രാജന് പുത്രേണ തേ നൂനം പ്രേഷിതാന്സമുപാഗതാന് । അവേഹി സചിവാംസ്ത്വം നോ ഹരിശ്ചന്ദ്രാജ്ഞയാ സ്ഥിതാന്
'രാജാവേ, ഞങ്ങളെ നിങ്ങളുടെ മകന് ഹരിശ്ചന്ദ്രന് അയച്ചതാണെന്ന് അറിയണം; അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങള് ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
യുവരാജസുതഃ പ്രാഹ യത്തച്ഛൃണു നരാധിപ । ആനയധ്വം നൃപം യൂയം സമ്മാന്യ പിതരം മമ
'യുവരാജാവിന്റെ മകന് പറഞ്ഞത് കേള്ക്കൂ രാജാവേ: എന്റെ അച്ഛനായി രാജാവിനെ ആദരപൂര്വ്വം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.'
തസ്മാദ്രാജന് സമാഗച്ഛ രാജ്യം പ്രതി ഗതവ്യഥഃ । സേവാം സര്വേ കരിഷ്യന്തി സചിവാശ്ച പ്രജാസ്തഥാ
അതിനാല്, രാജാവേ, ഭയപ്പെടാതെ രാജ്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകൂ. എല്ലാ മന്ത്രികളും ജനങ്ങളും നിങ്ങളെ സേവിക്കും.
ഗുരും പ്രസാദയിഷ്യാമഃ സ യഥാ തു ദയേത വൈ । പ്രസന്നോഽസൌ മഹാതേജാ ദുഃഖസ്യാന്തം കരിഷ്യതി
നാം ഗുരുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കും, അങ്ങനെ അവന് ദയ കാണിക്കും. ആ മഹാത്മാവ് സന്തോഷിച്ചാല് ഈ ദുരിതം അവസാനിപ്പിക്കും.
ഇതി പുത്രേണ തേ രാജന് കഥിതം ബഹുധാ കില । തസ്മാദ് ഗമനമേവാശു രോചതാം നിജസദ്മനി
രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ മകന് നിങ്ങളോട് പലവിധത്തില് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതിനാല് ഉടന് തന്നെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാന് മനസ്സ് നിശ്ചയിക്കണം.
വ്യാസ ഉവാച - ഇതി തേഷാം നൃപഃ ശ്രുത്വാ ഭാഷിതം ശ്വപചാകൃതിഃ । സ്വഗൃഹം ഗമനായാസൌ ന മതിം കൃതവാനതഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: അവരുടെയൊക്കെ വാക്കുകള് കേട്ടിട്ടും, ചണ്ഡാലന്റെ രൂപം ധരിച്ചിരുന്ന രാജാവ് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് പോകാന് മനസ്സിലൊന്നും തീരുമാനിച്ചില്ല.
താനുവാച തദാ വാക്യം വ്രജന്തു സചിവാഃ പുരമ് । ഗത്വാ പുരം മഹാഭാഗാ ബ്രുവന്തു വചനാച്ച മേ
അപ്പോള് രാജാവ് അവരോട് പറഞ്ഞു: മന്ത്രിമാര് നഗരത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ. മഹാഭാഗന്മാരേ, നഗരത്തിലെത്തിയാല് എന്റെ വാക്കുകള് അവിടെ പറഞ്ഞുതരിക.
നാഗമിഷ്യാമ്യഹം പുത്ര കുരു രാജ്യമതന്ദ്രിതഃ । മാനയന്ബ്രാഹ്മണാന്ദേവാന്യജന്യജ്ഞൈരനേകശഃ
മകനേ, ഞാന് ഇനി വരികയില്ല. നീ ശ്രദ്ധയോടെ രാജ്യം ഭരിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും പല യാഗങ്ങളാല് ആദരിക്കണം.
നാഹം ശ്വപചവേഷേണ ഗര്ഹിതേന മഹാത്മഭിഃ । ആഗമിഷ്യാമ്യയോധ്യായാം സര്വേ ഗച്ഛന്തു മാ ചിരമ്
മഹാത്മാക്കള് നിന്ദിക്കുന്ന ഈ ചണ്ഡാലവേഷത്തില് ഞാന് അയോധ്യയില് പ്രവേശിക്കില്ല. നിങ്ങള് എല്ലാവരും വൈകാതെ തിരിച്ചു പോകൂ.
പുത്രം സിംഹാസനേ സ്ഥാപ്യ ഹരിശ്ചന്ദ്രം മഹാബലമ് । കുര്വന്തു രാജ്യകര്മാണി യൂയം തത്ര മമാജ്ഞയാ
എന്റെ മകനായ മഹാബലശാലിയായ ഹരിശ്ചന്ദ്രനെ സിംഹാസനത്തില് ഇരുത്തി, നിങ്ങള് എല്ലാവരും എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ രാജകാര്യങ്ങള് നടത്തണം.
ഇത്യാദിഷ്ടാസ്തതസ്തേ തു രുരുദുശ്ചാതുരാ ഭൃശമ് । സചിവാ നിര്യയുസ്തൂര്ണം നത്വാ തം ച വനാശ്രമാത്
ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ചThose, those ബുദ്ധിമാന്മാരായ മന്ത്രിമാര് ദുഃഖത്തോടെ കരഞ്ഞു, പിന്നെ വേഗത്തില് വനാശ്രമത്തില് രാജാവിനെ വണങ്ങി പുറപ്പെട്ടു.
അയോധ്യായാമുപാഗത്യ പുണ്യേഽഹ്നി വിധിപൂര്വകമ് । അഭിഷേകം തദാ ചക്രുര്ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ മൂര്ധ്നി തേ
അവരെല്ലാം അയോധ്യയില് ഒരു ഉത്തമദിനത്തില് എത്തി, യഥാവിധി കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്തു, അപ്പോള് ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ തലയില് അഭിഷേകം നടത്തി.
അഭിഷിക്തസ്തു തേജസ്വീ സചിവൈശ്ച നൃപാജ്ഞയാ । രാജ്യം ചകാര ധര്മിഷ്ഠഃ പിതരം ചിന്തയന്ഭൃശമ്
മന്ത്രിമാര് രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അഭിഷേകം നടത്തിയ ശേഷം, ആ തേജസ്സുള്ളവന് ധര്മപാലനത്തോടെ രാജ്യം ഭരിച്ചു, എപ്പോഴും പിതാവിനെ ആലോചിച്ചു.
ത്രിശങ്കുശാപോദ്ധാരായ വിശ്വാമിത്രസാന്ത്വനവര്ണനമ് രാജോവാച - ഹരിശ്ചന്ദ്രഃ കൃതോ രാജാ സചിവൈര്നൃപശാസനാത് । ത്രിശങ്കുസ്തു കഥം മുക്തസ്തസ്മാച്ചാണ്ഡാലദേഹതഃ
രാജാവ് ചോദിച്ചു: മന്ത്രിമാര് രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഹരിശ്ചന്ദ്രനെ രാജാവാക്കി. എന്നാല് ത്രിശങ്കു എങ്ങനെ ആ ചണ്ഡാലശരീരത്തില് നിന്ന് മോചിതനായി?
മൃതോ വാ വനമധ്യേ തു ഗങ്ഗാതീരേ പരിപ്ലുതഃ । ഗുരുണാ വാ കൃപാം കൃത്വാ ശാപാത്തസ്മാദ്വിമോചിതഃ
അവന് കാട്ടില് മരിച്ചോ, ഗംഗാതീരത്ത് ഒഴുകിപ്പോയോ, അല്ലെങ്കില് ഗുരുവിന്റെ കൃപയാല് ശാപത്തില് നിന്ന് മോചിതനായോ?
ഏതദ് വൃത്താന്തമഖിലം കഥയസ്വ മമാഗ്രതഃ । ചരിതം തസ്യ നൃപതേഃ ശ്രോതുകാമോഽസ്മി സര്വഥാ
ഈ കഥ മുഴുവനും എന്റെ മുമ്പില് പറയൂ. ആ രാജാവിന്റെ എല്ലാ സംഭവങ്ങളും ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വ്യാസ ഉവാച - അഭിഷിക്തം സുതം കൃത്വാ രാജാ സന്തുഷ്ടമാനസഃ । കാലാതിക്രമണം തത്ര ചകാര ചിന്തയഞ്ഛിവാമ്
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: മകനെ അഭിഷേകം നടത്തി, മനസ്സില് സന്തോഷത്തോടെ രാജാവ് അവിടെ കാലം ചെലവഴിച്ചു, ശുഭം ആലോചിച്ചു.
ഏവം ഗച്ഛതി കാലേ തു തപസ്തപ്ത്വാ സമാഹിതഃ । ദ്രഷ്ടും ദാരാന്സുതാദീംശ്ച തദാഗാത്കൌശികോ മുനിഃ
അങ്ങനെ കാലം കടന്നപ്പോള്, മനസ്സോടെ തപസ്സ് ചെയ്ത ശേഷം, കൗശികമുനി ഭാര്യയെയും മകനെയും മറ്റും കാണാന് അവിടെ എത്തി.
ആഗത്യ സ്വജനം ദൃഷ്ട്വാ സുസ്ഥിതം മുദമാപ്തവാന് । ഭാര്യാം പപ്രച്ഛ മേധാവീ സ്ഥിതാമഗ്രേ സപര്യയാ
സ്വജനങ്ങളെ സുഖത്തോടെ കാണുമ്പോള് അവന് വലിയ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. ഭാര്യ അവന്റെ മുമ്പില് ഭക്തിയോടെ നിന്നപ്പോള് ആ ധീരന് അവളോട് ചോദിച്ചു.
ദുര്ഭിക്ഷേ തു കഥം കാലസ്തയാ നീതഃ സുലോചനേ । അന്നം വിനാ ത്വിമേ ബാലാഃ പാലിതാ കേന തദ്വദ
നല്ല കണ്ണുള്ളവളേ, ക്ഷാമകാലത്ത് നീ എങ്ങനെ സമയം കഴിച്ചു? ഭക്ഷണം ഇല്ലാതെ ഈ കുട്ടികളെ ആര് സംരക്ഷിച്ചു എന്നു പറയൂ.
അഹം തപസി സന്നദ്ധോ നാഗതഃ ശൃണു സുന്ദരി । കിം കൃതം തു ത്വയാ കാന്തേ വിനാ ദ്രവ്യേണ ശോഭനേ
ഞാൻ തപസ്സിൽ മുഴുകിയിരുന്നതിനാൽ വരാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, സുന്ദരിയേ, കേൾക്കൂ. ദ്രവ്യം ഇല്ലാതെ നീ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന് പറയൂ, മനോഹരിയായേ.
മയാ ചിന്താ കൃതാ തത്ര ശ്രുത്വാ ദുര്ഭിക്ഷമദ്ഭുതമ് । നാഗതോഽഹം വിചാര്യൈവം കിം കരിഷ്യാമി നിര്ധനഃ
അവിടെ അതിശയകരമായ ദുര്ഭിക്ഷം ഉണ്ടെന്നു കേട്ടപ്പോൾ ഞാൻ വലിയ ചിന്തയിലായി. അങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ദരിദ്രനായ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, വരാനായില്ല.
അഹമപ്യതി വാമോരു പീഡിതഃ ക്ഷുധയാ വനേ । പ്രവിഷ്ടശ്ചൌരഭാവേന കുത്രചിച്ഛ്വപചാലയേ
നാനുമവിടെ കാട്ടിൽ വിശപ്പാൽ വളരെയധികം പീഡിതനായി, കള്ളൻപോലെ ഒരു ശ്വപചന്റെ വീട്ടിൽ എങ്ങൊക്കെയോ കയറി അലയുകയായിരുന്നു.
ശ്വപചം നിദ്രിതം ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷുധയാ പീഡിതോ ഭൃശമ് । മഹാനസം പരിജ്ഞായ ഭക്ഷ്യാര്ഥം സമുപസ്ഥിതഃ
ആ ശ്വപചനെ ഉറങ്ങുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ, വിശപ്പിൽ വല്ലാതെ പീഡിതനായ ഞാൻ അവിടത്തെ അടുക്കള തിരിച്ചറിഞ്ഞു, ഭക്ഷണം കിട്ടുമോ എന്ന് നോക്കാൻ സമീപിച്ചു.
യദാ ഭാണ്ഡം സമുദ്ഘാട്യ പക്വം ശ്വതനുജാമിഷമ് । ഗൃഹ്ണാമി ഭക്ഷണാര്ഥായ തദാ ദൃഷ്ടസ്തു തേന വൈ
പാത്രം തുറന്ന്, പാകം ചെയ്ത നായുടെ മാംസം ഭക്ഷിക്കാനായി എടുക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ തന്നെ അവൻ എന്നെ കണ്ടു.
പൃഷ്ടഃ കസ്ത്വം കഥം പ്രാപ്തോ ഗൃഹേ മേ നിശി സാദരമ് । ബ്രൂഹി കാര്യം കിമര്ഥം ത്വമുദ്ഘാടയസി ഭാണ്ഡകമ്
'നീ ആരാണ്? എങ്ങനെ എന്റെ വീട്ടിൽ രാത്രിയിൽ ആദരവോടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു? എന്തിനാണ് നീ പാത്രം തുറക്കുന്നത്, ഉദ്ദേശം പറയൂ' എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു.
ഇത്യുക്തഃ ശ്വപചേനാഹം ക്ഷുധയാ പീഡിതോ ഭൃശമ് । തമവോചം സുകേശാന്തേ കാമം ഗദ്ഗദയാ ഗിരാ
അങ്ങനെ ശ്വപചൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, വിശപ്പിൽ വല്ലാതെ പീഡിതനായ ഞാൻ, സുകേശേ, വാക്ക് തളർന്ന് അവനോട് പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണോഽഹം മഹാഭാഗ താപസഃ ക്ഷുധയാര്ദിതഃ । ചൌരഭാവമനുപ്രാപ്തോ ഭക്ഷ്യം പശ്യാമി ഭാണ്ഡകേ
ഞാൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ, ഭാഗ്യവാനേ, തപസ്സുകാരൻ, വിശപ്പാൽ വല്ലാതെ പീഡിതൻ. കള്ളൻപോലെ ഇവിടെ വന്നതാണു. ഈ പാത്രത്തിൽ ഭക്ഷണം കാണുന്നു.
ചൌരഭാവേന സമ്പ്രാപ്തോഽസ്മ്യതിഥിസ്തേ മഹാമതേ । ക്ഷുധിതോഽസ്മി ദദസ്വാജ്ഞാം മാംസമദ്മി സുസംസ്കൃതമ്
കള്ളൻപോലെ ഞാൻ ഇവിടെ അതിഥിയായി എത്തിയിരിക്കുന്നു, ജ്ഞാനിയേ. വിശപ്പുണ്ട്, നന്നായി പാകം ചെയ്ത ഈ മാംസം കഴിക്കാൻ അനുമതി തരിക.
വിശ്വാമിത്ര ഉവാച - ശ്വപചസ്തു വചഃ ശ്രുത്വാ മാമുവാച സുനിശ്ചിതമ് । ഭക്ഷം മാ കുരു വര്ണാഗ്ര്യ ജാനീഹി ശ്വപചാലയമ്
വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: ശ്വപചൻ എന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഉറപ്പോടെ പറഞ്ഞു: 'നീ ഭക്ഷിക്കരുത്, ഉത്തമവർണ്ണനായവനേ. ഇത് ശ്വപചന്റെ വീടാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.'