ദൈവം പുരുഷകാരശ്ച മാനനീയാവിമൌ നൃഭിഃ । ഉദ്യമേന വിനാ കാര്യസിദ്ധിഃ സഞ്ജായതേ കഥമ്
ദൈവവും മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമവും ഒരുപോലെ മാന്യമായവയാണ്; പരിശ്രമമില്ലാതെ ഒരു കാര്യവും സഫലമാകുമോ?
ന്യായതസ്തു നരൈഃ കാര്യ ഉദ്യമസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ । കൃതേ തസ്മിന്ഭവേത്സിദ്ധിര്നാന്യഥാ നൃപസത്തമ
നീതിയനുസരിച്ച് ജ്ഞാനികൾ പരിശ്രമം നടത്തണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ മാത്രമേ വിജയമുണ്ടാകൂ, അതല്ലാതെ മറ്റെന്തിനാലും വിജയമില്ല, രാജാവേ.
ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ഗുരോരമിതതേജസഃ । പ്രണമ്യ നിര്യയൌ രാജാ തപസേ കൃതനിശ്ചയഃ
അപരിമിതമായ തേജസ്സുള്ള ഗുരുവിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ച്, തപസ്സിന് ഉറച്ച മനസ്സോടെ പുറപ്പെട്ടു.
ഗങ്ഗാതീരേ ശുഭേ സ്ഥാനേ കൃതപദ്മാസനോ നൃപഃ । ധ്യായന്പാശധരം ചിത്തേ ചചാര ദുശ്ചരം തപഃ
ഗംഗയുടെ പുണ്യമായ തീരത്ത് രാജാവ് കമലാസനം ഒരുക്കി, മനസ്സിൽ പാശം കൈവശമുള്ള ദൈവത്തെ ധ്യാനിച്ച് ദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു.
ഏവം തപസ്യതസ്തസ്യ പ്രചേതാ ദൃഷ്ടിഗോചരഃ । കൃപയാഭൂന്മഹാരാജ പ്രസന്നമുഖപങ്കജഃ
അങ്ങനെ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, കൃപയോടെ പുഷ്പംപോലുള്ള മുഖം പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട് പ്രചേതാവ് അവന്റെ കാഴ്ചയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രമുവാചേദം വചനം യാദസാം പതിഃ । വരം വരയ ധര്മജ്ഞ തുഷ്ടോഽസ്മി തപസാ തവ
ജലരാജാവ് ഹരിശ്ചന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, ഞാൻ നിന്റെ തപസ്സിൽ സന്തോഷവാനാണ്; നീ ഒരു വരം ചോദിക്കൂ.'
രാജോവാച - അനപത്യോഽസ്മി ദേവേശ പുത്രം ദേഹി സുഖപ്രദമ് । ഋണത്രയാപഹാരാര്ഥമുദ്യമോഽയം മയാ കൃതഃ
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ദേവനേ, ഞാൻ സന്താനരഹിതനാണ്; സന്തോഷം നൽകുന്ന ഒരു മകനെ എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണം. മൂന്നു കടങ്ങൾ തീർക്കാനാണ് ഞാൻ ഈ പരിശ്രമം ആരംഭിച്ചത്.'
നൃപസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ പ്രഗല്ഭം ദുഃഖിതസ്യ ച । സ്മിതപൂര്വം തതഃ പാശീ തമാഹ പുരാഃ സ്ഥിതമ്
രാജാവിന്റെ ധൈര്യപൂർവമായും ദുഃഖഭരിതമായും ഉള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട്, പാശം കൈവശമുള്ള ദൈവം പുഞ്ചിരിയോടെ അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.
വരുണ ഉവാച - പുത്രോ യദി ഭവേദ്രാജന് ഗുണീ മനസി വാഞ്ഛിതഃ । സിദ്ധേ കാര്യേ തതഃ പശ്ചാത്കിം കരിഷ്യസി മേ പ്രിയമ്
വരുണൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ ഗുണങ്ങളുള്ള മകൻ ലഭിച്ചാൽ, അതിനുശേഷം നീ എനിക്ക് സന്തോഷം നൽകാൻ എന്ത് ചെയ്യും?'
യദി ത്വം തേന പുത്രേണ മാം യജേഥാ വിശങ്കിതഃ । പശുബന്ധേന തേനൈവ ദദാമി നൃപതേ വരമ്
'നീ ഭയമില്ലാതെ ആ മകനെ തന്നെ എനിക്ക് യാഗത്തിൽ പശുവായി സമർപ്പിച്ചാൽ, രാജാവേ, ഞാൻ നിന്നെ ആ വരം നൽകും.'
രാജോവാച - ദേവ മേ മാസ്തു വന്ധ്യത്വം യജിഷ്യേഽഹം ജലാധിപ । പശും കൃത്വാ സുതം പുത്രം സത്യമേതദ്ബ്രവീമി തേ
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ദേവനേ, എനിക്ക് സന്താനരഹിതത്വം ഉണ്ടാകരുത്; ജലരാജാവേ, ഞാൻ എന്റെ മകനെ പശുവാക്കി നിന്നെ യജിക്കും—ഇത് ഞാൻ സത്യമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.'
വന്ധ്യത്വേ പരമം ദുഃഖമസഹ്യം ഭുവി മാനദ । ശോകാഗ്നിശമനം നൄണാം തസ്മാദ്ദേഹി സുതം ശുഭമ്
മാന്യനായവനേ, ഈ ഭൂമിയിൽ സന്താനരഹിതത്വം ഏറ്റവും വലിയ സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത ദുഃഖമാണ്; അതുകൊണ്ടു ദയവായി എനിക്ക് ഒരു നല്ല മകനെ അനുഗ്രഹിക്കണം.
വരുണ ഉവാച - ഭവിഷ്യതി സുതഃ കാമം രാജന് ഗച്ഛ ഗൃഹായ വൈ । സത്യം തദ്വചനം കാര്യം യദ്ബ്രവീഷി മമാഗ്രതഃ
വരുണൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നിനക്ക് തീർച്ചയായും ഒരു മകൻ ജനിക്കും; നീ വീട്ടിലേക്ക് പോകൂ. എന്റെ മുമ്പിൽ നീ പറഞ്ഞ വാക്ക് നിർബന്ധമായും പാലിക്കണം.'
വ്യാസ ഉവാച - ഇത്യുക്തോ വരുണേനാസൌ ഹരിശ്ചന്ദ്രോ ഗൃഹം യയൌ । ഭാര്യായൈ കഥയാമാസ വൃത്താന്തം വരദാനജമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ വരുണൻ പറഞ്ഞതനുസരിച്ച് ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ വീട്ടിലേക്ക് പോയി, ലഭിച്ച വരത്തിന്റെ കഥ ഭാര്യയോട് പറഞ്ഞു.
തസ്യ ഭാര്യാശതം പൂര്ണം ബഭൂവാതിമനോഹരമ് । പട്ടരാജ്ഞീ ശുഭാ ശൈവ്യാ ധര്മപത്നീ പതിവ്രതാ
അവനു നൂറ് ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, അവരൊക്കെയും അത്യന്തം മനോഹരികൾ; അവരിൽ പ്രധാനിയായ പറ്റരാജ്ഞി ശൈവ്യ, ധർമ്മപത്നിയായും ഭർത്താവിനോട് വിശുദ്ധയായും നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
കാലേ ഗതേഽഥ സാ ഗര്ഭം ദധാര വരവര്ണിനീ । ബഭൂവ മുദിതോ രാജാ ശ്രുത്വാ ദോഹദചേഷ്ടിതമ്
കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ മനോഹരിയായ രാജ്ഞി ഗർഭം ധരിച്ചു; അവളുടെ ഗർഭച്ഛേഷ്ടകൾ കേട്ട രാജാവ് സന്തോഷിച്ചു.
കാരയാമാസ വിധിവത്സംസ്കാരാന്നൃപതിസ്തദാ । മാസേഽഥ ദശമേ പൂര്ണേ സുഷുവേ സാ ശുഭേ ദിനേ
അപ്പോൾ രാജാവ് എല്ലാ വിധിപ്രകാരം സംസ്കാരങ്ങൾ നടത്തി; പത്താം മാസം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ഒരു ശുഭദിനത്തിൽ അവൾ പ്രസവിച്ചു.
താരാഗ്രഹബലോപേതേ പുത്രം ദേവസുതോപമമ് । പുത്രേ ജാതേ നൃപഃ സ്നാത്വാ ബ്രാഹ്മണൈഃ പരിവേഷ്ടിതഃ
നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും അനുകൂലമായപ്പോൾ, ദേവപുത്രനോടു സമാനമായ ഒരു മകൻ ജനിച്ചു; മകൻ ജനിച്ചപ്പോൾ, രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് സ്നാനം ചെയ്തു.
ചകാര ജാതകര്മാദൌ ദദൌ ദാനാനി ഭൂരിശഃ । രാജ്ഞശ്ചാതിപ്രമോദോഽഭൂത്പുത്രജന്മസമുദ്ഭവഃ
ജനനശാന്തി തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ നടത്തി, രാജാവ് ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി. പുത്രന്റെ ജനനം കൊണ്ടു രാജാവിന് അത്യന്തം സന്തോഷം ഉണ്ടായി.
ബഭൂവ പരമോദാരോ ധനധാന്യസമന്വിതഃ । വിശേഷദാനസംയുക്തോ ഗീതവാദിത്രസംകുലഃ
അവിടെ വലിയ ഉദാരതയും ധനസമ്പത്തും ധാന്യസമൃദ്ധിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രത്യേകമായ ദാനങ്ങൾ നൽകി, ഗാനവും വാദ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞ ആഘോഷമായിരുന്നു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ ജലോദരവ്യാധിപ്രാപ്തിവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച - പ്രവൃത്തേ സദനേ തസ്യ രാജ്ഞഃ പുത്രമഹോത്സവേ । ആജഗാമ തദാ പാശീ വിപ്രവേഷധരഃ ശുഭഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവിന്റെ കൊച്ചുപുത്രന്റെ ജനനാഘോഷം അരമനയിൽ ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ചും കൈയിൽ പാശം പിടിച്ചും ഒരു മഹാനായവൻ അവിടെ എത്തി.
സ്വസ്തീത്യുക്ത്വാ നൃപം പ്രാഹ വരുണോഽഹം നിശാമയ । പുത്രോ ജാതസ്തവാധീശ യജാനേന നൃപാശു മാമ്
അവൻ 'ക്ഷേമം' എന്നു പറഞ്ഞു രാജാവിനോടു പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ വരുണനാണ്, അറിയുക. രാജാവേ, നിന്റെ മകനു ജനനം സംഭവിച്ചു; ഉടൻ എനിക്ക് യാഗം നടത്തണം.'
സത്യം കുരു വചോ രാജന് യത്പ്രോക്തം ഭവതഃ പുരാ । വന്ധ്യത്വം തു ഗതം തേഽദ്യ വരദാനേന മേ കില
രാജാവേ, നീ മുമ്പ് പറഞ്ഞ വാക്ക് പാലിക്കണം. എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഇന്ന് നിന്നിലെ വന്ധ്യത അവസാനിച്ചു.
ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജാ ചിന്താം ചകാര ഹ । കഥം ഹന്മി സുതം ജാതം ജലജേന സമാനനമ്
ഇതൊക്കെയൊക്കെ കേട്ട രാജാവ് ആലോചനയിൽ ആകി: 'പൂവിനെപ്പോലെ മനോഹരനായ പുത്രനെ ഞാൻ എങ്ങനെ കൊല്ലും?'
ലോകപാലഃ സമായാതോ വിപ്രവേഷേണ വീര്യവാന് । ന ദേവഹേലനം കാര്യം സര്വഥാ ശുഭമിച്ഛതാ
ലോകപാലൻ ബ്രാഹ്മണവേഷത്തിൽ ശക്തനായവൻ ആയി എത്തിയിരിക്കുന്നു. ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ദേവന്മാരെ അവഗണിക്കരുത്.
പുത്രസ്നേഹഃ സുദുശ്ഛേദ്യഃ സര്വഥാ പ്രാണിഭിഃ സദാ । കിം കരോമി കഥം മേ സ്യാത്സുഖം സന്തതിസമ്ഭവമ്
പുത്രസ്നേഹം എല്ലാ ജീവികൾക്കും വളരെ ബലമുള്ളതും വെട്ടിമാറ്റാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമാണ്. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എങ്ങനെ സന്താനസുഖം ലഭിക്കും?
ധൈര്യമാലമ്ബ്യ ഭൂപാലസ്തം നത്വാ പ്രതിപൂജ്യ ച । ഉവാച വചനം ശ്ലക്ഷ്ണം യുക്തം വിനയപൂര്വകമ്
ധൈര്യം പിടിച്ചു രാജാവ് അവനെ നമസ്കരിച്ചു ആദരിക്കുകയും വിനയപൂർവ്വം മൃദുവായ അനുയോജ്യമായ വാക്കുകൾ പറയുകയും ചെയ്തു.
രാജോവാച - ദേവദേവ തവാനുജ്ഞാം കരോമി കരുണാനിധേ । വേദോക്തേന വിധാനേന മഖം ച ബഹുദക്ഷിണമ്
രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ദേവദേവനേ, നിന്റെ അനുമതിയോടെ ഞാൻ വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ ധാരാളം ദാനങ്ങളോടെ യാഗം നടത്താം, കരുണാസാഗരാ.'
പുത്രേ ജാതേ ദശാഹേന കര്മയോഗ്യോ ഭവേത്പിതാ । മാസേന ശുധ്യേജ്ജനനീ ദമ്പതീ തത്ര കാരണമ്
മകൻ ജനിച്ചാൽ പിതാവ് പത്ത് ദിവസത്തിന് ശേഷം കർമങ്ങൾക്ക് യോഗ്യനാകും; അമ്മയ്ക്ക് ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞാൽ ശുദ്ധി കിട്ടും — ദമ്പതികൾക്ക് ഇതാണ് കാരണം.
സര്വജ്ഞോഽസി പ്രചേതസ്ത്വം ധര്മം ജാനാസി ശാശ്വതമ് । കൃപാം കുരു ത്വം വാരീശ ക്ഷമസ്വ പരമേശ്വര
നീ എല്ലാം അറിയുന്നവനാണ്, പ്രചേതസേ, ശാശ്വതധർമ്മം നിനക്ക് അറിയാം. ജലാധിപതിയായോ, ദയചെയ്യണം, പരമേശ്വരാ, ക്ഷമിക്കണം.