വ്യാസ ഉവാച - ഇത്യുക്തസ്തു പ്രചേതാസ്തം പ്രത്യുവാച ജനാധിപമ് । സ്വസ്തി തേഽസ്തു ഗമിഷ്യാമി കുരു കാര്യാണി പാര്ഥിവ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം പ്രചേതാസ് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ആശംസകൾ. ഞാൻ പോകുന്നു; രാജാവേ, നീ നിന്റെ കര്ത്തവ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുക.'
ആഗമിഷ്യാമി മാസാന്തേ യഷ്ടവ്യം സര്വഥാ ത്വയാ । കൃത്വൌത്ഥാനികമാചാരം പുത്രസ്യ നൃപസത്തമ
'ഞാൻ ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞ് തിരികെ വരാം; മകനു ഉത്താനികം തുടങ്ങിയ ശുദ്ധികർമ്മങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ നീ യാഗം നിർവഹിക്കണം, രാജാവേ.'
ഇത്യുക്ത്വാ ശ്ലക്ഷ്ണയാ വാചാ രാജാനം യാദസാം പതിഃ । ഹരിശ്ചന്ദ്രോ മുദം പ്രാപ ഗതേ പാശിനി പാര്ഥിവഃ
ഇങ്ങനെ മൃദുവായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ ജലാധിപതി രാജാവിന്റെ അടുത്തുനിന്ന് പിന്മാറി. പാശം പിടിച്ചവൻ പോയതോടെ ഹരിശ്ചന്ദ്രന് വലിയ സന്തോഷം ലഭിച്ചു.
കോടിശഃ പ്രദദൌ ഗാസ്താ ഘടോധ്നീര്ഹേമപൂരിതാഃ । വിപ്രേഭ്യോ വേദവിദ്ഭ്യശ്ച തഥൈവ തിലപര്വതാന്
അവൻ കോടിക്കണക്കിന് പശുക്കളും പൊന്നു നിറച്ച കലശങ്ങളും, തിലപർവതങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും വേദപണ്ഡിതന്മാർക്കും ദാനം ചെയ്തു.
രാജാ പുത്രമുഖം ദൃഷ്ട്വാ സുഖമാപ മഹത്തരമ് । നാമാസ്യ രോഹിതശ്ചേതി ചകാര വിധിപൂര്വകമ്
രാജാവ് പുത്രന്റെ മുഖം കണ്ടപ്പോൾ അത്യന്തം സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. നിയമാനുസൃതമായി അവനു 'രോഹിതൻ' എന്ന പേര് നൽകി.
പൂര്ണേ മാസേ തതഃ പാശീ വിപ്രവേഷേണ ഭൂപതേഃ । ആജഗാമ ഗൃഹേ സദ്യോ യജസ്വേതി ബ്രുവന്മുഹുഃ
ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പാശം പിടിച്ചവൻ വീണ്ടും ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ എത്തി, 'ഇപ്പോൾ യാഗം നടത്തണം' എന്നു വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
വീക്ഷ്യ തം നൃപതിര്ദേവം നിമഗ്നഃ ശോകസാഗരേ । പ്രണിപത്യ കൃതാതിഥ്യം തമുവാച കൃതാഞ്ജലിഃ
ആ ദൈവത്തെ കാണുമ്പോൾ, രാജാവ് ദു:ഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയവനായി വന്നു, വന്ദനം ചെയ്തു, അതിഥിസൽക്കാരവും നടത്തി, കൈകൂപ്പി സംസാരിച്ചു.
ദിഷ്ട്യാ ദേവ ത്വമായാതോ ഗൃഹം മേ പാവിതം പ്രഭോ । മഖം കരോമി വാരീശ വിധിവദ്വാഞ്ഛിതം തവ
ഭാഗ്യവശാൽ ദൈവമേ, നിങ്ങൾ വന്നിരിക്കുന്നു; എന്റെ വീട് ശുദ്ധമായിരിക്കുന്നു, കടല്പ്രഭുവേ. നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെയും വിധിപ്രകാരം തന്നെ ഞാൻ യജ്ഞം നടത്താം.
അദന്തോ ന പശുഃ ശ്ലാഘ്യ ഇത്യാഹുര്വേദവാദിനഃ । തസ്മാദ്ദന്തോദ്ഭവേ തേഽഹം കരിഷ്യാമി മഹാമഖമ്
വേദപണ്ഡിതന്മാർ പറയും: പല്ലില്ലാത്ത മൃഗം യജ്ഞത്തിന് യോഗ്യമല്ല. അതിനാൽ, പല്ലുകൾ വളർന്നാൽ ഞാൻ മഹായജ്ഞം നടത്താം.
വ്യാസ ഉവാച - ഇത്യുക്തസ്തേന വരുണസ്തഥേത്യുക്ത്വാ യയാവഥ । ഹരിശ്ചന്ദ്രോ മുദം പ്രാപ്യ വിജഹാര ഗൃഹാശ്രമേ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ വാക്ക് കേട്ടു, വരുൺ 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ് പോയി; ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ സന്തോഷത്തോടെ വീട്ടിൽ സുഖമായി ജീവിച്ചു.
പുനര്ദന്തോദ്ഭവം ജ്ഞാത്വാ പ്രചേതാ ദ്വിജരൂപവാന് । ആജഗാമ ഗൃഹേ തസ്യ കുരു കാര്യമിതി ബ്രുവന്
പിന്നീട്, പല്ലുകൾ വളർന്നതായി അറിഞ്ഞ്, വരുൺ ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ അവന്റെ വീട്ടിൽ വന്നു, 'നിന്റെ വാഗ്ദാനം പാലിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഭൂപാലോഽപി ജലാധീശം വീക്ഷ്യ പ്രാപ്തം ദ്വിജാകൃതിമ് । പ്രണമ്യാസനസമ്മാനൈഃ പൂജയാമാസ സാദരമ്
ജലാധിപൻ ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ എത്തിയതുകണ്ട്, രാജാവ് വന്ദനം ചെയ്തു, ഇരിപ്പിടവും ആദരവും നൽകി ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ചു.
സ്തുത്വാ പ്രോവാച വചനം വിനയാനതകന്ധരഃ । കരോമി വിധിവത്കാമം മഖം പ്രബലദക്ഷിണമ്
അവനെ സ്തുതിച്ച്, വിനയത്തോടെ തലകുനിഞ്ഞ് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ വിധിപ്രകാരം ആഗ്രഹിച്ച യജ്ഞം ധാരാളം ദാനങ്ങളോടെ നടത്താം.'
ബാലോഽപ്യകൃതചൌലോഽയം ഗര്ഭകേശോ ന സമ്മതഃ । യജ്ഞാര്ഥേ പശുകരണേ മയാ വൃദ്ധമുഖാച്ഛ്രുതമ്
ഈ കുട്ടി ഇനിയും ഉപനയനം ചെയ്യാത്തവനാണ്, ജന്മമുടി നീക്കം ചെയ്തിട്ടില്ല; ഇങ്ങനെ യജ്ഞത്തിന് മൃഗമായി സ്വീകരിക്കാൻ അനുമതിയില്ലെന്ന് ഞാൻ മൂപ്പന്മാരിൽ നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
താവത്ക്ഷമസ്വ വാരീശ വിധിം ജാനാസി ശാശ്വതമ് । കര്തവ്യഃ സര്വഥാ യജ്ഞോ മുണ്ഡനാന്തേ ശിശോഃ കില
അതുകൊണ്ട് ക്ഷമിക്കണം, ജലാധിപനേ; നിങ്ങൾ ശാശ്വതനിയമം അറിയുന്നവനാണ്. കുട്ടിയുടെ മുടി മുറിച്ചശേഷം മാത്രമേ യജ്ഞം നടത്താവു.
തസ്യേതി വചനം ശ്രുത്വാ പ്രചേതാഃ പ്രാഹ തം പുനഃ । പ്രതാരയസി മാം രാജന് പുനഃ പുനരിദം ബ്രുവന്
അവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടു, വരുൺ വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നീ ഈ വാക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞ് എന്നെ വഞ്ചിക്കുന്നു.'
അപി തേ സര്വസാമഗ്രീ വര്തതേ നൃപതേഽധുനാ । പുത്രസ്നേഹനിബദ്ധസ്ത്വം വഞ്ചയസ്യേവ സാമ്പ്രതമ്
'രാജാവേ, ഇപ്പോൾ നിനക്കാവശ്യമായ എല്ലാം ഉണ്ടോ? മകനോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ നീ ഇപ്പോൾ എന്നെ വഞ്ചിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.'
ക്ഷൌരകര്മവിധിം കൃത്വാ ന കര്താസി മഖം യദി । തദാഹം ദാരുണം ശാപം ദാസ്യേ കോപസമന്വിതഃ
'മുടി മുറിക്കുന്ന ചടങ്ങ് കഴിഞ്ഞ് നീ യജ്ഞം നടത്തില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ കോപത്തോടെ ഭയങ്കരമായ ശാപം നൽകും.'
അദ്യ ഗച്ഛാമി രാജേന്ദ്ര വചനാത്തവ മാനദ । ന മൃഷാ വചനം കാര്യം ത്വയേക്ഷ്വാകുകുലോദ്ഭവ
'ഇന്ന് ഞാൻ പോകുന്നു, രാജാധിരാജാ, നിന്റെ വാക്ക് കേട്ടാണ്. ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനേ, വാഗ്ദാനം കെട്ടിക്കളയരുത്.'
ഇത്യാഭാഷ്യ യയാവാശു പ്രചേതാ നൃപതേര്ഗൃഹാത് । രാജാ പരമസന്തുഷ്ടോ നനന്ദ ഭവനേ തദാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വരുൺ ഉടൻ രാജാവിന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു; രാജാവ് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ ഭവനത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു.
ചൂഡാകരണകാലേ തു പ്രവൃത്തേ പരമോത്സവേ । സമ്പ്രാപ്തസ്തരസാ പാശീ ഭവനം നൃപതേഃ പുനഃ
ചൂഡാകരണത്തിന്റെ സമയത്ത്, മഹോത്സവം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, വരുൺ വേഗത്തിൽ വീണ്ടും രാജാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ എത്തി.
യദാങ്കേ സുതമാദായ രാജ്ഞീ നൃപതിസന്നിധൌ । ഉപവിഷ്ടാ ക്രിയാകാലേ തദൈവ വരുണോഽഭ്യഗാത്
യജ്ഞസമയത്ത്, രാജ്ഞി മകനെ മടിയിൽ ഇരുത്തി രാജാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അന്നേ സമയം വരുൺ അവിടെ എത്തി.
കുരു കര്മേതി വിസ്പഷ്ടം വചനം കഥയന്നൃപമ് । വിപ്രരൂപധരഃ ശ്രീമാന് പ്രത്യക്ഷ ഇവ പാവകഃ
'കർമ്മം ചെയ്യൂ' എന്ന് വ്യക്തമായി പറഞ്ഞ്, മഹത്വമുള്ള വരുൺ ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ, അഗ്നിയെപ്പോലെ നേരിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.
നൃപതിസ്ത്വം സമാലോക്യ ബഭൂവാതീവ വിഹ്വലഃ । നമശ്ചകാര തം ഭീത്യാ കൃതാഞ്ജലിപുടഃ പുരഃ
രാജാവ് അവനെ കണ്ടപ്പോൾ അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ട് വിറയച്ചു; ഭയത്താൽ കൈകൂപ്പി മുന്നിൽ വന്ദനം ചെയ്തു.
വിധിവത്പൂജയിത്വാ തം രാജോവാച വിനീതവാന് । സ്വാമിന് കാര്യം കരോമ്യദ്യ മഖസ്യ വിധിപൂര്വകമ്
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി അവനെ ആരാധിച്ച ശേഷം രാജാവ് വിനയപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: സ്വാമി, ഇന്ന് ഞാൻ യജ്ഞത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശപ്രകാരം കർമ്മം നടത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വക്തവ്യമസ്തി തത്രാപി ശൃണുഷ്വൈകമനാ വിഭോ । യുക്തം ചേന്മന്യസേ സ്വാമിംസ്തദ് ബ്രവീമി തവാഗ്രതഃ
ഇതിൽ കൂടി പറയേണ്ടത് ഉണ്ട്, ദൈവമേ, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ. ഇത് യുക്തിയുള്ളതാണെന്ന് നിങ്ങൾ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ നിങ്ങളുടെ മുന്നിൽ അതു പറയും.
ബ്രാഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോ വൈശ്യസ്ത്രയോ വര്ണാ ദ്വിജാതയഃ । സംസ്കൃതാശ്ചാന്യഥാ ശൂദ്രാ ഏവം വേദവിദോ വിദുഃ
ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ—ഈ മൂന്നു വർഗ്ഗങ്ങളും രണ്ടാമതുജന്മം നേടിയവരാണ്; ബാക്കി എല്ലാവരും ശൂദ്രന്മാരാണ് എന്ന് വേദം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു.
തസ്മാദയം സുതോ മേഽദ്യ ശുദ്രവദ്വര്തതേ ശിശുഃ । ഉപനീതഃ ക്രിയാര്ഹഃ സ്യാദിതി വേദേഷു നിര്ണയഃ
അതിനാൽ, എന്റെ മകൻ ഇപ്പോൾ ശൂദ്രന്റെ പോലെ ജീവിക്കുകയാണ്; എന്നാൽ ഉപനയനം നടത്തിയാൽ അവൻ കർമ്മങ്ങൾക്ക് യോഗ്യനാകുമെന്ന് വേദങ്ങളിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
രാജ്ഞാമേകാദശേ വര്ഷേ സദോപനയനം സ്മൃതമ് । അഷ്ടമേ ബ്രാഹ്മണാനാം ച വൈശ്യാനാം ദ്വാദശേ കില
രാജാക്കന്മാർക്ക് പതിനൊന്നാം വയസ്സിലാണ് ഉപനയനം നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്; ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് എട്ടാം വയസ്സിലും, വൈശ്യന്മാർക്ക് പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിലും അതാണ് ചെയ്യേണ്ടത്.
ദയസേ യദി ദേവേശ ദീനം മാം സേവകം തവ । തദോപനീയ കര്താസ്മി പശുനാ യജ്ഞമുത്തമമ്
ദേവാദിദേവനേ, നിങ്ങൾ ദയചെയ്ത് എന്നെ, നിങ്ങളുടെ ദാസനെ, കണക്കിലെടുക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ഉപനയനം നടത്തി ഞാൻ ഉത്തമമായ യജ്ഞം നടത്തും.