രാജാതിവിസ്മിതഃ പാദൌ പ്രണനാമ രുജാതുരഃ । ബദ്ധാഞ്ജലിപുടോ ദേവം തുഷ്ടാവ പുരതഃ സ്ഥിതമ്
രാജാവ് അത്യന്തം അത്ഭുതപ്പെട്ടു, വേദനയിൽ ആകുലനായി അവന്റെ കാലിൽ വീണു. കൈകൂപ്പി, മുന്നിൽ നില്ക്കുന്ന ദൈവത്തെ സ്തുതിച്ചു.
ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച - ദേവദേവ കൃപാസിന്ധോ പാപാത്മാഹം സുമന്ദധീഃ । കൃതാപരാധഃ കൃപണഃ പാവിതഃ പരമേഷ്ഠിനാ
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ദേവദേവനേ, കരുണാസാഗരനേ, ഞാൻ പാപിയായും ബുദ്ധിഹീനനായും ഇരിക്കുന്നു. പാപം ചെയ്ത ദു:ഖിതനായ എന്നെ പരമേശ്വരൻ ശുദ്ധീകരിച്ചു.
മയാ തേ പുത്രകാമേന ദുഃഖസംസ്ഥേന ഹേലനമ് । കൃതം ക്ഷമാപ്യം പ്രഭുണാ കോഽപരാധഃ സുദുര്മതേഃ
മകനായി ആഗ്രഹിച്ച്, ദു:ഖത്തിൽ ആയപ്പോൾ ഞാൻ നിനക്കു അവഗണന കാണിച്ചു. പ്രഭുവേ, അങ്ങയുടെ ക്ഷമയാകട്ടെ; ഇങ്ങനെ ബുദ്ധിഹീനനായവനിൽ എന്ത് പാപമുണ്ട്?
അര്ഥീ ദോഷം ന ജാനാതി തസ്മാത്പുത്രാര്ഥിനാ മയാ । വഞ്ചിതസ്ത്വം ദേവദേവ ഭീതേന നരകാദ്വിഭോ
ആഗ്രഹമുള്ളവൻ പിഴവുകൾ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് മകനായി ആഗ്രഹിച്ച ഞാൻ, നരകഭയത്തിൽ നിന്നു ദേവദേവനേ, നിന്നെ വഞ്ചിച്ചു.
അപുത്രസ്യ ഗതിര്നാസ്തി സ്വര്ഗോ നൈവ ച നൈവ ച । ഭീതോഽഹം തേന വാക്യേന തസ്മാത്തേ ഹേലനം കൃതമ്
മകനില്ലാത്തവനു ഗതിയില്ല, സ്വർഗ്ഗവും മറ്റൊന്നും ഇല്ല. ആ വാക്ക് കേട്ടു ഭയപ്പെട്ട് ഞാൻ നിന്നെ അവഗണിച്ചു.
നാജ്ഞസ്യ ദൂഷണം ചിന്ത്യം നൂനം ജ്ഞാനവതാ വിഭോ । ദുഃഖിതോഽഹം രുജാക്രാന്തോ വഞ്ചിതഃ സ്വസുതേന ഹ
അജ്ഞാനിയുടെ പിഴവ് ജ്ഞാനികൾ ചിന്തിക്കേണ്ടതല്ല, പ്രഭുവേ. ഞാൻ വേദനയിൽ ആകുലനായി, എന്റെ സ്വന്തം മകനാൽ വഞ്ചിതനായി.
ന ജാനേഽഹം മഹാരാജ പുത്രോ മേ ക്വ ഗതഃ പ്രഭോ । വഞ്ചയിത്വാ വനേ ഭീതോ മരണാന്മാം കൃപാനിധേ
മഹാരാജാവേ, എന്റെ മകൻ എവിടെ പോയെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല, പ്രഭുവേ. കാടിൽ എന്നെ വഞ്ചിച്ച്, മരണത്തിൽ നിന്ന് ഭയന്ന് ഓടി, കരുണാനിധിയേ.
പ്രയയൌ ദ്രവിണം ദത്വാ ഗൃഹീതോ ദ്വിജബാലകഃ । യജ്ഞോഽയം ക്രീതപുത്രേണ പ്രാരബ്ധസ്തവ തുഷ്ടയേ
സമ്പത്ത് നൽകി, ബ്രാഹ്മണബാലനെ കൊണ്ടുപോയി. ഈ യജ്ഞം വാങ്ങിയ മകനാൽ നിന്റെ തൃപ്തിക്കായി ആരംഭിച്ചു.
ദര്ശനം തവ സമ്പ്രാപ്യ ഗതം ദുഃഖം മമാദ്ഭുതമ് । ജലോദരകൃതം സര്വം പ്രസന്നേ ത്വയി സാമ്പ്രതമ്
നിന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചപ്പോൾ എന്റെ അത്ഭുതകരമായ ദു:ഖം മാറി. ജലോദരരോഗം കൊണ്ടുണ്ടായ എല്ലാ വേദനയും ഇപ്പോൾ അവസാനിച്ചു, നീ പ്രസന്നനാകയാൽ.
വ്യാസ ഉവാച - ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജ്ഞോ രോഗാതുരസ്യ ച । ദയാവാന്ദേവദേവേശഃ പ്രത്യുവാച നൃപോത്തമമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രോഗബാധിതനായ രാജാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ദയയുള്ള ദേവദേവേശ്വരൻ രാജാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
വരുണ ഉവാച - മുഞ്ച രാജഞ്ഛുനഃശേപം സ്തുവന്തം മാം ഭൃശാതുരമ് । യജ്ഞോഽയം പരിപൂര്ണസ്തേ രോഗമുക്തോ ഭവാത്മനാ
വരുൺ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, എന്നെ സ്തുതിച്ച് ദു:ഖിതനായ ശുനശ്ശേപനെ വിട്ടയക്കുക. നിന്റെ യജ്ഞം പൂർത്തിയായി, നീ രോഗമുക്തനായി.
ഇത്യുക്ത്വാ വരുണസ്തൂര്ണം രാജാനം വിരുജം തഥാ । ചകാര പശ്യതാം തത്ര സദസ്യാനാം സുസംസ്ഥിതമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, വരുൺ ഉടൻ രാജാവിനെ രോഗമുക്തനാക്കി. അവിടെ ഇരുന്ന സദസ്യരുടെ മുന്നിൽ തന്നെ അതു നടന്നു.
വിമുക്തോഽസൌ ദ്വിജഃ പാശാദ്വരുണേന മഹാത്മനാ । ജയശബ്ദസ്തതസ്തത്ര സഞ്ജാതോ മഖമണ്ഡപേ
വരുണൻ എന്ന മഹാത്മാവിന്റെ പാശത്തിൽ നിന്ന് ആ ദ്വിജൻ മോചിതനായി. അപ്പോൾ യാഗശാലയിൽ ജയധ്വനി മുഴങ്ങി.
രാജാ പ്രമുദിതഃ സദ്യോ രോഗാന്മുക്തഃ സുദാരുണാത് । യൂപാന്മുക്തഃ ശുനഃശേപോ ബഭൂവാതീവ സംസ്ഥിതഃ
രാജാവ് അതിവേഗം സന്തോഷത്തോടെ ഭയങ്കരമായ രോഗത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. ശുനശ്ശേപൻ യാഗകമ്പങ്ങളിൽ നിന്ന് വിടുവിക്കപ്പെട്ടു, അതീവ ശാന്തനായി അവിടെ നിന്നു.
രാജാ ത്വിമം മഖം പൂര്ണം ചകാര വിനയാന്വിതഃ । ശുനഃശേപസ്തദാ സഭ്യാനിത്യുവാച കൃതാഞ്ജലിഃ
രാജാവ് വിനയപൂർവ്വം യാഗം പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു. അപ്പോൾ ശുനശ്ശേപൻ കയ്യൊഴിച്ച് സഭ്യരെ അഭിമുഖീകരിച്ചു.
ഭോ ഭോഃ സഭ്യാ സുധര്മജ്ഞാഃ ബ്രുവന്തു ധര്മനിര്ണയമ് । വേദശാസ്ത്രാനുസാരേണ യഥാര്ഥവാദിനഃ കില
ഹേ ധർമ്മജ്ഞരായ സഭ്യരേ, വേദശാസ്ത്രാനുസൃതമായി സത്യമായി ധർമ്മനിർണ്ണയം പ്രഖ്യാപിക്കണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
പുത്രോഽഹം കസ്യ സര്വജ്ഞാഃ പിതാ കേ കോഽഗ്രതഃ പരമ് । ഭവതാം വചനാത്തസ്യ ശരണം പ്രവ്രജാമ്യഹമ്
സർവ്വജ്ഞരേ, ഞാൻ ആരുടെ മകനാണ്? എന്റെ പിതാവ് ആരാണ്, ആരാണ് പ്രധാനൻ? നിങ്ങൾ പറയുന്നവന്റെ അടുക്കൽ ഞാൻ അഭയം തേടും.
ഇത്യുക്തേ വചനേ തത്ര സഭ്യാഃ പ്രോചുഃ പരസ്പരമ് । സഭ്യാ ഊചൂഃ - അജീഗര്തസ്യ പുത്രോഽയം കസ്യാന്യസ്യ ഭവേദസൌ
ഇങ്ങനെ ശുനശ്ശേപൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, സഭ്യർ തമ്മിൽ ചർച്ച ചെയ്തു: 'ഇവൻ അജീഗർത്തന്റെ മകനാണ്, മറ്റാരുടെയെങ്കിലും മകനാവാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?'
അങ്ഗാദങ്ഗാത്സമുദ്ഭൂതഃ പാലിതസ്തേന ഭക്തിതഃ । അന്യസ്യ കസ്യ പുത്രോഽസൌ പ്രഭവേദിതി നിശ്ചയഃ
അജീഗർത്തന്റെ അങ്കത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച്, അവന്റെ ഭക്തിയോടെ വളർന്നു. മറ്റാരുടെയെങ്കിലും മകനാകാൻ കഴിയില്ലെന്നു ഇതാണ് തീരുമാനമായത്.
തച്ഛ്രുത്വാ വാമദേവസ്തു താനുവാച സഭാസദഃ । വിക്രീതസ്തേന താതേന ദ്രവ്യലോഭാത്സുതഃ കില
അത് കേട്ട വാമദേവൻ സഭ്യരോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ മകനെ അവന്റെ പിതാവ് സ്വർണ്ണലോഭം കൊണ്ടു വിറ്റു.'
പുത്രോഽയം ധനദാതുശ്ച രാജ്ഞസ്തത്ര ന സംശയഃ । അഥവാ വരുണസ്യൈഷ പാശാന്മുക്തോഽസ്ത്യനേന വൈ
ഇവൻ ധനം നൽകിയ രാജാവിന്റെ മകനാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. അല്ലെങ്കിൽ, ഇവൻ വരുണന്റെ മകനാണ്, കാരണം വരുണന്റെ പാശത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി.
അന്നദാതാ ഭയത്രാതാ തഥാ വിദ്യാപ്രദശ്ച യഃ । തഥാ വിത്തപ്രദശ്ചൈവ പഞ്ചൈതേ പിതരഃ സ്മൃതാഃ
അന്നം നൽകുന്നവൻ, ഭയം നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നവൻ, വിജ്ഞാനം നൽകുന്നവൻ, സമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ—ഇങ്ങനെ അഞ്ചുപേരെയും പിതാക്കന്മാർ എന്ന് ഓർക്കുന്നു.
തദാ കേചിത്പിതുഃ പ്രാഹുഃ കേചിദ്രാജ്ഞസ്തഥാപരേ । വരുണസ്യേതി സംവാദേ നിര്ണയം ന യയുശ്ച തേ
അപ്പോൾ ചിലർ പിതാവിനെപ്പറ്റിയും, ചിലർ രാജാവിനെപ്പറ്റിയും, മറ്റുചിലർ വരുണനെപ്പറ്റിയും പറഞ്ഞു; എന്നാൽ അവർക്ക് തീരുമാനത്തിൽ എത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ഇത്ഥം സന്ദേഹമാപന്നേ വസിഷ്ഠോ വാക്യമബ്രവീത് । സഭ്യാന്വിവദതസ്തത്ര സര്വജ്ഞഃ സര്വപൂജിതഃ
ഇങ്ങനെ സംശയം ഉദിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാവരുടെയും ആദരണീയനും സർവ്വജ്ഞനുമായ വസിഷ്ഠൻ സഭയിൽ വാദിച്ചവരോട് പറഞ്ഞു.
ശൃണുധ്വം ഭോ മഹാഭാഗാ നിര്ണയം ശ്രുതിസമ്മതമ് । നിഃസ്നേഹേന യദാ പിത്രാ വിക്രീതോഽയം സുതഃ ശിശുഃ
മഹാഭാഗ്യശാലികളേ, ശ്രുതികൾ അംഗീകരിക്കുന്ന തീരുമാനമിങ്ങനെയാണ്: പിതാവിന് സ്നേഹമില്ലാതെ മകനെ വിറ്റപ്പോൾ,
സമ്ബന്ധസ്തു ഗതസ്തസ്യ തദൈവ ധനസംഗ്രഹാത് । ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ സഞ്ജാതഃ പുത്രോഽസൌ ക്രീത ഏവ ച
അപ്പോൾ തന്നെ ബന്ധം അവസാനിച്ചു, ധനം ലഭിച്ചതിനാൽ; അങ്ങനെ ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ മകനായി, വാങ്ങപ്പെട്ടവനായി മാറി.
യൂപേ ബദ്ധോ യദാ രാജ്ഞാ തദാ തസ്യ ന വൈ സുതഃ । വരുണസ്തു സ്തുതോഽനേന തേന തുഷ്ടേന മോചിതഃ
രാജാവ് യാഗകമ്പത്തിൽ കെട്ടിയപ്പോൾ അവൻ ഇനി മകനല്ല; അവൻ വരുണനെ സ്തുതിച്ചു, വരുണൻ സന്തോഷത്തോടെ മോചിപ്പിച്ചു.
തസ്മാന്നായം മഹാഭാഗാ ഹ്യസൌ പുത്രഃ പ്രചേതസഃ । യോ യം സ്തൌതി മഹാമന്ത്രൈഃ സോഽപി തുഷ്ടോ ദദാതി ച
അതുകൊണ്ട്, മഹാഭാഗ്യശാലികളേ, ഇവൻ പ്രചേതസിന്റെ മകനല്ല; ആരെങ്കിലും മറ്റൊരാളെ മഹാമന്ത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചാൽ, സന്തോഷപ്പെട്ടവൻ അനുഗ്രഹം നൽകും.
ധനം പ്രാണാന്പശൂന് രാജ്യം തഥാ മോക്ഷം കിലേപ്സിതമ് । കൌശികസ്യ സുതശ്ചായമരിഷ്ടേ യേന രക്ഷിതഃ
അവൻ സമ്പത്ത്, ആയുസ്സ്, പശു, രാജ്യം, മോക്ഷം എന്നിവയും നൽകുന്നു; കൌശികന്റെ മകനായ ഇവൻ കഷ്ടത്തിൽ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
മന്ത്രം ദത്ത്വാ മഹാവീര്യം വരുണസ്യാതിസങ്കടേ । വ്യാസ ഉവാച - ശ്രുത്വാ വാക്യം വസിഷ്ഠസ്യ ബാഢമൂചുഃ സഭാസദഃ
വരുണന്റെ വലിയ കഷ്ടത്തിൽ മഹാവീര്യമായ മന്ത്രം നൽകി—വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വസിഷ്ഠന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സഭ്യർ 'അങ്ങിനെ തന്നെ' എന്നു സമ്മതിച്ചു.