യത്സ്വയം സ്വസുതം ഹന്തുമുദ്യതഃ കുലപാംസനഃ । ധിക്ചാണ്ഡാല കിമേതത്തേ പാപകര്മ ചികീര്ഷിതമ്
'സ്വന്തം മകനെ കൊല്ലാൻ തയ്യാറാകുന്നവൻ വംശത്തിന് കളങ്കമാണ്; അയ്യോ, നീ ചാണ്ഡാളൻ, എന്താണ് ഈ പാപകർമ്മം ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?'
ഹത്വാ സുതം ധനം പ്രാപ്യ കിം സുഖം തേ ഭവിഷ്യതി । ആത്മാ വൈ ജായതേ പുത്ര അങ്ഗാദ്വൈ വേദഭാഷിതമ്
'മകനെ കൊല്ലി ധനം നേടുമ്പോൾ നിനക്ക് എന്ത് സന്തോഷം ലഭിക്കും? മകൻ അച്ഛനിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്, ഇതാണ് വേദത്തിൽ പറയുന്നത്.'
തത്കഥം പാപബുദ്ധേ ത്വമാത്മാനം ഹന്തുമിച്ഛസി । ഏവം കോലാഹലേ തത്ര ജാതേ കുശികനന്ദനഃ
'പാപബുദ്ധിയുള്ളവനേ, നീ എങ്ങനെ സ്വയം തന്നെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?' അങ്ങനെ അവിടെ വലിയ കലഹം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ കുശികപുത്രൻ സമീപിച്ചു.
സമീപം നൃപതേര്ഗത്വാ തമുവാച ദയാപരഃ । വിശ്വാമിത്ര ഉവാച - രാജന്നമും ശുനഃശേപം രുദന്തം ഭൃശദുഃഖിതമ്
രാജാവിന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്നു, കരുണയോടെ വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഈ ശുനഃശേപൻ കരഞ്ഞ് വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ആകുന്നു.'
ക്രതുസ്തേ ഭവിതാ പൂര്ണോ രോഗനാശശ്ച സര്വഥാ । ദയാസമം നാസ്തി പുണ്യം പാപം ഹിംസാസമം നഹി
'നിന്റെ യാഗം പൂർത്തിയാകും, എല്ലാ രോഗങ്ങളും നശിക്കും; കരുണയ്ക്ക് സമം മറ്റൊരു പുണ്യവും ഇല്ല, ഹിംസയ്ക്ക് തുല്യമായ മറ്റൊരു പാപവും ഇല്ല.'
രാഗിണാം രോചനാര്ഥായ നോദനേയം വിചാരയ । ആത്മദേഹസ്യ രക്ഷാര്ഥം പരദേഹനികൃന്തനമ്
'സ്വന്തം ഇഷ്ടത്തിനോ ശരീരസംരക്ഷണത്തിനോ വേണ്ടി മറ്റൊരാളുടെ ശരീരം നശിപ്പിക്കരുത്; സ്വയം രക്ഷിക്കാനായി മറ്റൊരാളെ കൊല്ലുന്നത് ശരിയല്ല.'
ന കര്തവ്യം മഹാരാജ സര്വതഃ ശുഭമിച്ഛതാ । ദയയാ സര്വഭൂതേഷു സന്തുഷ്ടോ യേന കേന ച
മഹാരാജാവേ, എല്ലായ്പ്പോഴും നന്മ ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് ഏതു പ്രവൃത്തിയും ചെയ്യേണ്ടതില്ല. എല്ലാ ജീവികളോടും കരുണയോടെ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുക, അതാണ് ഉത്തമം.
സര്വേന്ദ്രിയോപശാന്ത്യാ ച തുഷ്യത്യാശു ജഗത്പതിഃ । ആത്മവത്സര്വഭൂതേഷു ചിന്തനീയം നൃപോത്തമ
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ശാന്തമാക്കി, മനസ്സില് തൃപ്തനാകുമ്പോള് ലോകനാഥന് വേഗം പ്രസന്നനാവുന്നു. രാജാവേ, എല്ലാ ജീവികളെയും സ്വയംപോലെ കരുതണം.
ജീവിതവ്യം പ്രിയം നൂനം സര്വേഷാം സര്വദാ കില । ത്വമിച്ഛസി സുഖം കര്തും ദേഹേ ഹത്വാ ത്വമും ദ്വിജമ്
എല്ലാവര്ക്കും എപ്പോഴും ജീവിക്കാനും ഇഷ്ടപ്പെട്ടതിനെ സ്വന്തമാക്കാനും ആഗ്രഹമുണ്ട്. നീ ഈ ദ്വിജനെ കൊല്ലി നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനാണ് ശ്രമിക്കുന്നത്.
കഥം നേച്ഛേദസൌ ദേഹം രക്ഷിതും സ്വസുഖാസ്പദമ് । പൂര്വജന്മകൃതം വൈരം നാനേന സഹ തേ നൃപ
സ്വന്തം സന്തോഷത്തിനുള്ള ആധാരമായ ഈ ശരീരം സംരക്ഷിക്കാനാണ് അവനും ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. രാജാവേ, മുന്ജന്മത്തില് നിന്നുള്ള വൈരം നിങ്ങള്ക്ക് തമ്മിലില്ല.
യേനാമും ഹന്തുകാമസ്ത്വം ദ്വിജപുത്രം നിരാഗസമ് । യോ യം ഹന്തി വിനാ വൈരം സ്വകാമഃ സതതം പുനഃ
നീ ഈ പാപമില്ലാത്ത ദ്വിജപുത്രനെ കൊല്ലാന് ഉദ്ദേശിക്കുന്നു. ആരെങ്കിലും വൈരം ഇല്ലാതെ, സ്വന്തം ഇഷ്ടത്തിനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും മറ്റൊരാളെ കൊല്ലുകയാണെങ്കില്—
ഹന്താരം ഹന്തി തം പ്രാപ്യ ജനനം ജനനാന്തരേ । ജനകോഽസ്യ സുദുഷ്ടാത്മാ യേനാസൌ തേ സമര്പിതഃ
അവന് മറ്റൊരു ജന്മത്തില് കൊലയാളിയെ കണ്ടാല് അവനെയും കൊല്ലും. അവനെ നിന്നിലേക്കു വിട്ടയച്ചത് അത്യന്തം ദുഷ്ടമായ മനസ്സുള്ള അവന്റെ അച്ഛനാണ്.
സ്വാത്മജോ ധനലോഭേന പാപാചാരഃ സുദുര്മതിഃ । ഏഷ്ടവ്യാ ബഹവഃ പുത്രാ യദ്യേകോഽപി ഗയാം വ്രജേത്
സ്വന്തം മകനാണ് ധനലോഭത്താല് പാപം ചെയ്തതും ദുഷ്ടബുദ്ധിയുമുള്ളതും. ഒരുവന് ഗയയിലേക്കു പോയാല് മതിയെന്നു കരുതുമ്പോള് പല മക്കളും ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു.
യജേത ചാശ്വമേധേന നീലം വാ വൃഷമുത്സൃജേത് । ദേശമധ്യേ ച യഃ കശ്ചിത്പാപകര്മ സമാചരേത്
അശ്വമേധയാഗം നടത്തണം, അല്ലെങ്കില് കറുത്ത കാളയെ വിട്ടയക്കണം. ദേശത്തിന്റെ നടുവില് ആരെങ്കിലും പാപം ചെയ്താല്—
ഷഷ്ഠാംശസ്തസ്യ പാപസ്യ രാജാ ഭുങ്ക്തേ ന സംശയഃ । നിഷേധനീയോ രാജ്ഞാസൌ പാപം കര്തും സമുദ്യതഃ
അവന്റെ പാപത്തിന്റെ ആറിൽ ഒരു ഭാഗം രാജാവിന് ലഭിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. പാപം ചെയ്യാന് തയ്യാറാകുന്നവനെ രാജാവാണ് തടയേണ്ടത്.
ന നിഷിദ്ധസ്ത്വയാ കസ്മാത്പുത്രം വിക്രേതുമുദ്യതഃ । സൂര്യവംശേ സമുത്പന്നസ്ത്രിശങ്കുതനയഃ ശുഭഃ
മകനെയ്ക്ക് വില്പനക്കായി തയ്യാറായവനെ നീ എന്തുകൊണ്ട് തടയില്ല? സൂര്യവംശത്തില് ജനിച്ച, ത്രിശങ്കുവിന്റെ ധര്മ്മപുത്രനാണ് അവന്.
ആര്യസ്ത്വനാര്യവത്കര്മ കര്തുമിച്ഛസി പാര്ഥിവ । മോചനാന്മുനിപുത്രസ്യ കരണാദ്വചനസ്യ മേ
ആര്യനായ നീ അനാര്യന് പോലെയുള്ള പ്രവൃത്തിയ്ക്ക് ശ്രമിക്കുന്നു, രാജാവേ. മുനിപുത്രനെ മോചിപ്പിച്ച് എന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ചാല്—
തവ ദേഹേ സുഖം രാജന് ഭവിഷ്യത്യവിചാരണാത് । പിതാ തേ ശാപയോഗേന ചാണ്ഡാലത്വമുപാഗതഃ
നിന്റെ ശരീരത്തില് സന്തോഷം ലഭിക്കും, രാജാവേ, സംശയിക്കേണ്ടതില്ല. ശാപശക്തിയാല് നിന്റെ അച്ഛന് ചാണ്ഡാലനായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
മയാസൌ തേന ദേഹേന സ്വര്ലോകം പ്രാപിതഃ കില । തേനൈവ പ്രീതിയോഗേന കുരു മേ വചനം നൃപ
ആ ശരീരത്തില് ഞാനവനെ സ്വര്ഗത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോയി. അതുകൊണ്ട് സ്നേഹത്താല് എന്റെ വാക്ക് അനുസരിക്കണം, രാജാവേ.
മുഞ്ചൈനം ബാലകം ദീനം രുദന്തം ഭൃശമാതുരമ് । യാചിതോഽസി മയാ നൂനം യജ്ഞേഽസ്മിന് രാജസൂയകേ
ഈ ദയനീയനായ ബാലനെ, കരയുന്നവനെയും വളരെ വേദനയിലായവനെയും മോചിപ്പിക്കൂ. ഈ രാജസൂയയാഗത്തില് ഞാന് നിന്നോട് അപേക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പ്രാര്ഥനാഭങ്ഗജം ദോഷം കഥം ത്വം നാവബുധ്യസേ । പ്രാര്ഥിതം സര്വദാ ദേയം മഖേഽസ്മിന്നൃപസത്തമ
അപേക്ഷ തള്ളുന്നതില് നിന്നുള്ള ദോഷം നീ കാണുന്നില്ലേ? ഈ യാഗത്തില് അപേക്ഷിച്ചതു എല്ലാം എപ്പോഴും നല്കേണ്ടതാണ്, ഉത്തമരാജാവേ.
അന്യഥാ പാപമേവ സ്യാത്തവ രാജന്ന സംശയഃ । വ്യാസ ഉവാച - ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ കൌശികസ്യ നൃപോതമഃ
അങ്ങനെ അല്ലെങ്കില് പാപം ഉറപ്പായും നിന്നെ ബാധിക്കും, രാജാവേ, സംശയമില്ല. വ്യാസന് പറഞ്ഞു: കൌശികന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, രാജാക്കന്മാരില് ഉത്തമനായ അവന്—
പ്രത്യുവാച മഹാരാജ കൌശികം മുനിസത്തമമ് । ജലോദരേണ ഗാധേയ ദുഃഖിതോഽഹം ഭൃശം മുനേ
മഹാരാജാവായ അവന് മഹാമുനിയായ കൌശികനോട് പറഞ്ഞു: 'മഹർഷേ, എനിക്ക് ജലോദരരോഗം മൂലം വലിയ വേദനയുണ്ട്, ഗാധിയുടെ പുത്രാ.'
തസ്മാന്ന മോചയാമ്യേനമന്യത്പ്രാര്ഥയ കൌശിക । ന ത്വയാ വിഗ്രഹഃ കാര്യഃ കാര്യേഽസ്മിന്മമ സര്വഥാ
അതുകൊണ്ട് ഞാന് ഇവനെ മോചിപ്പിക്കില്ല; മറ്റൊന്ന് അപേക്ഷിക്കൂ, കൌശികാ. ഈ കാര്യത്തില് എന്നോട് നീ വാദിക്കേണ്ടതില്ല.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജ്ഞോ വിശ്വാമിത്രോഽതികോപനഃ । ബഭൂവ ദുഃഖസന്തപ്തോ വീക്ഷ്യ ദീനം ദ്വിജാത്മജമ്
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രൻ അത്യന്തം കോപിച്ചു. ദു:ഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട്, ദു:ഖിതനായ ബ്രാഹ്മണപുത്രനെ നോക്കുമ്പോൾ അവൻ ദു:ഖഭാരത്തിൽ മുങ്ങി.
വസിഷ്ഠവിശ്വാമിത്രപണവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച - രുദന്തം ബാലകം വീക്ഷ്യ വിശ്വാമിത്രോ ദയാതുരഃ । ശുനഃശേപമുവാചേദം ഗത്വാ പാര്ശ്വേഽതിദുഃഖിതമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ബാലൻ കരയുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രൻ കരുണയാൽ ഉണർന്നു. അത്യന്തം ദു:ഖിതനായ ശുനശ്ശേപന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അവനോടു പറഞ്ഞു.
മന്ത്രം പ്രചേതസഃ പുത്ര മയോക്തം മനസാ സ്മരന് । ജപതസ്തവ കല്യാണം ഭവിഷ്യതി മമാജ്ഞയാ
പ്രചേതസിന്റെ മകനേ, ഞാൻ പറഞ്ഞ മന്ത്രം മനസ്സിൽ ഓർത്തുകൊൾക. അതു ജപിച്ചാൽ, എന്റെ കല്പനപ്രകാരം നിനക്ക് എല്ലാ ഭാവുകത്വവും ലഭിക്കും.
വിശ്വാമിത്രവചഃ ശ്രുത്വാ ശുനഃശേപഃ ശുചാഽഽകുലഃ । മന്ത്രം ജജാപ മനസാ കൌശികോക്തം സ്ഫുടാക്ഷരമ്
വിശ്വാമിത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായ ശുനശ്ശേപൻ, കൗശികൻ പറഞ്ഞ മന്ത്രം മനസ്സിൽ വ്യക്തമായി ജപിച്ചു.
ജപതസ്തത്ര തസ്യാശു പ്രചേതാസ്തു കൃപാകരഃ । പ്രാദുര്ബഭൂവ സഹസാ പ്രസന്നോ നൃപ ബാലകേ
അവിടെ ശുനശ്ശേപൻ മന്ത്രം ജപിക്കുമ്പോൾ, കരുണയുള്ള പ്രചേതസ് അപ്രത്യക്ഷമായി അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി, ബാലനിൽ സന്തോഷത്തോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ തമാഗതം സര്വേ വിസ്മയം പരമം ഗതാഃ । തുഷ്ടുവുര്വരുണം ദേവം മുദിതാ ദര്ശനേന തേ
അവനെ വന്നതുകണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി. ദർശനത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ അവർ വരുൺദേവനെ സ്തുതിച്ചു.