ഏവം വര്ഷഗണാന്തേ തു സ്വര്ഗസ്ഥഃ പാകശാസനഃ । ഉര്വശീം നാഗതാം ദൃഷ്ട്വാ ഗന്ധര്വാനാഹ ദേവരാട്
ഇങ്ങനെ അനേകം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം സ്വർഗത്തിൽ പാർക്കുന്ന ഇന്ദ്രൻ, ഉർവശി തിരിച്ചെത്തിയില്ലെന്ന് കണ്ടു, ഗാന്ധർവന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
ഉര്വശീമാനയധ്വം ഭോ ഗന്ധര്വാഃ സര്വ ഏവ ഹി । ഹൃത്വോരണൌ ഗൃഹാത്തസ്യ ഭൂപതേഃ സമയേ കില
എല്ലാ ഗാന്ധർവന്മാരും, ഉർവശിയെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക! അവളെ രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽനിന്ന് നിശ്ചിത സമയത്ത് കൊണ്ടുപോയതാണ്.
ഉര്വശീരഹിതം സ്ഥാനം മദീയം നാതിശോഭതേ । യേന കേനാപ്യുപായേന താമാനയത കാമിനീമ്
ഉർവശിയില്ലാതെ എന്റെ വാസസ്ഥലം ഭംഗിയില്ല; എങ്ങനെയായാലും ആ മോഹിനിയെ തിരികെ കൊണ്ടുവരൂ.
ഇത്യുക്താസ്തേഽഥ ഗന്ധര്വാ വിശ്വാവസുപുരോഗമാഃ । തതോ ഗത്വാ മഹാഗാഢേ തമസി പ്രത്യുപസ്ഥിതേ
ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞതോടെ, വിശ്വാവസു മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ഗാന്ധർവർ, കനത്ത ഇരുട്ട് വന്നപ്പോൾ അവിടെ എത്തി.
ജഹ്രുസ്താവുരണൌ ദേവാ രമമാണം വിലോക്യ തമ് । ചക്രന്ദതുസ്തദാ തൌ തു ഹ്രിയമാണൌ വിഹായസാ
അവരെ കാട്ടിൽ സന്തോഷത്തോടെ ഇരുവരെയും കണ്ടപ്പോൾ, അവർ പിടിച്ചു; ആ സമയത്ത് ഇരുവരും ആകാശത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ നിലവിളിച്ചു.
ഉര്വശീ തദുപാകര്ണ്യ ക്രന്ദിതം സുതയോരിവ । കുപിതോവാച രാജാനം സമയോഽയം കൃതോ മയാ
അവരുടെ നിലവിളി സ്വന്തം മക്കളുടേതുപോലെ കേട്ട ഉർവശി കോപത്തോടെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ ഉടമ്പടി ഞാൻ തന്നെയാണ് ചെയ്തതെന്ന്.'
നഷ്ടാഹം തവ വിശ്വാസാദ്ധൃതൌ ചോരൈര്മമോരണൌ । രാജന്പുത്രസമാവേതൌ ത്വം കിം ശേഷേ സ്ത്രിയാ സമഃ
നിന്റെ വിശ്വാസത്തിൽ ഞാൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു; കള്ളന്മാർ എന്റെ മക്കളെ കാട്ടിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുപോയി. രാജാവേ, മക്കൾ ഇല്ലാതായപ്പോൾ നീ സ്ത്രീയോടൊപ്പം ചേർന്ന് ഇരിക്കുന്നു.
ഹതാസ്മ്യഹം കുനാഥേന നപുംസാ വീരമാനിനാ । ഉരണൌ മേ ഗതൌ ചാദ്യ സദാ പ്രാണപ്രിയൌ മമ
വീരതയെ പുകഴ്ത്തുന്ന ഈ നിസ്സാരനും ശക്തിയില്ലാത്തവനും എന്നെ നശിപ്പിച്ചു; ഇന്ന് എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട രണ്ടു മക്കളും കാട്ടിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുപോയി.
ഏവം വിലപ്യമാനാം താം ദൃഷ്ട്വാ രാജാ വിമോഹിതഃ । നഗ്ന ഏവ യയൌ തൂര്ണം പൃഷ്ഠതഃ പൃഥിവീപതിഃ
അവളെ ഇങ്ങനെ വിലപിക്കുന്നതുകണ്ട് രാജാവ് മനസ്സിൽ അകമ്പടി തോന്നി; നഗ്നനായി അവളുടെ പിന്നാലെ വേഗത്തിൽ പോയി.
വിദ്യുത്പ്രകാശിതാ തത്ര ഗന്ധര്വൈര്നൃപവേശ്മനി । നഗ്നഭൂതസ്തയാ ദൃഷ്ടോ ഭൂപതിര്ഗന്തുകാമയാ
അവിടെ, ഗാന്ധർവർ മിന്നൽ പ്രകാശത്തിൽ രാജാവിന്റെ അരമനയിൽ വെളിച്ചം പകർന്നു; അവളെ വിട്ടുപോകാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്ന അവൾ, രാജാവിനെ നഗ്നനായി കണ്ടു.
ത്യക്ത്വോരണൌ ഗതാഃ സര്വേ ഗന്ധര്വാഃ പഥി പാര്ഥിവഃ । നഗ്നോ ജഗ്രാഹ തൌ ശ്രാന്തോ ജഗാമ സ്വഗൃഹം പ്രതി
കാട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കു വന്ന ശേഷം, എല്ലാ ഗാന്ധർവന്മാരും പോയി; രാജാവ് തളർന്നു, നഗ്നനായി ഇരുവരെയും പിടിച്ചു, സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു തിരിച്ചു.
തദോര്വശീം ഗതാം ദൃഷ്ട്വാ വിലലാപാതിദുഃഖിതഃ । നഗ്നം വീക്ഷ്യ പതിം നാരീ ഗതാ സാ വരവര്ണിനീ
ഉർവശി പോയതുകണ്ട്, രാജാവ് അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ വിലപിച്ചു; ഭർത്താവിനെ നഗ്നനായി കണ്ട സുന്ദരിയായ അവൾ അവിടെ നിന്ന് പോയി.
ക്രന്ദന്സ ദേശദേശേഷു ബഭ്രാമ നൃപതിഃ സ്വയമ് । തച്ചിത്തോ വിഹ്വലഃ ശോചന്വിവശഃ കാമമോഹിതഃ
രാജാവ് നിലവിളിച്ച് ദേശം ദേശം സഞ്ചരിച്ചു; മനസ്സിൽ വിഷമവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ്, ആഗ്രഹത്തിൽ മുഴുകി, നിർവശനായി അലഞ്ഞു.
ഭ്രമന്വൈ സകലാം പൃഥ്വീം കുരുക്ഷേത്രേ ദദര്ശ താമ് । ദൃഷ്ട്വാ സംഹൃഷ്ടവദനഃ പ്രാഹ സൂക്തം നൃപോത്തമഃ
അവൻ ഭൂമിയിലെ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ച്, കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ അവളെ കണ്ടു; കണ്ടപ്പോൾ സന്തോഷഭാവത്തോടെ, ആ മഹാരാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അയേ ജായേ തിഷ്ഠ തിഷ്ഠ ഘോരേ ന ത്യക്തുമര്ഹസി । മാം ത്വം ത്വന്മനസം കാന്തം വശഗം ചാപ്യനാഗസമ്
'എൻ പ്രിയേ, നിന്നെ വിട്ടുപോകരുത്, ഇവിടെ നിന്നെ വിട്ടുപോകാൻ പാടില്ല; ഞാൻ നിന്നോടു പ്രിയനും നിർദോഷിയും ആണല്ലോ, എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്.'
സ ദേഹോഽയം പതത്യത്ര ദേവി ദൂരം ഹൃതസ്ത്വയാ । ഖാദന്ത്യേനം വൃകാഃ കാകാസ്ത്വയാ ത്യക്തം വരോരു യത്
'ദേവി, നീ എന്നെ വിട്ടുപോയതുകൊണ്ട്, എന്റെ ശരീരം ഇവിടെ വീണുപോകും; നീ ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, പുലികളും കാക്കകളും ഇതിനെ തിന്നും.'
ഏവം വിലപമാനം തം രാജാനം പ്രാഹ ചോര്വശീ । ദുഃഖിതം കൃപണം ശ്രാന്തം കാമാര്തം വിവശം ഭൃശമ്
അവൻ ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചപ്പോൾ, ദു:ഖിതനും ദയനീയനും തളർന്നും മോഹത്താൽ പൂർണ്ണമായും നിർവശനുമായ രാജാവിനോട് ഉർവശി പറഞ്ഞു.
ഉര്വശ്യുവാച മൂര്ഖോഽസി നൃപശാര്ദൂല ജ്ഞാനം കുത്ര ഗതം തവ । ക്വാപി സഖ്യം ന ച സ്ത്രീണാം വൃകാണാമിവ പാര്ഥിവ
ഉർവശി പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നീ മണ്ടനാണ്! നിന്റെ ജ്ഞാനം എവിടേക്ക് പോയി? സ്ത്രീകൾക്ക് സത്യമായ സൗഹൃദം ഇല്ല, പുലികളോട് പോലെയാണ്.'
ന വിശ്വാസോ ഹി കര്തവ്യഃ സ്ത്രീഷു ചൌരേഷു പാര്ഥിവൈഃ । ഗൃഹം ഗച്ഛ സുഖം ഭുംക്ഷ്വ മാ വിഷാദേ മനഃ കൃഥാഃ
സ്ത്രീകളിലും കള്ളന്മാരിലും രാജാക്കന്മാരിലും വിശ്വാസം വയ്ക്കരുത്. നീ വീട്ടിലേക്ക് പോയി സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കൂ, മനസ്സിൽ വിഷാദം വരുത്തരുത്.
ഇത്യേവം ബോധിതോ രാജാ ന വിവേദാതിമോഹിതഃ । ദുഃഖം ച പരമം പ്രാപ്തഃ സ്വൈരിണീസ്നേഹയന്ത്രിതഃ
ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചിട്ടും രാജാവ് അതിലൊന്നും മനസ്സിലാക്കാതെ വലിയ മോഹത്തിൽ ആകുന്നു; സ്വേച്ഛയായ സ്ത്രീയുടെ സ്നേഹത്തിൽ കുടുങ്ങി, അത്യന്തം ദുഃഖത്തിലേക്ക് വീണു.
സൂത ഉവാച ഇതി സര്വം സമാഖ്യാതമുര്വശീചരിതം മഹത് । വേദേ വിസ്തരിതം ചൈതത്സംക്ഷേപാത്കഥിതം മയാ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇതാ, ഉർവശിയുടെ മഹത്തായ കഥ മുഴുവൻ ഞാൻ പറഞ്ഞു. വേദങ്ങളിൽ വിശദമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനെ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി വിവരിച്ചു.
വ്യാസേന ഗൃഹസ്ഥധര്മവര്ണനമ് സൂത ഉവാച ദൃഷ്ട്വാ താമസിതാപാങ്ഗീം വ്യാസശ്ചിന്താപരോഽഭവത് । കിം കരോമി ന മേ യോഗ്യാ ദേവകന്യേയമപ്സരാഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: കറുത്ത, മദം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളുള്ള അവളെ കണ്ടപ്പോൾ വ്യാസൻ ആലോചനയിൽ മുഴുകി: 'ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? ഈ ദേവകുമാരി എന്നെ അനുയോജ്യമല്ല.'
ഏവം ചിന്തയമാനം തു ദൃഷ്ട്വാ വ്യാസം തദാപ്സരാഃ । ഭയഭീതാ ഹി സഞ്ജാതാ ശാപം മാ വിസൃജേദയമ്
അങ്ങനെ വ്യാസൻ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ആ അപ്സരസ്സ് അവനെ കണ്ടു ഭയത്തോടെ വിറച്ചു; 'ഇവൻ ശാപം നൽകുമോ' എന്ന ഭയം അവളെ പിടിച്ചു.
സാ കൃത്വാഥ ശുകീരൂപം നിര്ഗതാ ഭയവിഹ്വലാ । കൃഷ്ണസ്തു വിസ്മയം പ്രാപ്തോ വിഹങ്ഗീം താം വിലോകയന്
അപ്പോൾ അവൾ ഒരു പെൺതുതികയുടെ രൂപം എടുത്ത് ഭയത്താൽ വിറച്ച് അവിടെ നിന്ന് പോയി; കൃഷ്ണൻ ആ പക്ഷിയെ കണ്ടപ്പോൾ അതിശയിച്ചു.
കാമസ്തു ദേഹേ വ്യാസസ്യ ദര്ശനാദേവ സങ്ഗതഃ । മനോഽതിവിസ്മിതം ജാതം സര്വഗാത്രേഷു വിസ്മിതഃ
വ്യാസന്റെ ശരീരത്തിൽ ആ സ്ത്രീയെ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ ആഗ്രഹം ഉണർന്നു; അവന്റെ മനസ്സും ശരീരവും മുഴുവൻ അത്ഭുതത്തിൽ ആകുന്നു.
സ തു ധൈര്യേണ മഹതാ നിഗഹ്ണന്മാനസം മുനിഃ । ന ശശാക നിയന്തും ച സ വ്യാസഃ പ്രസൃതം മനഃ
എങ്കിലും മഹത്തായ ധൈര്യത്തോടെ ആ മുനി മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; എന്നാൽ വ്യാസന്റെ മനസ്സ് വിട്ടു പോവുന്നത് അവൻ തടയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ബഹുശോ ഗൃഹ്യമാണം ച ഘൃതാച്യാ മോഹിതം മനഃ । ഭാവിത്വാന്നൈവ വിധൃതം വ്യാസസ്യാമിതതേജസഃ
ഘൃതാചിയുടെ മായയിൽ വീണ മനസ്സിനെ പലതവണ പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, വിധിയുടെ കാരണത്താൽ അതിശക്തനായ വ്യാസൻ അതിനെ പിടിച്ചുനിർത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
മന്ധനം കുര്വതസ്തസ്യ മുനേരഗ്നിചികീര്ഷയാ । അരണ്യാമേവ സഹസാ തസ്യ ശുക്രമഥാപതത്
അഗ്നി ഉണർത്താൻ അരണി ചുരണ്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അപ്രത്യക്ഷമായി വ്യാസന്റെ വീര്യം അരണിയിൽ വീണു.
സോഽവിചിന്ത്യ തഥാ പാതം മമന്ഥാരണിമേവ ച । തസ്മാച്ഛുകഃ സമുദ്ഭൂതോ വ്യാസാകൃതിമനോഹരഃ
അത് സംഭവിച്ചതിനെ കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാതെയാണ് വ്യാസൻ അരണി ചുരണ്ടി തുടരുന്നത്; അതിൽ നിന്ന് മനോഹരമായ രൂപമുള്ള വ്യാസന്റെ മകൻ ശുകൻ ജനിച്ചു.
വിസ്മയം ജനയന്ബാലഃ സഞ്ജാതസ്തദരണ്യജഃ । യഥാധ്വരേ സമിദ്ധോഽഗ്നിര്ഭാതി ഹവ്യേന ദീപ്തിമാന്
അരണിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ ബാലൻ അത്ഭുതം ഉണർത്തി; യജ്ഞത്തിൽ ഹോമം ലഭിച്ച അഗ്നി പോലെ പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങി.