വനാത്പുത്രഃ സമായാതോ രാജസൂയഃ കൃതഃ പുരാ । കസ്മാച്ഛോചസി രാജേന്ദ്ര ശോകസ്യ കാരണം വദ
മകൻ കാട്ടിൽ നിന്ന് തിരിച്ചെത്തി; രാജസൂയം മുമ്പ് നടത്തിയിട്ടുണ്ട്; രാജാവേ, എന്തിനാണ് നിങ്ങൾ ദുഃഖിക്കുന്നത്? ദുഃഖത്തിന് കാരണമെന്തെന്ന് പറയൂ.
നാരാതിര്വിദ്യതേ ക്വാപി ബലവാന്ദുര്ബലോഽപി വാ । വരുണോഽപി സുസന്തുഷ്ടഃ കൃതകൃത്യോഽസി ഭൂതലേ
വലിയവനോ ചെറുതോ എവിടെയും ശത്രു ഇല്ല; വരുണനും സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു; ഭൂമിയിൽ നിങ്ങളുടെ കടമകൾ എല്ലാം നിർവഹിച്ചു.
വിന്തയാ ക്ഷീയതേ ദേഹോ നാസ്തി ചിന്താസമാ മൃതിഃ । ത്യജ്യതാം നൃപശാര്ദൂല സ്വസ്ഥോ ഭവ വിചക്ഷണ
ചിന്തകൊണ്ട് ശരീരം ക്ഷയിക്കും; ചിന്തയേക്കാൾ വലിയ മരണമില്ല; രാജാവേ, ചിന്ത ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സു ശാന്തമാക്കൂ.
തന്നിശമ്യ പ്രിയാവാക്യം പ്രീതിപൂര്വം നരാധിപഃ । പ്രോവാച കിഞ്ചിച്ചിന്തായാഃ കാരണം ച ശുഭാശുഭമ്
പ്രിയപ്പെട്ടവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് സ്നേഹത്തോടെ തന്റെ ചിന്തയുടെ കാര്യം, നല്ലതും ചീത്തയും കുറച്ചു പറഞ്ഞു.
ഭോജനം ന ചകാരാഽസൌ ചിന്താവിഷ്ടസ്തഥാ നൃപഃ । സുപ്ത്വാപി ശയനേ ശുഭ്രേ ലേഭേ നിദ്രാം ന ഭൂമിപഃ
ചിന്തയിൽ മുഴുകിയ രാജാവ് ആഹാരം കഴിച്ചില്ല; ശുദ്ധമായ കിടക്കയിൽ കിടന്നിട്ടും ഉറക്കം ലഭിച്ചില്ല.
പ്രാതരുത്ഥായ ചിന്താര്തോ യാവത്സന്ധ്യാദികാഃ ക്രിയാഃ । കരോതി നൃപതിസ്താവദ്വിശ്വാമിത്രഃ സമാഗതഃ
രാവിലെ എഴുന്നേറ്റ്, ചിന്തയാൽ പീഡിതനായ രാജാവ് സന്ധ്യാദി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോൾ വിശ്വാമിത്രൻ അവിടെ എത്തി.
ക്ഷത്രാ നിവേദിതോ രാജ്ഞേ മുനിഃ സര്വസ്വഹാരകഃ । ആഗത്യോവാച രാജാനം പ്രണമന്തം പുനഃ പുനഃ
മുനിവർമ്മൻ തന്റെ എല്ലാ സമ്പത്തും രാജാവിന് സമർപ്പിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം ചെയ്ത് രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി പറഞ്ഞു.
വിശ്വാമിത്ര ഉവാച - രാജംസ്ത്യജ സ്വരാജ്യം മേ ദേഹി വാചാ പ്രതിശ്രുതമ് । സുവര്ണം സ്പൃശ രാജേന്ദ്ര സത്യവാഗ്ഭവ സാമ്പ്രതമ്
വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നീ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്നോട് വാക്ക് കൊടുക്കണം. സ്വർണം സ്പർശിച്ച് സത്യവാനാകണം, രാജേന്ദ്രാ.
ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച - സ്വാമിന് രാജ്യം തവേദം മേ മയാ ദത്തം കിലാധുനാ । ത്യക്ത്വാന്യത്ര ഗമിഷ്യാമി മാ ചിന്താ കുരു കൌശിക
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: സ്വാമി, ഈ രാജ്യം ഇനി നിന്റെതാണ്; ഞാൻ ഇപ്പോൾ അതു നിനക്കു നൽകി. ഞാൻ രാജ്യം വിട്ട് മറ്റിടത്തേക്ക് പോകും; കൗശികാ, നീ വിഷമിക്കേണ്ട.
സര്വസ്വം മമ തേ ബ്രഹ്മന് ഗൃഹീതം വിധിവദ്വിഭോ । സുവര്ണദക്ഷിണാം ദാതുമശക്തോഽസ്മ്യധുനാ ദ്വിജ
ബ്രാഹ്മണനേ, എന്റെ എല്ലാ സമ്പത്തും നീ നിയമപ്രകാരം ഏറ്റെടുത്തു. ഇപ്പോൾ സ്വർണ്ണദക്ഷിണ നൽകാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല, ദ്വിജനേ.
ദാനം ദദാമി തേ താവദ്യാവന്മേ സ്യാദ്ധനാഗമഃ । പുനശ്ചേത്കാലയോഗേന തദാ ദാസ്യാമി ദക്ഷിണാമ്
എനിക്ക് സമ്പത്ത് ലഭിച്ചാൽ ഉടൻ ഞാൻ നിനക്കു ദാനം നൽകാം; വീണ്ടും സമയാനുസരണം കിട്ടിയാൽ ദക്ഷിണയും ഞാൻ നൽകും.
ഇത്യുക്ത്വാ നൃപതിഃ പ്രാഹ പുത്രം ഭാര്യാം ച മാധവീമ് । രാജ്യമസ്മൈ പ്രദത്തം വൈ മയാ വേദ്യാം സുവിസ്തരമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാജാവു തന്റെ മകനോടും ഭാര്യയായ മാധവിയോടും പറഞ്ഞു: ഈ രാജ്യം ഞാൻ അവനു നൽകി; ഇതു നിങ്ങൾക്ക് വിശദമായി അറിയാം.
ഹസ്ത്യശ്വരഥസംയുക്തം രത്നഹേമസമന്വിതമ് । ത്യക്ത്വാ ത്രീണി ശരീരാണി സര്വം ചാസ്മൈ സമര്പിതമ്
ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, രത്നവും പൊന്നുംകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ചവയും, താൻ ഉടമയായ മൂന്നു ശരീരങ്ങളും എല്ലാം രാജാവ് ഉപേക്ഷിച്ച് അവനു സമർപ്പിച്ചു.
ത്യക്ത്വായോധ്യാം ഗമിഷ്യാമി കുത്രചിദ്വനഗഹ്വരേ ഗൃഹ്ണാത്വിദം മുനിഃ സമ്യഗ്രാജ്യം സര്വസമൃദ്ധിമത്
അയോധ്യ വിട്ട് ഞാൻ എങ്കിൽ എങ്ങൊക്കെയോ കാടിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് പോകും; ഈ സമ്പന്നമായ രാജ്യം മുനിവർമ്മൻ ശരിയായി ഏറ്റെടുത്തു.
ഇത്യാഭാഷ്യ സുതം ഭാര്യാം ഹരിശ്ചന്ദ്രഃ സ്വമന്ദിരാത് । വിനിര്ഗതഃ സുധര്മാത്മാ മാനയംസ്തം ദ്വിജോത്തമമ്
മകനോടും ഭാര്യയോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ തന്റെ ഭവനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടന്നു, ആ മഹാനായ ദ്വിജനെ ആദരിച്ചു.
വ്രജന്തം ഭൂപതിം വീക്ഷ്യ ഭാര്യാപുത്രാവുഭാവപി । ചിന്താതുരൌ സുദീനാസ്യൌ ജഗ്മതുഃ പൃഷ്ഠതസ്തദാ
രാജാവിനെ പുറത്ത് പോകുന്നത് കണ്ട ഭാര്യയും മകനും, ദുഃഖത്താൽ മുഖം മങ്ങി, വിഷമത്തോടെ അവനെ പിന്തുടർന്നു.
ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീന്നഗരേ വീക്ഷ്യ താംസ്തഥാ । ചുക്രുശുഃ പ്രാണിനഃ സര്വേ സാകേതപുരവാസിനഃ
അവരെ അങ്ങനെ കണ്ടപ്പോൾ നഗരത്തിൽ വലിയ നിലവിളി ഉയർന്നു; സാകേതപുരിയിലെ എല്ലാവരും വിലാപിച്ചു.
ഹാ രാജന് കിം കൃതം കര്മ കുതഃ ക്ലേശഃ സമാഗതഃ । വഞ്ചിതോഽസി മഹാരാജ വിധിനാപണ്ഡിതേന ഹ
അയ്യോ രാജാവേ, എന്താണ് സംഭവിച്ചത്? എവിടുനിന്നാണ് ഈ കഷ്ടം വന്നത്? മഹാരാജാവേ, വിധിയുടെ കളിയിൽ ഒരു പണ്ഡിതൻ നിന്നെ വഞ്ചിച്ചു.
സര്വേ വര്ണാസ്തദാ ദുഃഖമാപ്നുയുസ്തം മഹീപതിമ് । വിലോക്യ ഭാര്യയാ സാര്ധം പുത്രേണ ച മഹാത്മനാ
ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിനെ ഭാര്യയോടും മകനോടും കൂടെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളിലുമുള്ളവർക്കും ദുഃഖം നിറഞ്ഞു.
നിനിന്ദുര്ബ്രാഹ്മണം തം തു ദുരാചാരം പുരൌകസഃ । ധൂര്തോഽയമിതി ഭാഷന്തോ ദുഃഖാര്താ ബ്രാഹ്മണാദയഃ
നഗരവാസികൾ ആ ബ്രാഹ്മണനെ ദുഷ്ടനെന്നു കുറ്റപ്പെടുത്തി; 'ഇവൻ ഒരു കപടൻ' എന്ന് ദുഃഖിതരായി ബ്രാഹ്മണന്മാരും മറ്റുള്ളവരും പറഞ്ഞു.
നിര്ഗത്യ നഗരാത്തസ്മാദ്വിശ്വാമിത്രഃ ക്ഷിതീശ്വരമ് । ഗച്ഛന്തം തമുവാചേദം സമേത്യ നിഷ്ഠുരം വചഃ
വിശ്വാമിത്രൻ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടന്ന്, പോകുന്ന രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി, കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ദക്ഷിണായാഃ സുവര്ണം മേ ദത്ത്വാ ഗച്ഛ നരാധിപ । നാഹം ദാസ്യാമി വാ ബ്രൂഹി മയാ ത്യക്തം സുവര്ണകമ്
രാജാവേ, ദക്ഷിണയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള സ്വർണം എനിക്ക് നൽകി പിന്നെ പോകൂ; അല്ലെങ്കിൽ, 'ഞാൻ നൽകില്ല' എന്ന് പറയൂ, കാരണം ഞാൻ സ്വർണം ഉപേക്ഷിച്ചു.
രാജ്യം ഗൃഹാണ വാ സര്വം ലോഭശ്ചേദ്ധൃതി വര്തതേ । ദത്തം ചേന്മന്യസേ രാജന് ദേഹി യത്തത്പ്രതിശ്രുതമ്
ലോഭം ഇനിയും ഉള്ളെങ്കിൽ മുഴുവൻ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കൂ; അല്ലെങ്കിൽ, നീ അത് ഏറ്റുവാങ്ങിയതായി കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, വാഗ്ദാനം ചെയ്തതു നൽകൂ, രാജാവേ.
ഏവം ബ്രുവന്തം ഗാധേയം ഹരിശ്ചന്ദ്രോ മഹീപതിഃ । പ്രണിപത്യ സുദീനാത്മാ കൃതാഞ്ജലിപുടോഽബ്രവീത്
അങ്ങനെ പറയുന്ന ഗാധേയനോടു, ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ ദുഃഖിതഹൃദയത്തോടെ കുഴിഞ്ഞു നമസ്കരിച്ചു, കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രോപാഖ്യാനവര്ണനമ് ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച - അദത്ത്വാ തേ ഹിരണ്യം വൈ ന കരിഷ്യാമി ഭോജനമ് । പ്രതിജ്ഞാ മേ മുനിശ്രേഷ്ഠ വിഷാദം ത്യജ സുവ്രത
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ നിനക്ക് സ്വർണ്ണം കൊടുത്തില്ലെങ്കിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല, മഹർഷേ. ഇതാണ് എന്റെ വാഗ്ദാനം. അതുകൊണ്ട് ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ, ധൈര്യത്തോടെ ഇരിക്കൂ.
സൂര്യവംശസമുദ്ഭൂതഃ ക്ഷത്രിയോഽഹം മഹീപതിഃ । രാജസൂയസ്യ യജ്ഞസ്യ കര്താ വാഞ്ഛിതദോ നൃഷു
ഞാൻ സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു ക്ഷത്രിയൻ, രാജാവ്, രാജസൂയയാഗം നടത്തിയവൻ, ജനങ്ങൾക്ക് അഭിലഷ്യനായവൻ ആണ്.
കഥം കരോമി നാകാരം സ്വാമിന്ദത്ത്വാ യദൃച്ഛയാ । അവശ്യമേവ ദാതവ്യമൃണം തേ ദ്വിജസത്തമ
നിനക്കു നിന്നിൽ നിന്ന് വാങ്ങിയ ശേഷം ഞാൻ വാഗ്ദാനം പാലിക്കാതെ പോകുമോ? മഹർഷേ, നിന്റെ കടം ഞാൻ തീർച്ചയായും തിരിച്ചടയ്ക്കും.
സ്വസ്ഥോ ഭവ പ്രദാസ്യാമി സുവര്ണം മനസേപ്സിതമ് । കഞ്ചിത്കാലം പ്രതീക്ഷസ്വ യാവത്പ്രാപ്സ്യാമ്യഹം ധനമ്
നിനക്ക് ആശ്വാസം ഉണ്ടാകട്ടെ; നിനക്ക് വേണ്ട സ്വർണ്ണം ഞാൻ നൽകും. കുറച്ച് സമയം കാത്തിരിക്കുക, ഞാൻ ധനം കണ്ടെത്തുംവരെ.
വിശ്വാമിത്ര ഉവാച - കുതസ്തേ ഭവിതാ രാജന് ധനപ്രാപ്തിരതഃ പരമ് । ഗതം രാജ്യം തഥാ കോശോ ബലം ചൈവാര്ഥസാധനമ്
വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇനി നിന്നെന്ത് വഴി ധനം ലഭിക്കും? നിന്റെ രാജ്യം നഷ്ടമായിരിക്കുന്നു, നിന്റെ ധനശേഖരവും സമ്പാദ്യശേഷിയും ഇല്ലാതായി.
വൃഥാശാ തേ മഹീപാല ധനാര്ഥേ കിം കരോമ്യഹമ് । നിര്ധനം ത്വാം ച ലോഭേന പീഡയാമി കഥം നൃപ
രാജാവേ, നിനക്ക് ധനം ലഭിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷ വെറുതെ. ഞാൻ还能 എന്ത് ചെയ്യാൻ? ധനം ഇല്ലാത്ത നിന്നെ ഞാൻ എങ്ങനെ ലാഭത്തിനായി പീഡിപ്പിക്കും?