അഗ്നൌ വാ ജ്വലിതേ ദേഹം ജുഹോമി വിധിവദ് ബലാത് । കൃത്വാ വാനശനം പ്രാണാംസ്ത്യജാമി ദൂഷിതാന്ഭൃശമ്
'അല്ലെങ്കില് കത്തുന്ന അഗ്നിയില് ശരീരം സമര്പ്പിച്ചോ, ഉപവാസം ചെയ്ത് ഈ അശുദ്ധമായ ജീവന് ഉപേക്ഷിച്ചോ, ഞാന് വിടും.'
ആത്മഹത്യാ ഭവേന്നൂനം പുനര്ജന്മനി ജന്മനി । ശ്വപചത്വം ച ശാപശ്ച ഹത്യാദോഷാദ്ഭവേദപി
'എന്നാല് സ്വയം ജീവനൊടുക്കിയാല് വീണ്ടും വീണ്ടും ജന്മം ഉണ്ടാകും; കൊലപാപം കൊണ്ടു ശാപവും ചണ്ഡാളത്വവും വരും.'
പുനര്വിചാര്യ ഭൂപാലശ്ചേതസാ സമചിന്തയത് । ആത്മഹത്യാ ന കര്തവ്യാ സര്വഥൈവ മയാധുനാ
പിന്നീട് വീണ്ടും ആലോചിച്ച് രാജാവ് മനസ്സില് തീരുമാനിച്ചു: 'എന്തായാലും ഇപ്പോള് സ്വയം ജീവനൊടുക്കരുത്.'
ഭോക്തവ്യം സ്വകൃതം കര്മ ദേഹേനാനേന കാനനേ । ഭോഗേനാസ്യ വിപാകസ്യ ഭവിതാ സര്വഥാ ക്ഷയഃ
'ഈ ശരീരത്തോടെ കാട്ടില് എന്റെ തന്നെ കര്മഫലങ്ങള് അനുഭവിക്കണം; അനുഭവിച്ചാല് മാത്രമേ ഈ ഫലങ്ങള്ക്ക് പൂര്ത്തിയാവുകയുള്ളൂ.'
പ്രാരബ്ധകര്മണാം ഭോഗാദന്യഥാ ന ക്ഷയോ ഭവേത് । തസ്മാന്മയാത്ര ഭോക്തവ്യം കൃതം കര്മ ശുഭാശുഭമ്
'ആരംഭിച്ച കര്മഫലങ്ങള് അനുഭവിച്ചില്ലെങ്കില് വേറേതും വഴി ഇല്ല; അതുകൊണ്ട് നല്ലതോ ചീത്തയോ എനിക്ക് വന്ന ഫലങ്ങള് സഹിക്കണം.'
കുര്വന്പുണ്യാശ്രമാഭ്യാശേ തീര്ഥാനാം സേവനം തഥാ । സ്മരണം ചാമ്ബികായാസ്തു സാധൂനാം സേവനം തഥാ
'സന്മാര്ഗ്ഗികളായ വനംവാസികളുടെ അടുത്ത് താമസിക്കുകയും തീര്ഥങ്ങളില് സേവനം ചെയ്യുകയും അംബികയെ ഓര്ക്കുകയും സന്മാര്ഗ്ഗികളെ സേവിക്കുകയും ചെയ്യണം.'
ഏവം കര്മക്ഷയം നൂനം കരിഷ്യാമി വനേ വസന് । ഭാഗ്യയോഗാത്കദാചിത്തു ഭവേത്സാധുസമാഗമഃ
'ഇങ്ങനെ കാട്ടില് താമസിച്ചാല് എന്റെ കര്മഫലങ്ങള് തീര്ന്നുപോകും; ഭാഗ്യത്തോടെ ഒരിക്കല് എങ്കിലും സന്മാര്ഗ്ഗികളുടെ സാന്നിധ്യം ലഭിച്ചേക്കാം.'
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ ത്യക്ത്വാ സ്വനഗരം നൃപഃ । ഗങ്ഗാതീരേ ഗതഃ കാമം ശോചംസ്തത്രൈവ സംസ്ഥിതഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സില് ആലോചിച്ച് രാജാവ് തന്റെ നഗരം വിട്ട് ഗംഗാതീരത്ത് ചെന്നു, അവിടെ ഇഷ്ടം പോലെ ദു:ഖത്തോടെ താമസിച്ചു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്തദാ ജ്ഞാത്വാ പിതുഃ ശാപസ്യ കാരണമ് । ദുഃഖിതഃ സചിവാംസ്തത്ര പ്രേഷയാമാസ പാര്ഥിവഃ
അപ്പോള് ഹരിശ്ചന്ദ്രന് തന്റെ അച്ഛന്റെ ശാപത്തിന് കാരണമെന്തെന്നു മനസ്സിലാക്കി, ദു:ഖത്തോടെ മന്ത്രിമാരെ അവിടെ അയച്ചു.
സചിവാസ്തത്ര ഗത്വാഽഽശു തമൂചുഃ പ്രശ്രയാന്വിതാഃ । പ്രണമ്യ ശ്വപചാകാരം നിഃശ്വസന്തം മുഹുര്മുഹുഃ
മന്ത്രിമാര് വേഗത്തില് അവിടെ ചെന്നു, ചണ്ഡാളരൂപത്തില് വീണ്ടും വീണ്ടും നിസ്വസിക്കുന്ന രാജാവിനെ ആദരപൂര്വ്വം വണങ്ങി അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.
രാജന് പുത്രേണ തേ നൂനം പ്രേഷിതാന്സമുപാഗതാന് । അവേഹി സചിവാംസ്ത്വം നോ ഹരിശ്ചന്ദ്രാജ്ഞയാ സ്ഥിതാന്
'രാജാവേ, ഞങ്ങളെ നിങ്ങളുടെ മകന് ഹരിശ്ചന്ദ്രന് അയച്ചതാണെന്ന് അറിയണം; അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങള് ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
യുവരാജസുതഃ പ്രാഹ യത്തച്ഛൃണു നരാധിപ । ആനയധ്വം നൃപം യൂയം സമ്മാന്യ പിതരം മമ
'യുവരാജാവിന്റെ മകന് പറഞ്ഞത് കേള്ക്കൂ രാജാവേ: എന്റെ അച്ഛനായി രാജാവിനെ ആദരപൂര്വ്വം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.'
തസ്മാദ്രാജന് സമാഗച്ഛ രാജ്യം പ്രതി ഗതവ്യഥഃ । സേവാം സര്വേ കരിഷ്യന്തി സചിവാശ്ച പ്രജാസ്തഥാ
അതിനാല്, രാജാവേ, ഭയപ്പെടാതെ രാജ്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകൂ. എല്ലാ മന്ത്രികളും ജനങ്ങളും നിങ്ങളെ സേവിക്കും.
ഗുരും പ്രസാദയിഷ്യാമഃ സ യഥാ തു ദയേത വൈ । പ്രസന്നോഽസൌ മഹാതേജാ ദുഃഖസ്യാന്തം കരിഷ്യതി
നാം ഗുരുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കും, അങ്ങനെ അവന് ദയ കാണിക്കും. ആ മഹാത്മാവ് സന്തോഷിച്ചാല് ഈ ദുരിതം അവസാനിപ്പിക്കും.
ഇതി പുത്രേണ തേ രാജന് കഥിതം ബഹുധാ കില । തസ്മാദ് ഗമനമേവാശു രോചതാം നിജസദ്മനി
രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ മകന് നിങ്ങളോട് പലവിധത്തില് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതിനാല് ഉടന് തന്നെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാന് മനസ്സ് നിശ്ചയിക്കണം.
വ്യാസ ഉവാച - ഇതി തേഷാം നൃപഃ ശ്രുത്വാ ഭാഷിതം ശ്വപചാകൃതിഃ । സ്വഗൃഹം ഗമനായാസൌ ന മതിം കൃതവാനതഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: അവരുടെയൊക്കെ വാക്കുകള് കേട്ടിട്ടും, ചണ്ഡാലന്റെ രൂപം ധരിച്ചിരുന്ന രാജാവ് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് പോകാന് മനസ്സിലൊന്നും തീരുമാനിച്ചില്ല.
താനുവാച തദാ വാക്യം വ്രജന്തു സചിവാഃ പുരമ് । ഗത്വാ പുരം മഹാഭാഗാ ബ്രുവന്തു വചനാച്ച മേ
അപ്പോള് രാജാവ് അവരോട് പറഞ്ഞു: മന്ത്രിമാര് നഗരത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ. മഹാഭാഗന്മാരേ, നഗരത്തിലെത്തിയാല് എന്റെ വാക്കുകള് അവിടെ പറഞ്ഞുതരിക.
നാഗമിഷ്യാമ്യഹം പുത്ര കുരു രാജ്യമതന്ദ്രിതഃ । മാനയന്ബ്രാഹ്മണാന്ദേവാന്യജന്യജ്ഞൈരനേകശഃ
മകനേ, ഞാന് ഇനി വരികയില്ല. നീ ശ്രദ്ധയോടെ രാജ്യം ഭരിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും പല യാഗങ്ങളാല് ആദരിക്കണം.
നാഹം ശ്വപചവേഷേണ ഗര്ഹിതേന മഹാത്മഭിഃ । ആഗമിഷ്യാമ്യയോധ്യായാം സര്വേ ഗച്ഛന്തു മാ ചിരമ്
മഹാത്മാക്കള് നിന്ദിക്കുന്ന ഈ ചണ്ഡാലവേഷത്തില് ഞാന് അയോധ്യയില് പ്രവേശിക്കില്ല. നിങ്ങള് എല്ലാവരും വൈകാതെ തിരിച്ചു പോകൂ.
പുത്രം സിംഹാസനേ സ്ഥാപ്യ ഹരിശ്ചന്ദ്രം മഹാബലമ് । കുര്വന്തു രാജ്യകര്മാണി യൂയം തത്ര മമാജ്ഞയാ
എന്റെ മകനായ മഹാബലശാലിയായ ഹരിശ്ചന്ദ്രനെ സിംഹാസനത്തില് ഇരുത്തി, നിങ്ങള് എല്ലാവരും എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ രാജകാര്യങ്ങള് നടത്തണം.
ഇത്യാദിഷ്ടാസ്തതസ്തേ തു രുരുദുശ്ചാതുരാ ഭൃശമ് । സചിവാ നിര്യയുസ്തൂര്ണം നത്വാ തം ച വനാശ്രമാത്
ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ചThose, those ബുദ്ധിമാന്മാരായ മന്ത്രിമാര് ദുഃഖത്തോടെ കരഞ്ഞു, പിന്നെ വേഗത്തില് വനാശ്രമത്തില് രാജാവിനെ വണങ്ങി പുറപ്പെട്ടു.
അയോധ്യായാമുപാഗത്യ പുണ്യേഽഹ്നി വിധിപൂര്വകമ് । അഭിഷേകം തദാ ചക്രുര്ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ മൂര്ധ്നി തേ
അവരെല്ലാം അയോധ്യയില് ഒരു ഉത്തമദിനത്തില് എത്തി, യഥാവിധി കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്തു, അപ്പോള് ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ തലയില് അഭിഷേകം നടത്തി.
അഭിഷിക്തസ്തു തേജസ്വീ സചിവൈശ്ച നൃപാജ്ഞയാ । രാജ്യം ചകാര ധര്മിഷ്ഠഃ പിതരം ചിന്തയന്ഭൃശമ്
മന്ത്രിമാര് രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അഭിഷേകം നടത്തിയ ശേഷം, ആ തേജസ്സുള്ളവന് ധര്മപാലനത്തോടെ രാജ്യം ഭരിച്ചു, എപ്പോഴും പിതാവിനെ ആലോചിച്ചു.
ത്രിശങ്കുശാപോദ്ധാരായ വിശ്വാമിത്രസാന്ത്വനവര്ണനമ് രാജോവാച - ഹരിശ്ചന്ദ്രഃ കൃതോ രാജാ സചിവൈര്നൃപശാസനാത് । ത്രിശങ്കുസ്തു കഥം മുക്തസ്തസ്മാച്ചാണ്ഡാലദേഹതഃ
രാജാവ് ചോദിച്ചു: മന്ത്രിമാര് രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഹരിശ്ചന്ദ്രനെ രാജാവാക്കി. എന്നാല് ത്രിശങ്കു എങ്ങനെ ആ ചണ്ഡാലശരീരത്തില് നിന്ന് മോചിതനായി?
മൃതോ വാ വനമധ്യേ തു ഗങ്ഗാതീരേ പരിപ്ലുതഃ । ഗുരുണാ വാ കൃപാം കൃത്വാ ശാപാത്തസ്മാദ്വിമോചിതഃ
അവന് കാട്ടില് മരിച്ചോ, ഗംഗാതീരത്ത് ഒഴുകിപ്പോയോ, അല്ലെങ്കില് ഗുരുവിന്റെ കൃപയാല് ശാപത്തില് നിന്ന് മോചിതനായോ?
ഏതദ് വൃത്താന്തമഖിലം കഥയസ്വ മമാഗ്രതഃ । ചരിതം തസ്യ നൃപതേഃ ശ്രോതുകാമോഽസ്മി സര്വഥാ
ഈ കഥ മുഴുവനും എന്റെ മുമ്പില് പറയൂ. ആ രാജാവിന്റെ എല്ലാ സംഭവങ്ങളും ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വ്യാസ ഉവാച - അഭിഷിക്തം സുതം കൃത്വാ രാജാ സന്തുഷ്ടമാനസഃ । കാലാതിക്രമണം തത്ര ചകാര ചിന്തയഞ്ഛിവാമ്
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: മകനെ അഭിഷേകം നടത്തി, മനസ്സില് സന്തോഷത്തോടെ രാജാവ് അവിടെ കാലം ചെലവഴിച്ചു, ശുഭം ആലോചിച്ചു.
ഏവം ഗച്ഛതി കാലേ തു തപസ്തപ്ത്വാ സമാഹിതഃ । ദ്രഷ്ടും ദാരാന്സുതാദീംശ്ച തദാഗാത്കൌശികോ മുനിഃ
അങ്ങനെ കാലം കടന്നപ്പോള്, മനസ്സോടെ തപസ്സ് ചെയ്ത ശേഷം, കൗശികമുനി ഭാര്യയെയും മകനെയും മറ്റും കാണാന് അവിടെ എത്തി.
ആഗത്യ സ്വജനം ദൃഷ്ട്വാ സുസ്ഥിതം മുദമാപ്തവാന് । ഭാര്യാം പപ്രച്ഛ മേധാവീ സ്ഥിതാമഗ്രേ സപര്യയാ
സ്വജനങ്ങളെ സുഖത്തോടെ കാണുമ്പോള് അവന് വലിയ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. ഭാര്യ അവന്റെ മുമ്പില് ഭക്തിയോടെ നിന്നപ്പോള് ആ ധീരന് അവളോട് ചോദിച്ചു.
ദുര്ഭിക്ഷേ തു കഥം കാലസ്തയാ നീതഃ സുലോചനേ । അന്നം വിനാ ത്വിമേ ബാലാഃ പാലിതാ കേന തദ്വദ
നല്ല കണ്ണുള്ളവളേ, ക്ഷാമകാലത്ത് നീ എങ്ങനെ സമയം കഴിച്ചു? ഭക്ഷണം ഇല്ലാതെ ഈ കുട്ടികളെ ആര് സംരക്ഷിച്ചു എന്നു പറയൂ.