യേനാമും ഹന്തുകാമസ്ത്വം ദ്വിജപുത്രം നിരാഗസമ് । യോ യം ഹന്തി വിനാ വൈരം സ്വകാമഃ സതതം പുനഃ
നീ ഈ പാപമില്ലാത്ത ദ്വിജപുത്രനെ കൊല്ലാന് ഉദ്ദേശിക്കുന്നു. ആരെങ്കിലും വൈരം ഇല്ലാതെ, സ്വന്തം ഇഷ്ടത്തിനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും മറ്റൊരാളെ കൊല്ലുകയാണെങ്കില്—
ഹന്താരം ഹന്തി തം പ്രാപ്യ ജനനം ജനനാന്തരേ । ജനകോഽസ്യ സുദുഷ്ടാത്മാ യേനാസൌ തേ സമര്പിതഃ
അവന് മറ്റൊരു ജന്മത്തില് കൊലയാളിയെ കണ്ടാല് അവനെയും കൊല്ലും. അവനെ നിന്നിലേക്കു വിട്ടയച്ചത് അത്യന്തം ദുഷ്ടമായ മനസ്സുള്ള അവന്റെ അച്ഛനാണ്.
സ്വാത്മജോ ധനലോഭേന പാപാചാരഃ സുദുര്മതിഃ । ഏഷ്ടവ്യാ ബഹവഃ പുത്രാ യദ്യേകോഽപി ഗയാം വ്രജേത്
സ്വന്തം മകനാണ് ധനലോഭത്താല് പാപം ചെയ്തതും ദുഷ്ടബുദ്ധിയുമുള്ളതും. ഒരുവന് ഗയയിലേക്കു പോയാല് മതിയെന്നു കരുതുമ്പോള് പല മക്കളും ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു.
യജേത ചാശ്വമേധേന നീലം വാ വൃഷമുത്സൃജേത് । ദേശമധ്യേ ച യഃ കശ്ചിത്പാപകര്മ സമാചരേത്
അശ്വമേധയാഗം നടത്തണം, അല്ലെങ്കില് കറുത്ത കാളയെ വിട്ടയക്കണം. ദേശത്തിന്റെ നടുവില് ആരെങ്കിലും പാപം ചെയ്താല്—
ഷഷ്ഠാംശസ്തസ്യ പാപസ്യ രാജാ ഭുങ്ക്തേ ന സംശയഃ । നിഷേധനീയോ രാജ്ഞാസൌ പാപം കര്തും സമുദ്യതഃ
അവന്റെ പാപത്തിന്റെ ആറിൽ ഒരു ഭാഗം രാജാവിന് ലഭിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. പാപം ചെയ്യാന് തയ്യാറാകുന്നവനെ രാജാവാണ് തടയേണ്ടത്.
ന നിഷിദ്ധസ്ത്വയാ കസ്മാത്പുത്രം വിക്രേതുമുദ്യതഃ । സൂര്യവംശേ സമുത്പന്നസ്ത്രിശങ്കുതനയഃ ശുഭഃ
മകനെയ്ക്ക് വില്പനക്കായി തയ്യാറായവനെ നീ എന്തുകൊണ്ട് തടയില്ല? സൂര്യവംശത്തില് ജനിച്ച, ത്രിശങ്കുവിന്റെ ധര്മ്മപുത്രനാണ് അവന്.
ആര്യസ്ത്വനാര്യവത്കര്മ കര്തുമിച്ഛസി പാര്ഥിവ । മോചനാന്മുനിപുത്രസ്യ കരണാദ്വചനസ്യ മേ
ആര്യനായ നീ അനാര്യന് പോലെയുള്ള പ്രവൃത്തിയ്ക്ക് ശ്രമിക്കുന്നു, രാജാവേ. മുനിപുത്രനെ മോചിപ്പിച്ച് എന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ചാല്—
തവ ദേഹേ സുഖം രാജന് ഭവിഷ്യത്യവിചാരണാത് । പിതാ തേ ശാപയോഗേന ചാണ്ഡാലത്വമുപാഗതഃ
നിന്റെ ശരീരത്തില് സന്തോഷം ലഭിക്കും, രാജാവേ, സംശയിക്കേണ്ടതില്ല. ശാപശക്തിയാല് നിന്റെ അച്ഛന് ചാണ്ഡാലനായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
മയാസൌ തേന ദേഹേന സ്വര്ലോകം പ്രാപിതഃ കില । തേനൈവ പ്രീതിയോഗേന കുരു മേ വചനം നൃപ
ആ ശരീരത്തില് ഞാനവനെ സ്വര്ഗത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി. അതുകൊണ്ട് സ്നേഹത്താല് എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കണം, രാജാവേ.
മുഞ്ചൈനം ബാലകം ദീനം രുദന്തം ഭൃശമാതുരമ് । യാചിതോഽസി മയാ നൂനം യജ്ഞേഽസ്മിന് രാജസൂയകേ
ഈ ദയനീയനായ ബാലനെ, കരയുന്നവനെയും വളരെ വേദനയിലായവനെയും മോചിപ്പിക്കൂ. ഈ രാജസൂയയാഗത്തില് ഞാന് നിന്നോട് അപേക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പ്രാര്ഥനാഭങ്ഗജം ദോഷം കഥം ത്വം നാവബുധ്യസേ । പ്രാര്ഥിതം സര്വദാ ദേയം മഖേഽസ്മിന്നൃപസത്തമ
അപേക്ഷ തള്ളുന്നതില് നിന്നുള്ള ദോഷം നീ കാണുന്നില്ലേ? ഈ യാഗത്തില് അപേക്ഷിച്ചതു എല്ലാം എപ്പോഴും നല്കേണ്ടതാണ്, ഉത്തമരാജാവേ.
അന്യഥാ പാപമേവ സ്യാത്തവ രാജന്ന സംശയഃ । വ്യാസ ഉവാച - ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ കൌശികസ്യ നൃപോതമഃ
അങ്ങനെ അല്ലെങ്കില് പാപം ഉറപ്പായും നിന്നെ ബാധിക്കും, രാജാവേ, സംശയമില്ല. വ്യാസന് പറഞ്ഞു: കൌശികന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, രാജാക്കന്മാരില് ഉത്തമനായ അവന്—
പ്രത്യുവാച മഹാരാജ കൌശികം മുനിസത്തമമ് । ജലോദരേണ ഗാധേയ ദുഃഖിതോഽഹം ഭൃശം മുനേ
മഹാരാജാവായ അവന് മഹാമുനിയായ കൌശികനോട് പറഞ്ഞു: 'മഹർഷേ, എനിക്ക് ജലോദരരോഗം മൂലം വലിയ വേദനയുണ്ട്, ഗാധിയുടെ പുത്രാ.'
തസ്മാന്ന മോചയാമ്യേനമന്യത്പ്രാര്ഥയ കൌശിക । ന ത്വയാ വിഗ്രഹഃ കാര്യഃ കാര്യേഽസ്മിന്മമ സര്വഥാ
അതുകൊണ്ട് ഞാന് ഇവനെ മോചിപ്പിക്കില്ല; മറ്റൊന്ന് അപേക്ഷിക്കൂ, കൌശികാ. ഈ കാര്യത്തില് എന്നോട് നീ വാദിക്കേണ്ടതില്ല.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജ്ഞോ വിശ്വാമിത്രോഽതികോപനഃ । ബഭൂവ ദുഃഖസന്തപ്തോ വീക്ഷ്യ ദീനം ദ്വിജാത്മജമ്
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രൻ അത്യന്തം കോപിച്ചു. ദു:ഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട്, ദു:ഖിതനായ ബ്രാഹ്മണപുത്രനെ നോക്കുമ്പോൾ അവൻ ദു:ഖഭാരത്തിൽ മുങ്ങി.
വസിഷ്ഠവിശ്വാമിത്രപണവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച - രുദന്തം ബാലകം വീക്ഷ്യ വിശ്വാമിത്രോ ദയാതുരഃ । ശുനഃശേപമുവാചേദം ഗത്വാ പാര്ശ്വേഽതിദുഃഖിതമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ബാലൻ കരയുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രൻ കരുണയാൽ ഉണർന്നു. അത്യന്തം ദു:ഖിതനായ ശുനശ്ശേപന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അവനോടു പറഞ്ഞു.
മന്ത്രം പ്രചേതസഃ പുത്ര മയോക്തം മനസാ സ്മരന് । ജപതസ്തവ കല്യാണം ഭവിഷ്യതി മമാജ്ഞയാ
പ്രചേതസിന്റെ മകനേ, ഞാൻ പറഞ്ഞ മന്ത്രം മനസ്സിൽ ഓർത്തുകൊൾക. അതു ജപിച്ചാൽ, എന്റെ കല്പനപ്രകാരം നിനക്ക് എല്ലാ ഭാവുകത്വവും ലഭിക്കും.
വിശ്വാമിത്രവചഃ ശ്രുത്വാ ശുനഃശേപഃ ശുചാഽഽകുലഃ । മന്ത്രം ജജാപ മനസാ കൌശികോക്തം സ്ഫുടാക്ഷരമ്
വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായ ശുനശ്ശേപൻ, കൗശികൻ പറഞ്ഞ മന്ത്രം മനസ്സിൽ വ്യക്തമായി ജപിച്ചു.
ജപതസ്തത്ര തസ്യാശു പ്രചേതാസ്തു കൃപാകരഃ । പ്രാദുര്ബഭൂവ സഹസാ പ്രസന്നോ നൃപ ബാലകേ
അവിടെ ശുനശ്ശേപൻ മന്ത്രം ജപിക്കുമ്പോൾ, കരുണയുള്ള പ്രചേതസ് അപ്രത്യക്ഷമായി അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി, ബാലനിൽ സന്തോഷത്തോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ തമാഗതം സര്വേ വിസ്മയം പരമം ഗതാഃ । തുഷ്ടുവുര്വരുണം ദേവം മുദിതാ ദര്ശനേന തേ
അവനെ വന്നതുകണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി. ദർശനത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ അവർ വരുൺദേവനെ സ്തുതിച്ചു.
രാജാതിവിസ്മിതഃ പാദൌ പ്രണനാമ രുജാതുരഃ । ബദ്ധാഞ്ജലിപുടോ ദേവം തുഷ്ടാവ പുരതഃ സ്ഥിതമ്
രാജാവ് അത്യന്തം അത്ഭുതപ്പെട്ടു, വേദനയിൽ ആകുലനായി അവന്റെ കാലിൽ വീണു. കൈകൂപ്പി, മുന്നിൽ നില്ക്കുന്ന ദൈവത്തെ സ്തുതിച്ചു.
ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച - ദേവദേവ കൃപാസിന്ധോ പാപാത്മാഹം സുമന്ദധീഃ । കൃതാപരാധഃ കൃപണഃ പാവിതഃ പരമേഷ്ഠിനാ
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ദേവദേവനേ, കരുണാസാഗരനേ, ഞാൻ പാപിയായും ബുദ്ധിഹീനനായും ഇരിക്കുന്നു. പാപം ചെയ്ത ദു:ഖിതനായ എന്നെ പരമേശ്വരൻ ശുദ്ധീകരിച്ചു.
മയാ തേ പുത്രകാമേന ദുഃഖസംസ്ഥേന ഹേലനമ് । കൃതം ക്ഷമാപ്യം പ്രഭുണാ കോഽപരാധഃ സുദുര്മതേഃ
മകനായി ആഗ്രഹിച്ച്, ദു:ഖത്തിൽ ആയപ്പോൾ ഞാൻ നിനക്കു അവഗണന കാണിച്ചു. പ്രഭുവേ, അങ്ങയുടെ ക്ഷമയാകട്ടെ; ഇങ്ങനെ ബുദ്ധിഹീനനായവനിൽ എന്ത് പാപമുണ്ട്?
അര്ഥീ ദോഷം ന ജാനാതി തസ്മാത്പുത്രാര്ഥിനാ മയാ । വഞ്ചിതസ്ത്വം ദേവദേവ ഭീതേന നരകാദ്വിഭോ
ആഗ്രഹമുള്ളവൻ പിഴവുകൾ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് മകനായി ആഗ്രഹിച്ച ഞാൻ, നരകഭയത്തിൽ നിന്നു ദേവദേവനേ, നിന്നെ വഞ്ചിച്ചു.
അപുത്രസ്യ ഗതിര്നാസ്തി സ്വര്ഗോ നൈവ ച നൈവ ച । ഭീതോഽഹം തേന വാക്യേന തസ്മാത്തേ ഹേലനം കൃതമ്
മകനില്ലാത്തവനു ഗതിയില്ല, സ്വർഗ്ഗവും മറ്റൊന്നും ഇല്ല. ആ വാക്ക് കേട്ടു ഭയപ്പെട്ട് ഞാൻ നിന്നെ അവഗണിച്ചു.
നാജ്ഞസ്യ ദൂഷണം ചിന്ത്യം നൂനം ജ്ഞാനവതാ വിഭോ । ദുഃഖിതോഽഹം രുജാക്രാന്തോ വഞ്ചിതഃ സ്വസുതേന ഹ
അജ്ഞാനിയുടെ പിഴവ് ജ്ഞാനികൾ ചിന്തിക്കേണ്ടതല്ല, പ്രഭുവേ. ഞാൻ വേദനയിൽ ആകുലനായി, എന്റെ സ്വന്തം മകനാൽ വഞ്ചിതനായി.
ന ജാനേഽഹം മഹാരാജ പുത്രോ മേ ക്വ ഗതഃ പ്രഭോ । വഞ്ചയിത്വാ വനേ ഭീതോ മരണാന്മാം കൃപാനിധേ
മഹാരാജാവേ, എന്റെ മകൻ എവിടെ പോയെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല, പ്രഭുവേ. കാടിൽ എന്നെ വഞ്ചിച്ച്, മരണത്തിൽ നിന്ന് ഭയന്ന് ഓടി, കരുണാനിധിയേ.
പ്രയയൌ ദ്രവിണം ദത്വാ ഗൃഹീതോ ദ്വിജബാലകഃ । യജ്ഞോഽയം ക്രീതപുത്രേണ പ്രാരബ്ധസ്തവ തുഷ്ടയേ
സമ്പത്ത് നൽകി, ബ്രാഹ്മണബാലനെ കൊണ്ടുപോയി. ഈ യജ്ഞം വാങ്ങിയ മകനാൽ നിന്റെ തൃപ്തിക്കായി ആരംഭിച്ചു.
ദര്ശനം തവ സമ്പ്രാപ്യ ഗതം ദുഃഖം മമാദ്ഭുതമ് । ജലോദരകൃതം സര്വം പ്രസന്നേ ത്വയി സാമ്പ്രതമ്
നിന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചപ്പോൾ എന്റെ അത്ഭുതകരമായ ദു:ഖം മാറി. ജലോദരരോഗം കൊണ്ടുണ്ടായ എല്ലാ വേദനയും ഇപ്പോൾ അവസാനിച്ചു, നീ പ്രസന്നനാകയാൽ.
വ്യാസ ഉവാച - ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജ്ഞോ രോഗാതുരസ്യ ച । ദയാവാന്ദേവദേവേശഃ പ്രത്യുവാച നൃപോത്തമമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രോഗബാധിതനായ രാജാവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ദയയുള്ള ദേവദേവേശ്വരൻ രാജാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.