തത്ര തേന ശരീരേണ ബഭൂവ ശ്വപചാകൃതിഃ । കുണ്ഡലേഽശ്മമയേ വാപി ജാതേ തസ്യ ച തത്ക്ഷണാത്
അവൻ ആ ശരീരത്തിൽ തന്നെ ശ്വപചന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു; അതേ സമയം കല്ലുകൊണ്ടുള്ള കുണ്ഡലങ്ങൾ അവനു ജനിച്ചു.
ദേഹേ ചന്ദനഗന്ധശ്ച വിഗന്ധോ ഹ്യഭവത്തദാ । നീലവര്ണേഽഥ സഞ്ജാതേ ദിവ്യേ പീതാമ്ബരേ തനൌ
ചന്ദനസൂഗന്ധമുള്ള ശരീരം ദുർഗന്ധമായി മാറി; ദിവ്യമായ മഞ്ഞ വസ്ത്രം നീലനിറമായിത്തീർന്നു.
രാജവര്ണോഽഭവദ്ദേഹഃ ശാപാത്തസ്യ മഹാത്മനഃ । ശക്ത്യുപാസകരോഷേണ ഫലമേതദഭൂന്നൃപ
ശാപം മൂലം രാജാവിന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു രാജവർണ്ണം അകന്നു; ശക്തിഉപാസകനോടുള്ള കോപത്തിന്റെ ഫലമായിരുന്നു ഇത്.
തസ്മാച്ഛ്രീശക്തിഭക്തോ ഹി നാവമാന്യഃ കദാചന । ഗായത്രീജപനിഷ്ഠോ ഹി വസിഷ്ഠോ മുനിസത്തമഃ
അതിനാൽ ശക്തിഭക്തനെ ഒരിക്കലും അവമതിക്കരുത്. ഗായത്രി ജപത്തിൽ സ്ഥിരനായിരുന്നു വസിഷ്ഠൻ, മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.
ദൃഷ്ട്വാ നിന്ദ്യം നിജം ദേഹം രാജാ ദുഃഖമവാപ്തവാന് । ന ജഗാമ ഗൃഹേ ദീനോ വനമേവാഭിതോ യയൌ
തന്റെ ശരീരം നിന്ദ്യമായ നിലയില് കണ്ട രാജാവ് ദു:ഖത്തില് മുങ്ങി. അവന് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയില്ല; മനസ്സില് വേദനയോടെ കാടിലേക്ക് നേരെ പോയി.
ചിന്തയാമാസ ദുഃഖാര്താസ്ത്രിശങ്കുഃ ശോകവിഹ്വലഃ । കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി ദേഹോ മേഽതീവ നിന്ദിതഃ
വലിയ ദു:ഖത്തില് തൃശങ്കു മനസ്സില് ചിന്തിച്ചു: 'എന്ത് ചെയ്യും? എവിടേക്ക് പോകണം? എന്റെ ശരീരം പൂര്ണമായും നിന്ദ്യമായിരിക്കുന്നു.'
കര്തവ്യം നൈവ പശ്യാമി യേന മേ ദുഃഖസംക്ഷയഃ । ഗൃഹേ ഗച്ഛാമി ചേത്പുത്രഃ പീഡിതോഽദ്യ ഭവിഷ്യതി
'എന്ത് ചെയ്താലും എന്റെ ദു:ഖം അവസാനിക്കുമെന്നു കാണുന്നില്ല; വീട്ടിലേക്ക് പോയാല് എന്റെ മകനും ഇന്നുതന്നെ വേദനപ്പെടും.'
ഭാര്യാപി ശ്വപചം ദൃഷ്ട്വാ നാങ്ഗീകാരം കരിഷ്യതി । സചിവാ നാദരിഷ്യന്തി വീക്ഷ്യ മാമീദൃശം പുനഃ
'എന്റെ ഭാര്യയും എന്നെ ഇങ്ങനെ ഒരു ചണ്ഡാളനായി കണ്ടാല് സ്വീകരിക്കില്ല; മന്ത്രിമാരും എന്നെ ഈ അവസ്ഥയില് കണ്ടാല് ആദരിക്കില്ല.'
ജ്ഞാതയോ ബന്ധുവര്ഗശ്ച സങ്ഗതോ ന ഭജിഷ്യതി । സര്വൈസ്തക്തസ്യ മേ നൂനം ജീവിതാന്മരണം വരമ്
'ബന്ധുക്കളും കുടുംബവും എന്നെ വിട്ട് മാറും; എല്ലാവരും ഉപേക്ഷിച്ചാല് ജീവിക്കുന്നതിനേക്കാള് മരണം നല്ലത് തന്നെയാണ്.'
വിഷം വാ ഭക്ഷയിത്വാദ്യ പതിത്വാ വാ ജലാശയേ । കൃത്വാ വാ കണ്ഠപാശം ച ദേഹത്യാഗം കരോമ്യഹമ്
'ഇന്ന് വിഷം കഴിച്ചോ, വെള്ളത്തില് ചാടിയോ, കഴുത്തില് കയര് കെട്ടിയോ, എങ്കിലും ഈ ജീവന് അവസാനിപ്പിക്കണം.'
അഗ്നൌ വാ ജ്വലിതേ ദേഹം ജുഹോമി വിധിവദ് ബലാത് । കൃത്വാ വാനശനം പ്രാണാംസ്ത്യജാമി ദൂഷിതാന്ഭൃശമ്
'അല്ലെങ്കില് കത്തുന്ന അഗ്നിയില് ശരീരം സമര്പ്പിച്ചോ, ഉപവാസം ചെയ്ത് ഈ അശുദ്ധമായ ജീവന് ഉപേക്ഷിച്ചോ, ഞാന് വിടും.'
ആത്മഹത്യാ ഭവേന്നൂനം പുനര്ജന്മനി ജന്മനി । ശ്വപചത്വം ച ശാപശ്ച ഹത്യാദോഷാദ്ഭവേദപി
'എന്നാല് സ്വയം ജീവനൊടുക്കിയാല് വീണ്ടും വീണ്ടും ജന്മം ഉണ്ടാകും; കൊലപാപം കൊണ്ടു ശാപവും ചണ്ഡാളത്വവും വരും.'
പുനര്വിചാര്യ ഭൂപാലശ്ചേതസാ സമചിന്തയത് । ആത്മഹത്യാ ന കര്തവ്യാ സര്വഥൈവ മയാധുനാ
പിന്നീട് വീണ്ടും ആലോചിച്ച് രാജാവ് മനസ്സില് തീരുമാനിച്ചു: 'എന്തായാലും ഇപ്പോള് സ്വയം ജീവനൊടുക്കരുത്.'
ഭോക്തവ്യം സ്വകൃതം കര്മ ദേഹേനാനേന കാനനേ । ഭോഗേനാസ്യ വിപാകസ്യ ഭവിതാ സര്വഥാ ക്ഷയഃ
'ഈ ശരീരത്തോടെ കാട്ടില് എന്റെ തന്നെ കര്മഫലങ്ങള് അനുഭവിക്കണം; അനുഭവിച്ചാല് മാത്രമേ ഈ ഫലങ്ങള്ക്ക് പൂര്ത്തിയാവുകയുള്ളൂ.'
പ്രാരബ്ധകര്മണാം ഭോഗാദന്യഥാ ന ക്ഷയോ ഭവേത് । തസ്മാന്മയാത്ര ഭോക്തവ്യം കൃതം കര്മ ശുഭാശുഭമ്
'ആരംഭിച്ച കര്മഫലങ്ങള് അനുഭവിച്ചില്ലെങ്കില് വേറേതും വഴി ഇല്ല; അതുകൊണ്ട് നല്ലതോ ചീത്തയോ എനിക്ക് വന്ന ഫലങ്ങള് സഹിക്കണം.'
കുര്വന്പുണ്യാശ്രമാഭ്യാശേ തീര്ഥാനാം സേവനം തഥാ । സ്മരണം ചാമ്ബികായാസ്തു സാധൂനാം സേവനം തഥാ
'സന്മാര്ഗ്ഗികളായ വനംവാസികളുടെ അടുത്ത് താമസിക്കുകയും തീര്ഥങ്ങളില് സേവനം ചെയ്യുകയും അംബികയെ ഓര്ക്കുകയും സന്മാര്ഗ്ഗികളെ സേവിക്കുകയും ചെയ്യണം.'
ഏവം കര്മക്ഷയം നൂനം കരിഷ്യാമി വനേ വസന് । ഭാഗ്യയോഗാത്കദാചിത്തു ഭവേത്സാധുസമാഗമഃ
'ഇങ്ങനെ കാട്ടില് താമസിച്ചാല് എന്റെ കര്മഫലങ്ങള് തീര്ന്നുപോകും; ഭാഗ്യത്തോടെ ഒരിക്കല് എങ്കിലും സന്മാര്ഗ്ഗികളുടെ സാന്നിധ്യം ലഭിച്ചേക്കാം.'
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ ത്യക്ത്വാ സ്വനഗരം നൃപഃ । ഗങ്ഗാതീരേ ഗതഃ കാമം ശോചംസ്തത്രൈവ സംസ്ഥിതഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സില് ആലോചിച്ച് രാജാവ് തന്റെ നഗരം വിട്ട് ഗംഗാതീരത്ത് ചെന്നു, അവിടെ ഇഷ്ടം പോലെ ദു:ഖത്തോടെ താമസിച്ചു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്തദാ ജ്ഞാത്വാ പിതുഃ ശാപസ്യ കാരണമ് । ദുഃഖിതഃ സചിവാംസ്തത്ര പ്രേഷയാമാസ പാര്ഥിവഃ
അപ്പോള് ഹരിശ്ചന്ദ്രന് തന്റെ അച്ഛന്റെ ശാപത്തിന് കാരണമെന്തെന്നു മനസ്സിലാക്കി, ദു:ഖത്തോടെ മന്ത്രിമാരെ അവിടെ അയച്ചു.
സചിവാസ്തത്ര ഗത്വാഽഽശു തമൂചുഃ പ്രശ്രയാന്വിതാഃ । പ്രണമ്യ ശ്വപചാകാരം നിഃശ്വസന്തം മുഹുര്മുഹുഃ
മന്ത്രിമാര് വേഗത്തില് അവിടെ ചെന്നു, ചണ്ഡാളരൂപത്തില് വീണ്ടും വീണ്ടും നിസ്വസിക്കുന്ന രാജാവിനെ ആദരപൂര്വ്വം വണങ്ങി അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.
രാജന് പുത്രേണ തേ നൂനം പ്രേഷിതാന്സമുപാഗതാന് । അവേഹി സചിവാംസ്ത്വം നോ ഹരിശ്ചന്ദ്രാജ്ഞയാ സ്ഥിതാന്
'രാജാവേ, ഞങ്ങളെ നിങ്ങളുടെ മകന് ഹരിശ്ചന്ദ്രന് അയച്ചതാണെന്ന് അറിയണം; അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങള് ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
യുവരാജസുതഃ പ്രാഹ യത്തച്ഛൃണു നരാധിപ । ആനയധ്വം നൃപം യൂയം സമ്മാന്യ പിതരം മമ
'യുവരാജാവിന്റെ മകന് പറഞ്ഞത് കേള്ക്കൂ രാജാവേ: എന്റെ അച്ഛനായി രാജാവിനെ ആദരപൂര്വ്വം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.'
തസ്മാദ്രാജന് സമാഗച്ഛ രാജ്യം പ്രതി ഗതവ്യഥഃ । സേവാം സര്വേ കരിഷ്യന്തി സചിവാശ്ച പ്രജാസ്തഥാ
അതിനാല്, രാജാവേ, ഭയപ്പെടാതെ രാജ്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകൂ. എല്ലാ മന്ത്രികളും ജനങ്ങളും നിങ്ങളെ സേവിക്കും.
ഗുരും പ്രസാദയിഷ്യാമഃ സ യഥാ തു ദയേത വൈ । പ്രസന്നോഽസൌ മഹാതേജാ ദുഃഖസ്യാന്തം കരിഷ്യതി
നാം ഗുരുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കും, അങ്ങനെ അവന് ദയ കാണിക്കും. ആ മഹാത്മാവ് സന്തോഷിച്ചാല് ഈ ദുരിതം അവസാനിപ്പിക്കും.
ഇതി പുത്രേണ തേ രാജന് കഥിതം ബഹുധാ കില । തസ്മാദ് ഗമനമേവാശു രോചതാം നിജസദ്മനി
രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ മകന് നിങ്ങളോട് പലവിധത്തില് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതിനാല് ഉടന് തന്നെ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാന് മനസ്സ് നിശ്ചയിക്കണം.
വ്യാസ ഉവാച - ഇതി തേഷാം നൃപഃ ശ്രുത്വാ ഭാഷിതം ശ്വപചാകൃതിഃ । സ്വഗൃഹം ഗമനായാസൌ ന മതിം കൃതവാനതഃ
വ്യാസന് പറഞ്ഞു: അവരുടെയൊക്കെ വാക്കുകള് കേട്ടിട്ടും, ചണ്ഡാലന്റെ രൂപം ധരിച്ചിരുന്ന രാജാവ് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് പോകാന് മനസ്സിലൊന്നും തീരുമാനിച്ചില്ല.
താനുവാച തദാ വാക്യം വ്രജന്തു സചിവാഃ പുരമ് । ഗത്വാ പുരം മഹാഭാഗാ ബ്രുവന്തു വചനാച്ച മേ
അപ്പോള് രാജാവ് അവരോട് പറഞ്ഞു: മന്ത്രിമാര് നഗരത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ. മഹാഭാഗന്മാരേ, നഗരത്തിലെത്തിയാല് എന്റെ വാക്കുകള് അവിടെ പറഞ്ഞുതരിക.
നാഗമിഷ്യാമ്യഹം പുത്ര കുരു രാജ്യമതന്ദ്രിതഃ । മാനയന്ബ്രാഹ്മണാന്ദേവാന്യജന്യജ്ഞൈരനേകശഃ
മകനേ, ഞാന് ഇനി വരികയില്ല. നീ ശ്രദ്ധയോടെ രാജ്യം ഭരിക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും പല യാഗങ്ങളാല് ആദരിക്കണം.
നാഹം ശ്വപചവേഷേണ ഗര്ഹിതേന മഹാത്മഭിഃ । ആഗമിഷ്യാമ്യയോധ്യായാം സര്വേ ഗച്ഛന്തു മാ ചിരമ്
മഹാത്മാക്കള് നിന്ദിക്കുന്ന ഈ ചണ്ഡാലവേഷത്തില് ഞാന് അയോധ്യയില് പ്രവേശിക്കില്ല. നിങ്ങള് എല്ലാവരും വൈകാതെ തിരിച്ചു പോകൂ.
പുത്രം സിംഹാസനേ സ്ഥാപ്യ ഹരിശ്ചന്ദ്രം മഹാബലമ് । കുര്വന്തു രാജ്യകര്മാണി യൂയം തത്ര മമാജ്ഞയാ
എന്റെ മകനായ മഹാബലശാലിയായ ഹരിശ്ചന്ദ്രനെ സിംഹാസനത്തില് ഇരുത്തി, നിങ്ങള് എല്ലാവരും എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ രാജകാര്യങ്ങള് നടത്തണം.