ദുര്ലഭം ഖലു മാനുഷ്യം തത്രാപി ച ദ്വിജന്മതാ । ദ്വിജത്വേ ബ്രാഹ്മണത്വം ച ദുര്ലഭം വേത്സി കിം ന ഹി
മനുഷ്യജന്മം വളരെ അപൂർവമാണ്; അതിൽ പോലും ദ്വിജന്മാരിൽ ജനിക്കുന്നത് അതിലും അപൂർവം. ദ്വിജന്മാരിൽ ബ്രാഹ്മണത്വം അത്യന്തം അപൂർവം — ഇതറിയുന്നില്ലേ?
ദുഷ്ടാഹാരോ ന കര്തവ്യഃ സര്വഥാ ലോകമിച്ഛതാ । അഗ്രാഹ്യാ മനുനാ പ്രോക്താഃ കര്മണാ സപ്ത ചാന്ത്യജാഃ
ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഒരിക്കലും അശുദ്ധമായ ഭക്ഷണം കഴിക്കരുത്. മനു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ഏഴു ചാണ്ടാളർ വർഗ്ഗങ്ങൾ കർമ്മങ്ങൾക്കു യോഗ്യരല്ല.
ത്യാജ്യോഽഹം കര്മണാ വിപ്ര ശ്വപചോ നാത്ര സംശയഃ । നിവാരയാമി ഭക്ഷ്യാത്ത്വാം ന ലോഭേനാഞ്ജസാ ദ്വിജ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ കർമ്മങ്ങളിൽ ഒഴിവാക്കേണ്ടവനാണ്; ഞാൻ ശ്വപചൻ, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ലാഭം കൊണ്ടല്ല, നീ ഭക്ഷിക്കരുതെന്ന് ഞാൻ നിന്നെ തടയുന്നു, ദ്വിജനേ.
വര്ണസങ്കരദോഷോഽയം മാ യാതു ത്വാം ദ്വിജോത്തമ । വിശ്വാമിത്ര ഉവാച സത്യം വദസി ധര്മജ്ഞ മതിസ്തേ വിശദാന്ത്യജ
ഇത് വർണ്ണസംകരത്തിന്റെ ദോഷമാണ്; ഉത്തമബ്രാഹ്മണനേ, ഇത് നിന്നെ ബാധിക്കരുത്. വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: നീ സത്യം പറയുന്നു, ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ; നിന്റെ മനസ്സ് വളരെ ശുദ്ധമാണ്, ചാണ്ടാളനേ.
തഥാപ്യാപദി ധര്മസ്യ സൂക്ഷ്മമാര്ഗം ബ്രവീമ്യഹമ് । ദേഹസ്യ രക്ഷണം കാര്യം സര്വഥാ യദി മാനദ
എങ്കിലും, കഷ്ടകാലത്ത് ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വഴി ഞാൻ പറയുന്നു; ശരീരം സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രധാനമാണ്, മാന്യനേ.
പാപസ്യാന്തേ പുനഃ കാര്യം പ്രായശ്ചിത്തം വിശുദ്ധയേ । ദുര്ഗതിസ്തു ഭവേത്പാപാദനാപദി ന ചാപദി
പാപം ചെയ്തശേഷം, ശുദ്ധിക്കായി പ്രായശ്ചിത്തം നിർബന്ധമാണ്; സാധാരണ സമയത്ത് പാപം ദുർഗതിക്ക് കാരണമാകും, കഷ്ടകാലത്ത് അല്ല.
മരണാത്ക്ഷുധിതസ്യാഥ നരകോ നാത്ര സംശയഃ । തസ്മാത്ക്ഷുധാപഹരണം കര്തവ്യം ശുഭമിച്ഛതാ
വിശപ്പോടെ മരിച്ചാൽ നരകം ലഭിക്കും — ഇതിൽ സംശയമില്ല; അതുകൊണ്ട്, മംഗളം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ വിശപ്പ് അകറ്റേണ്ടതാണ്.
തേനാഹം ചൌര്യധര്മേണ ദേഹം രക്ഷേഽപ്യഥാന്ത്യജ । അവര്ഷണേ ച ചൌര്യേണ യത്പാപം കഥിതം ബുധൈഃ
അതുകൊണ്ട്, കള്ളത്തിൻറെ നിയമം പാലിച്ച് ഞാൻ ശരീരം സംരക്ഷിക്കുന്നു, ചാണ്ടാളനേ; മഴപെയ്യാത്ത സമയത്ത് കള്ളത്താൽ ഉണ്ടാകുന്ന പാപം ജ്ഞാനികൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു —
യോ ന വര്ഷതി പര്ജന്യസ്തത്തു തസ്മൈ ഭവിഷ്യതി । ഇത്യുക്തേ വചനേ കാന്തേ പര്ജന്യഃ സഹസാപതത്
മേഘം മഴ പെയ്യുന്നില്ലെങ്കിൽ അതു അവനു സംഭവിക്കും എന്നു പറഞ്ഞതോടെ, പ്രിയേ, ഉടനെ തന്നെ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് മഴ പെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
ഗഗനാദ്ധസ്തിഹസ്താഭിര്ധാരാഭിരഭികാങ്ക്ഷിതഃ । മുദിതോഽഹം ഘനം വീക്ഷ്യ വര്ഷന്തം വിദ്യുതാ സഹ
ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ആനയുടെ തുമ്പിനോളം കട്ടിയുള്ള മഴത്താരകൾ ഇഷ്ടംപോലെ വീണു; ആ മേഘം മിന്നലോടൊപ്പം മഴപെയ്യുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ സന്തോഷിച്ചു.
തദാഹം തദ്ഗൃഹം ത്യക്ത്വാ നിഃസൃതഃ പരയാ മുദാ । കഥയ ത്വം വരാരോഹേ കാലോ നീതസ്ത്വയാ കഥമ്
അപ്പോൾ ഞാൻ അതു വീട് വിട്ട് വലിയ സന്തോഷത്തോടെ പുറത്തേക്ക് പോയി; സുന്ദരിയേ, നീ എന്റെ അഭാവത്തിൽ സമയം എങ്ങനെ കഴിച്ചുവെന്ന് പറയൂ.
കാന്താരേ പരമഃ ക്രൂരഃ ക്ഷയകൃത്പ്രാണിനാമിഹ । വ്യാസ ഉവാച - ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ പതിമാഹ പ്രിയംവദാ
കാടിൽ വളരെ ക്രൂരമായ, ജീവന്മാരുടെ ജീവൻ നശിപ്പിക്കുന്ന ദുരന്തം ഇവിടെ സംഭവിച്ചു. വ്യാസൻ പറയുന്നു: അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ പ്രിയംവദാ ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു.
യഥാ ശൃണു മയാ നീതഃ കാലഃ പരമദാരുണഃ । ഗതേ ത്വയി മുനിശ്രേഷ്ഠ ദുര്ഭിക്ഷം സമുപാഗതമ്
എങ്ങനെ ഞാൻ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ സമയം കഴിച്ചുവെന്ന് ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ; നീ പോയപ്പോൾ, മഹർഷിയേ, വലിയ ക്ഷാമം ഇവിടെ വന്നെത്തി.
അന്നാര്ഥം പുത്രകാഃ സര്വേ ബഭൂവുശ്ചാതിദുഃഖിതാഃ । ക്ഷുധിതാന്ബാലകാന്വീക്ഷ്യ നീവാരാര്ഥം വനേ വനേ
ഭക്ഷണത്തിനായി എല്ലാ കുട്ടികളും വളരെ ദുഃഖിതരായി; വിശന്ന കുട്ടികളെ കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ കാട്ടിൽ കാട്ടിൽ കൃഷിയില്ലാത്ത അരി തേടി അലയുകയായിരുന്നു.
ഭ്രാന്താഹം ചിന്തയാഽഽവിഷ്ടാ കിഞ്ചിത്പ്രാപ്തം ഫലം തദാ । ഏവം ച കതിചിന്മാസാ നീവാരേണാതിവാഹിതാഃ
ചിന്തയിൽ മുഴുകി ഞാൻ അലയുകയായിരുന്നു; കിട്ടിയ കുറച്ച് പഴം കൊണ്ടു തന്നെ ചില മാസങ്ങൾ ഞങ്ങൾ കാട്ടിലുണ്ടായ അരി കഴിച്ച് കഴിഞ്ഞു.
തദഭാവേ മയാ കാന്ത ചിന്തിതം മനസാ പുനഃ । ന ഭിക്ഷാ കില ദുര്ഭിക്ഷേ നീവാരാ നാപി കാനനേ
അത് പോലും ഇല്ലാതായപ്പോൾ, പ്രിയനേ, ഞാൻ വീണ്ടും മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു: ക്ഷാമത്തിൽ ഭിക്ഷ കിട്ടില്ല, കാട്ടിലുമില്ല കൃഷിയില്ലാത്ത അരി.
ന വൃക്ഷേഷു ഫലാന്യാസുര്ന മൂലാനി ധരാതലേ । ക്ഷുധയാ പീഡിതാ ബാലാ രുദന്തി ഭൃശമാതുരാഃ
മരങ്ങളിൽ പഴങ്ങളില്ല, നിലത്ത് കിഴങ്ങുകളും ഇല്ല; വിശപ്പിൽ പീഡിതരായ കുട്ടികൾ വല്ലാതെ കരഞ്ഞു.
കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി കിം ബ്രവീമി ക്ഷുധാര്തിതാന് । ഏവം വിചിന്ത്യ മനസാ നിശ്ചയസ്തു മയാ കൃതഃ
എന്ത് ചെയ്യണം, എവിടെ പോകണം, വിശപ്പിൽ വലയുന്നവർക്കു ഞാൻ എന്ത് പറയും? ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ ഞാൻ ഒരു തീരുമാനമെടുത്തു.
പുത്രമേകം ദദാമ്യദ്യ കസ്മൈചിദ്ധനിനേ കില । ഗൃഹീത്വാ തസ്യ മൌല്യം തു തേന ദ്രവ്യേണ ബാലകാന്
ഇന്ന് ഞാൻ ഒരു മകനെ ആരെങ്കിലുമൊരാള്ക്ക് പണം കിട്ടാൻ കൊടുക്കാം; അവന്റെ വില വാങ്ങി ആ പണത്തിൽ കുട്ടികളെ പോഷിപ്പിക്കാം.
പാലയേഽഹം ക്ഷുധാര്താംസ്തു നാന്യോപായോഽസ്തി പാലനേ । ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ പുത്രോഽയം പ്രഹിതോ മയാ
അത് കൊണ്ടു വിശപ്പിൽ വലയുന്ന കുട്ടികളെ ഞാൻ രക്ഷിക്കും; മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമില്ല. ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ച് ഈ മകനെ ഞാൻ അയച്ചു.
വിക്രയാര്ഥം മഹാഭാഗ ക്രന്ദമാനോ ഭൃശാതുരഃ । ക്രന്ദമാനം ഗൃഹീത്വൈനം നിര്ഗതാഹം ഗതത്രപാ
വിൽക്കാനായി, മഹാനേ, അവൻ വല്ലാതെ കരഞ്ഞ് വിഷമിച്ചിട്ടും, കരയുന്ന കുട്ടിയെ പിടിച്ച് ഞാൻ ലജ്ജയില്ലാതെ പുറത്ത് പോയി.
തദാ സത്യവ്രതോ മാര്ഗേ മാമുദ്വീക്ഷ്യ ഭൃശാതുരാമ് । പപ്രച്ഛ സ ച രാജര്ഷിഃ കസ്മാദ്രോദിതി ബാലകഃ
അപ്പോൾ സത്യവ്രതൻ വഴിയിൽ എന്നെ വളരെ വിഷമത്തോടെ കണ്ടു; ആ രാജർഷി ചോദിച്ചു: 'കുട്ടി എന്തുകൊണ്ട് കരയുന്നു?'
തദാഹം തമുവാചേദം വചനം മുനിസത്തമ । വിക്രയാര്ഥം നീയതേഽസൌ ബാലകോഽദ്യ മയാ നൃപ
അപ്പോൾ ഞാൻ അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, മഹർഷിയേ: 'ഈ കുട്ടിയെ ഞാൻ ഇന്ന് വിൽക്കാനായി കൊണ്ടുപോകുകയാണ്, രാജാവേ.'
ശ്രുത്വാ മേ വചനം രാജാ ദയാര്ദ്രഹൃദയസ്തതഃ । മാമുവാച ഗൃഹം യാഹി ഗൃഹീത്വൈനം കുമാരകമ്
എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് കരുണയോടെ, 'ഈ കുട്ടിയെ കൂട്ടി വീട്ടിലേക്ക് പോവൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഭോജനാര്ഥേ കുമാരാണാമാമിഷം വിഹിതം തവ । പ്രാപയിഷ്യാമ്യഹം നിത്യം യാവന്മുനിസമാഗമഃ
'കുട്ടികൾക്ക് ഭക്ഷണം കിട്ടാൻ ഞാൻ നിനക്കു മാംസം ഒരുക്കിക്കൊടുക്കാം; മഹർഷി വരുവോളം ഞാൻ ദിവസവും എത്തിച്ചു തരാം.'
അഹന്യഹനി ഭൂപാലോ വൃക്ഷേഽസ്മിന്മൃഗസൂകരാന് । വിന്യസ്യ യാതി ഹത്വാസൌ പ്രത്യഹം ദയയാന്വിതഃ
പ്രതിദിനം രാജാവ് കരുണയോടെ ഈ വൃക്ഷത്തിൽ മൃഗങ്ങളെയും പന്നികളെയും വേട്ടയാടി വെച്ചു കൊടുക്കും; അങ്ങനെ ഓരോ ദിവസവും അവൻ വന്നുപോയി.
തേനൈവ ബാലകാഃ കാന്ത പാലിതാ വൃജിനാര്ണവാത് । വസിഷ്ഠേനാഥ ശപ്താഽസൌ ഭൂപതിര്മമ കാരണാത്
അവൻ തന്നെയാണ്, പ്രിയേ, ആ കുട്ടികളെ വലിയ കഷ്ടതകളിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചത്. പക്ഷേ, എന്റെ കാരണത്താൽ വസിഷ്ഠൻ അവനെ ശപിച്ചു.
കസ്മിംശ്ചിദ്ദിവസേ മാംസം ന പ്രാപ്തം തേന കാനനേ । ഹതാ ദോഗ്ധ്രീ വസിഷ്ഠസ്യ തേനാസൌ കുപിതോ മുനിഃ
ഒരു ദിവസം കാട്ടിൽ അവന് മാംസം കിട്ടിയില്ല. അപ്പോൾ വസിഷ്ഠന്റെ പശു കൊല്ലപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ടാണ് ആ മഹർഷി കോപിതനായത്.
ത്രിശങ്കുരിതി ഭൂപസ്യ കൃതം നാമ മഹാത്മനാ । കുപിതേന വധാദ്ധേതോശ്ചാണ്ഡാലശ്ച കൃതോ നൃപഃ
മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ ആ രാജാവിന് ത്രിശങ്കു എന്ന പേരിട്ടു. കോപത്താലും കൊലപാതകത്തിന്റെ കാരണത്താലും രാജാവിനെ ചാണ്ഡാളനാക്കി.
തേനാഹം ദുഃഖിതാ ജാതാ തസ്യ ദുഃഖേന കൌശിക । ശ്വപചത്വമസൌ പ്രാപ്തോ മത്കൃതേ നൃപനന്ദനഃ
ഇതുകൊണ്ടാണ്, കൗശിക, അവന്റെ ദുഃഖം കണ്ടു ഞാൻ ദുഃഖിതയായത്. എന്റെ കാരണത്താലാണ് രാജകുമാരൻ ചണ്ഡാളന്റെ നിലയിലേക്കു എത്തിയത്.