വിക്രയാര്ഥം മഹാഭാഗ ക്രന്ദമാനോ ഭൃശാതുരഃ । ക്രന്ദമാനം ഗൃഹീത്വൈനം നിര്ഗതാഹം ഗതത്രപാ
വിൽക്കാനായി, മഹാനേ, അവൻ വല്ലാതെ കരഞ്ഞ് വിഷമിച്ചിട്ടും, കരയുന്ന കുട്ടിയെ പിടിച്ച് ഞാൻ ലജ്ജയില്ലാതെ പുറത്ത് പോയി.
തദാ സത്യവ്രതോ മാര്ഗേ മാമുദ്വീക്ഷ്യ ഭൃശാതുരാമ് । പപ്രച്ഛ സ ച രാജര്ഷിഃ കസ്മാദ്രോദിതി ബാലകഃ
അപ്പോൾ സത്യവ്രതൻ വഴിയിൽ എന്നെ വളരെ വിഷമത്തോടെ കണ്ടു; ആ രാജർഷി ചോദിച്ചു: 'കുട്ടി എന്തുകൊണ്ട് കരയുന്നു?'
തദാഹം തമുവാചേദം വചനം മുനിസത്തമ । വിക്രയാര്ഥം നീയതേഽസൌ ബാലകോഽദ്യ മയാ നൃപ
അപ്പോൾ ഞാൻ അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, മഹർഷിയേ: 'ഈ കുട്ടിയെ ഞാൻ ഇന്ന് വിൽക്കാനായി കൊണ്ടുപോകുകയാണ്, രാജാവേ.'
ശ്രുത്വാ മേ വചനം രാജാ ദയാര്ദ്രഹൃദയസ്തതഃ । മാമുവാച ഗൃഹം യാഹി ഗൃഹീത്വൈനം കുമാരകമ്
എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് കരുണയോടെ, 'ഈ കുട്ടിയെ കൂട്ടി വീട്ടിലേക്ക് പോവൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഭോജനാര്ഥേ കുമാരാണാമാമിഷം വിഹിതം തവ । പ്രാപയിഷ്യാമ്യഹം നിത്യം യാവന്മുനിസമാഗമഃ
'കുട്ടികൾക്ക് ഭക്ഷണം കിട്ടാൻ ഞാൻ നിനക്കു മാംസം ഒരുക്കിക്കൊടുക്കാം; മഹർഷി വരുവോളം ഞാൻ ദിവസവും എത്തിച്ചു തരാം.'
അഹന്യഹനി ഭൂപാലോ വൃക്ഷേഽസ്മിന്മൃഗസൂകരാന് । വിന്യസ്യ യാതി ഹത്വാസൌ പ്രത്യഹം ദയയാന്വിതഃ
പ്രതിദിനം രാജാവ് കരുണയോടെ ഈ വൃക്ഷത്തിൽ മൃഗങ്ങളെയും പന്നികളെയും വേട്ടയാടി വെച്ചു കൊടുക്കും; അങ്ങനെ ഓരോ ദിവസവും അവൻ വന്നുപോയി.
തേനൈവ ബാലകാഃ കാന്ത പാലിതാ വൃജിനാര്ണവാത് । വസിഷ്ഠേനാഥ ശപ്താഽസൌ ഭൂപതിര്മമ കാരണാത്
അവൻ തന്നെയാണ്, പ്രിയേ, ആ കുട്ടികളെ വലിയ കഷ്ടതകളിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചത്. പക്ഷേ, എന്റെ കാരണത്താൽ വസിഷ്ഠൻ അവനെ ശപിച്ചു.
കസ്മിംശ്ചിദ്ദിവസേ മാംസം ന പ്രാപ്തം തേന കാനനേ । ഹതാ ദോഗ്ധ്രീ വസിഷ്ഠസ്യ തേനാസൌ കുപിതോ മുനിഃ
ഒരു ദിവസം കാട്ടിൽ അവന് മാംസം കിട്ടിയില്ല. അപ്പോൾ വസിഷ്ഠന്റെ പശു കൊല്ലപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ടാണ് ആ മഹർഷി കോപിതനായത്.
ത്രിശങ്കുരിതി ഭൂപസ്യ കൃതം നാമ മഹാത്മനാ । കുപിതേന വധാദ്ധേതോശ്ചാണ്ഡാലശ്ച കൃതോ നൃപഃ
മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ ആ രാജാവിന് ത്രിശങ്കു എന്ന പേരിട്ടു. കോപത്താലും കൊലപാതകത്തിന്റെ കാരണത്താലും രാജാവിനെ ചാണ്ഡാളനാക്കി.
തേനാഹം ദുഃഖിതാ ജാതാ തസ്യ ദുഃഖേന കൌശിക । ശ്വപചത്വമസൌ പ്രാപ്തോ മത്കൃതേ നൃപനന്ദനഃ
ഇതുകൊണ്ടാണ്, കൗശിക, അവന്റെ ദുഃഖം കണ്ടു ഞാൻ ദുഃഖിതയായത്. എന്റെ കാരണത്താലാണ് രാജകുമാരൻ ചണ്ഡാളന്റെ നിലയിലേക്കു എത്തിയത്.
യേന കേനാപ്യുപായേന ഭവതാ നൃപതേഃ കില । തസ്മാദ്രക്ഷാ പ്രകര്തവ്യാ തപസാ പ്രബലേന ഹ
എന്ത് വഴിയായാലും രാജാവിനെ നീ രക്ഷിക്കണം. അതിനായി ശക്തമായ തപസ്സു ചെയ്യണം.
വ്യാസ ഉവാച - ഇതി ഭാര്യാവചഃ ശ്രുത്വാ കൌശികോ മുനിസത്തമഃ । താമാഹ കാമിനീം ദീനാം സാന്ത്വപൂര്വമരിന്ദമ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഭാര്യയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കൗശികൻ എന്ന മഹർഷി ദുഃഖിതയായ അവളോടു സാന്ത്വനത്തോടെ പറഞ്ഞു.
വിശ്വാമിത്ര ഉവാച - മോചയിഷ്യാമി തം ശാപാന്നൃപം കമലലോചനേ । ഉപകാരഃ കൃതോ യേന കാന്താരാദ്രക്ഷിതാസി വൈ
വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: കമലനയനേ, രാജാവിനെ ശാപത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ മോചിപ്പിക്കും. അവൻ നിന്നെ കാട്ടിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചുതന്നല്ലോ.
വിദ്യാതപോബലേനാഹം കരിഷ്യേ ദുഃഖസംക്ഷയമ് । ഇത്യാശ്വാസ്യ പ്രിയാം തത്ര കൌശികഃ പരമാര്ഥവിത്
ജ്ഞാനത്തിലും തപസ്സിലും ശക്തിയിലും ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ അവന്റെ ദുഃഖം അവസാനിപ്പിക്കും. ഇങ്ങനെ പ്രിയയോട് കൗശികൻ അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
ചിന്തയാമാസ നൃപതേഃ കഥം സ്യാദ്ദുഃഖനാശനമ് । സംവിമൃശ്യ മുനിസ്തത്ര ജഗാമ യത്ര പാര്ഥിവഃ
രാജാവിന്റെ ദുഃഖം എങ്ങനെ അവസാനിപ്പിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം ആലോചിച്ചു. അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു കഴിഞ്ഞ്, മഹർഷി രാജാവുള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
ത്രിശങ്കുഃ പക്വണേ ദീനഃ സംസ്ഥിതഃ ശ്വപചാകൃതിഃ । ആഗച്ഛന്തം മുനിം ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മിതോഽസൌ നരാധിപഃ
ത്രിശങ്കു ദുഃഖിതനായി ചണ്ഡാളന്റെ രൂപത്തിൽ ശ്മശാനത്തിൽ താമസിച്ചു. മഹർഷിയെ വരുന്നത് കണ്ട രാജാവ് അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
ദണ്ഡവന്നിപപാതോര്വ്യാം പാദയോസ്തരസാ മുനേഃ । ഗൃഹീത്വാ തം കരേ ഭൂപം പതിതം കൌശികസ്തദാ
അവൻ വേഗത്തിൽ മഹർഷിയുടെ കാലിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു. അപ്പോൾ കൗശികൻ വീണു കിടന്ന രാജാവിനെ കൈപിടിച്ചു എഴുന്നേൽപ്പിച്ചു.
ഉത്ഥാപ്യോവാച വചനം സാന്ത്വപൂര്വം ദ്വിജോത്തമഃ । മത്കൃതേ ത്വം മഹീപാല ശപ്തോഽസി മുനിനാ യതഃ
എഴുന്നേൽപ്പിച്ച്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ സാന്ത്വനത്തോടെ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, എന്റെ കാരണത്താലാണ് നീ മഹർഷിയുടെ ശാപം ഏറ്റത്.
വാഞ്ഛിതം തേ കരിഷ്യാമി ബ്രൂഹി കിം കരവാണ്യഹമ് । രാജോവാച - മയാ സമ്പ്രാര്ഥിതഃ പൂര്വം വസിഷ്ഠോ മഖഹേതവേ
നിന്റെ ആഗ്രഹം ഞാൻ നിറവേറ്റും; പറയു, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? രാജാവ് പറഞ്ഞു: മുമ്പ് ഞാൻ യാഗം നടത്താൻ വസിഷ്ഠനോട് അപേക്ഷിച്ചിരുന്നു.
മാം യാജയ മുനിശ്രേഷ്ഠ കരോമി മഖമുത്തമമ് । യഥേഷ്ടം കുരു വിപ്രേന്ദ്ര യഥാ സ്വര്ഗം വ്രജാമ്യഹമ്
മഹർഷിശ്രേഷ്ഠാ, എന്നെ യാഗത്തിനായി ഒരുക്കിക്കൊടുക്കണം. ഞാൻ ഉത്തമമായ യാഗം നടത്തും. ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ സ്വർഗത്തിൽ പോകാൻ കഴിയുന്നതുപോലെ നീ ചെയ്യണം.
അനേനൈവ ശരീരേണ ശക്രലോകം സുഖാലയമ് । കോപം കൃത്വാ വസിഷ്ഠോഽസൌ മാമാഹേതി സുദുര്മതേ
ഈ ശരീരത്തോടുകൂടി തന്നെ ഞാൻ ഇന്ദ്രന്റെ ലോകമായ ആനന്ദസ്ഥലത്തിൽ എത്തണം എന്നാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം. എന്നാൽ വസിഷ്ഠൻ കോപത്തോടെ എന്നോട് കടുത്ത വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മാനുഷേണ ഹി ദേഹേന സ്വര്ഗവാസഃ കുതസ്തവ । പുനര്മയോക്തോ ഭഗവാന്സ്വര്ഗലുബ്ധേന ചാനഘ
മനുഷ്യശരീരത്തിൽ സ്വർഗത്തിൽ താമസിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയുമെന്നു ചോദിച്ചു. പിന്നെയും സ്വർഗലോഭത്താൽ ഞാൻ ആ മഹാനെ അപേക്ഷിച്ചു.
അന്യം പുരോഹിതം കൃത്വാ യക്ഷ്യേഽഹം യജ്ഞമുത്തമമ് । തദാ തേനൈവ ശപ്തോഽഹം ചാണ്ഡാലോ ഭവ പാമര
മറ്റൊരു പുരോഹിതനെ നിയോഗിച്ച് ഞാൻ ഉത്തമമായ യാഗം നടത്തും എന്നു ഞാൻ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ അവൻ എന്നെ ശപിച്ചു: നീ ചാണ്ഡാളനാകൂ എന്നു.
ഇത്യേതത്കഥിതം സര്വം കാരണം ശാപസമ്ഭവമ് । മമ ദുഃഖവിനാശായ സമര്ഥോഽസി മുനീശ്വര
ഇങ്ങനെ ശാപം സംഭവിച്ച കാരണങ്ങൾ എല്ലാം ഞാൻ പറഞ്ഞു. മഹർഷിശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ ദുഃഖം നീക്കാൻ നിനക്ക് കഴിയും.
ഇത്യുക്ത്വാ വിരരമാസൌ രാജാ ദുഃഖരുജാര്ദിതഃ । കൌശികോഽപി നിരാകര്തും ശാപം തസ്യ വ്യചിന്തയത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, അത്യന്തം ദു:ഖത്തിലും വേദനയിലും ആകുലനായ രാജാവ് മൗനമായിരിച്ചു. കൗശികനും അവന്റെ ശാപം എങ്ങനെ മാറ്റാമെന്ന് ആലോചിച്ചു.
വരുണകൃപയാ ശൈവ്യായാം പുത്രോപ്തത്തിവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച - വിചിന്ത്യ മനസാ കൃത്യം ഗാധിസൂനുര്മഹാതപാഃ । പ്രകല്പ്യ യജ്ഞസമ്ഭാരാന്മുനീനാമന്ത്രയത്തദാ
വരുണന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ശൈവ്യയ്ക്ക് ജനിച്ച മകന്റെ കഥ. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച ശേഷം, മഹാനായ ഗാധിയുടെ മകൻ യാഗത്തിനുള്ള സകല സാമഗ്രികളും ഒരുക്കി, അതിനുശേഷം മുനിമാരെ വിളിച്ചു.
മുനയസ്തം മഖം ജ്ഞാത്വാ വിശ്വാമിത്രനിമന്ത്രിതാഃ । നാഗതാഃ സര്വ ഏവൈതേ വസിഷ്ഠേന നിവാരിതാഃ
വിശ്വാമിത്രൻ വിളിച്ചിട്ടും, ആ യാഗം നടന്നുവെന്നറിഞ്ഞ മുനിമാർ ആരും വന്നില്ല; വസിഷ്ഠൻ അവരെ തടഞ്ഞു.
ഗാധിസൂനുസ്തദാജ്ഞായ വിമനാശ്ചാതിദുഃഖിതഃ । ആജഗാമാശ്രമം തത്ര യത്രാസൌ നൃപതിഃ സ്ഥിതഃ
അത് മനസ്സിലാക്കിയ ഗാധിയുടെ മകൻ വളരെ നിരാശയും ദു:ഖവും അനുഭവിച്ചു; പിന്നെ അവൻ ആ രാജാവ് താമസിച്ചിരുന്ന ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
തമാഹ കൌശികഃ ക്രുദ്ധോ വസിഷ്ഠേന നിവാരിതാഃ । നാഗതാഃ ബ്രാഹ്മണാഃ സര്വേ യജ്ഞാര്ഥം നൃപസത്തമ
കൗശികൻ കോപത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'വസിഷ്ഠൻ തടഞ്ഞതിനാൽ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും യാഗത്തിനായി വന്നില്ല, മഹാരാജാവേ.'
പശ്യ മേ തപസഃ സിദ്ധിം യഥാ ത്വാം സുരസദ്മനി । പ്രാപയാമി മഹാരാജ വാഞ്ഛിതം തേ കരോമ്യഹമ്
'എന്റെ തപസ്സിന്റെ ഫലമെന്നു നീ കാണുക, മഹാരാജാവേ. ഞാൻ നിന്നെ ദേവലോകത്തിലേക്ക് അയക്കും; നീ ആഗ്രഹിച്ചതു ഞാൻ നിനക്ക് നൽകും.'