ഋഷിഷത്നീ സുതാന്സര്വാന്ഭോജയാമാസ തത്തദാ
അപ്പോള് ഋഷിയുടെ ഭാര്യ ആ മാംസം എല്ലാ മക്കള്ക്കും നല്കി.
വസിഷ്ഠസ്തു ഹതാം ദോഗ്ധ്രീം ജ്ഞാത്വാ കുദ്ധസ്തമബ്രവീത്
പാല്കിടക്കിനെ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി വസിഷ്ഠന് അറിഞ്ഞു, കോപത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു—
ഏവം തേ ശംകവഃ ക്രൂരാ പതംതു ത്വരിതാസ്ത്രയഃ
ഇങ്ങനെ, മൂന്ന് ക്രൂരമായ ഇരുമ്പ് മുളകള് വേഗത്തില് നിന്റെ മേല് വീഴട്ടെ.
ത്രിശംകുരിതി നാമ്നാ വൈ ഭുവി ഖ്യാതോ ഭവിഷ്യസി
നീ ഭൂമിയില് ത്രിശങ്കു എന്ന പേരില് അറിയപ്പെടും.
വ്യാസ ഉവാച ചചാര ച തപസ്തീവ്രം തസ്മിന്നേവാഽഽശ്രമേ ഥിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അശ്രമത്തിൽ തന്നെയിരുന്ന് അവൻ കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തു.
കസ്മാച്ചിന്മുനിപുത്രാത്തു പ്രാപ്യ മംത്രമനുത്തമമ്
ഒരു മുനിയുടെ മകനിൽ നിന്ന് ഒരു ഉത്തമമായ മന്ത്രം ഏതോ കാരണവശാൽ അവൻ ലഭിച്ചു.
സത്യവ്രതായ രാജനീത്യുപദേശവര്ണനമ് ജനമേജയ ഉവാച - വസിഷ്ഠേന ച ശപ്തോഽസൌ ത്രിശങ്കുര്നൃപതേഃ സുതഃ । കഥം ശാപാദ്വിനിര്മുക്തസ്തന്മേ ബ്രൂഹി മഹാമതേ
സത്യവ്രതനു വേണ്ടിയുള്ള ന്യായപാഠം ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു. ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: മഹാത്മാ, വസിഷ്ഠൻ രാജകുമാരനായ ത്രിശങ്കുവിനെ ശപിച്ചു. ആ ശാപത്തിൽ നിന്ന് അവൻ എങ്ങനെ മോചിതനായി? ദയവായി അതു എനിക്ക് പറയൂ.
വ്യാസ ഉവാച - സത്യവ്രതസ്തഥാ ശപ്തഃ പിശാചത്വമവാപ്തവാന് । തസ്മിന്നേവാശ്രമേ തസ്ഥൌ ദേവീഭക്തിപരായണഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ശപിക്കപ്പെട്ട സത്യവ്രതൻ പിശാചാവസ്ഥയിൽ എത്തി. അവൻ അശ്രമത്തിൽ തന്നെയിരുന്ന് ദേവിയോടുള്ള ഭക്തിയിൽ മുഴുകി.
കദാചിന്നൃപതിസ്തത്ര ജപ്ത്വാ മന്ത്രം നവാക്ഷരമ് । ഹോമാര്ഥം ബ്രാഹ്മണാന്ഗത്വാ പ്രണമ്യോവാച ഭക്തിതഃ
ഒരു ദിവസം അവിടെ രാജാവ് നവാക്ഷരമന്ത്രം ജപിച്ച്, ഹോമത്തിനായി ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അവരെ നമസ്കരിച്ചു ഭക്തിയോടെ പറഞ്ഞു.
ഭൂമിദേവാഃ ശൃണുധ്വം വൈ വചനം പ്രണതസ്യ മേ । ഋത്വിജോ മമ സര്വേഽത്ര ഭവന്തഃ പ്രഭവന്തു ഹ
ഭൂമിയിലെ ദേവന്മാരേ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നവന്റെ വാക്കുകൾ ദയവായി കേൾക്കൂ. ഇവിടെ എല്ലാവരും എന്റെ യാഗത്തിന് ഋത്വിജന്മാരായി ദയവായി പ്രവർത്തിക്കണം.
ജപസ്യ ച ദശാംശേന ഹോമഃ കാര്യോ വിധാനതഃ । ഭവദ്ഭിഃ കാര്യസിദ്ധ്യര്ഥം വേദവിദ്ഭിഃ കൃപാപരൈഃ
ജപത്തിന്റെ പത്തിലൊന്ന് ഭാഗം വിധിപ്രകാരം ഹോമത്തിൽ അർപ്പിക്കണം. ദയാലുവായ വേദജ്ഞന്മാരായ നിങ്ങൾ എന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കാൻ ഇത് ചെയ്യണം.
സത്യവ്രതോഽഹം നൃപതേഃ പുത്രോ ബ്രഹ്മവിദാംവരാഃ । കാര്യം മമ വിധാതവ്യം സര്വഥാ സുഖഹേതവേ
ഞാൻ സത്യവ്രതൻ, രാജാവിന്റെ മകനാണ്, ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരേ. എന്റെ കാര്യം എല്ലാ വിധത്തിലും പൂർത്തിയാക്കേണ്ടതാണ്, സന്തോഷത്തിനായി.
തച്ഛ്രുത്വാ ബ്രാഹ്മണാസ്തത്ര തമൂചുര്നൃപതേഃ സുതമ് । ശപ്തസ്ത്വം ഗുരുണാ പ്രാപ്തം പിശാചത്വം ത്വയാധുനാ
അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രാഹ്മണന്മാർ രാജകുമാരനോടു പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ഗുരു നിന്നെ ശപിച്ചു, അതിനാൽ നീ ഇപ്പോൾ പിശാചാവസ്ഥയിൽ എത്തി.'
ന യാഗാര്ഹോഽസി തസ്മാത്ത്വം വേദേഷ്വനധികാരതഃ । പിശാചത്വമനുപ്രാപ്തം സര്വലോകേഷു ഗര്ഹിതമ്
'അതിനാൽ, വേദങ്ങളിൽ അവകാശം ഇല്ലാത്തതിനാൽ നീ യാഗത്തിന് യോഗ്യനല്ല. പിശാചാവസ്ഥയിൽ എത്തിയത് എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും അപമാനിതമാണ്.'
വ്യാസ ഉവാച - തന്നിശമ്യ വചസ്തേഷാം രാജാ ദുഃഖമവാപ ഹ । ധിഗ്ജീവിതമിദം മേഽദ്യ കിം കരോമി വനേ സ്ഥിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ടു. 'ഇന്നത്തെ എന്റെ ജീവൻ നിന്ദ്യമാണ്! കാട്ടിൽ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും?'
പിത്രാ ചാഹം പരിത്യക്തഃ ശപ്തശ്ച ഗുരുണാ ഭൃശമ് । രാജ്യാദ്ഭ്രഷ്ടഃ പിശാചത്വമനുപ്രാപ്തഃ കരോമി കിമ്
'പിതാവിൽ നിന്ന് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, ഗുരുവിൽ നിന്ന് കഠിനമായി ശപിക്കപ്പെട്ടു, രാജ്യം നഷ്ടമായി, പിശാചാവസ്ഥയിൽ വീണു, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും?'
തദാ പൃഥുതരാം കൃത്വാ ചിതാം കാഷ്ഠൈര്നൃപാത്മജഃ । സസ്മാര ചണ്ഡികാം ദേവീം പ്രവേശമനുചിന്തയന്
അപ്പോൾ രാജകുമാരൻ വലിയൊരു ചിത കട്ടികൾകൊണ്ട് ഒരുക്കി, ചണ്ഡികാദേവിയെ സ്മരിച്ചു, അതിൽ ചാടാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.
സ്മൃതാ ദേവീം മഹാമായാം ചിതാം പ്രജ്വലിതാം പുരഃ । കൃത്വാ സ്നാത്വാ പ്രവേശാര്ഥം സ്ഥിതഃ പ്രാഞ്ജലിരഗ്രതഃ
മഹാമായയായ ദേവിയെ സ്മരിച്ച്, ചിത മുന്നിൽ കത്തിച്ച്, സ്നാനം ചെയ്ത്, കയ്യുകൂപ്പി അതിൽ ചാടാൻ തയ്യാറായി നിന്നു.
ജ്ഞാത്വാ ഭഗവതീ തം തു മര്തുകാമം മഹീപതിമ് । ആജഗാമ തദാഽഽകാശം പ്രത്യക്ഷം തസ്യ ചാഗ്രതഃ
അവൻ മരിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുവെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഭഗവതി ആകാശത്തിൽ അവന്റെ മുന്നിൽ ദർശനം നൽകി.
ദത്ത്വാഥ ദര്ശനം ദേവീ തമുവാച നൃപാത്മജമ് । സിംഹാരൂഢാ മഹാരാജ മേഘഗമ്ഭീരയാ ഗിരാ
ദർശനം നൽകി, സിംഹത്തിൽ ഇരുന്ന ദേവി, ഇടിമുഴക്കത്തോളം ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ രാജകുമാരനോട് പറഞ്ഞു.
ദേവ്യുവാച - കിം തേ വ്യവസിതം സാധോ ഹുതാശേ മാ തനും ത്യജ । സ്ഥിരോ ഭവ മഹാഭാഗ പിതാ തേ ജരസാന്വിതഃ
ദേവി പറഞ്ഞു: 'സാധുവേ, നീ എന്താണ് തീരുമാനിച്ചത്? അഗ്നിയിൽ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കരുത്. മഹാഭാഗവ, സ്ഥിരനാവു; നിന്റെ പിതാവ് വൃദ്ധനാണ്.'
രാജ്യം ദത്ത്വാ വനേ തുഭ്യം ഗന്താസ്തി തപസേ കില । വിഷാദം ത്യജ ഹേ വീര പരശ്വോഽഹനി ഭൂപതേ
'അവൻ രാജ്യം നിനക്കു നൽകി, കാട്ടിൽ പോയി തപസ്സു ചെയ്യാൻ പോകും. വീരാ, ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ; മുപ്പതാം നാളിൽ രാജാവേ.'
നേതും ത്വാമാഗമിഷ്യന്തി സചിവാശ്വ പിതുസ്തവ । മത്പ്രസാദാത്പിതാ ച ത്വാമഭിഷിച്യ നൃപാസനേ
നിന്റെ അച്ഛന്റെ മന്ത്രിമാർ നിന്നെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ വരും; എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ അച്ഛൻ നിന്നെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യും.
ജിത്വാ കാമം ബ്രഹ്മലോകം ഗമിഷ്യേത്യേഷ നിശ്ചയഃ । വ്യാസ ഉവാച - ഇത്യുക്ത്വാ തം തദാ ദേവീ തത്രൈവാന്തരധീയത
കാമത്തെ ജയിച്ച്, അവൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകും — ഇതു നിർഭാഗ്യമായ കാര്യമാണ്. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അന്നേ ദേവി അവിടെ തന്നെ അദൃശ്യയായി.
രാജപുത്രോ വിരമിതോ മരണാത്പാവകാത്തതഃ । അയോധ്യായാം തദാഽഽഗത്യ നാരദേന മഹാത്മനാ
അഗ്നിയിൽ ചെന്ന് മരിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിൽ നിന്നു തടയപ്പെട്ട രാജകുമാരൻ, മഹാത്മാവായ നാരദനോടൊപ്പം അയോധ്യയിലേക്ക് എത്തി.
വൃത്താന്തഃ കഥിതഃ സര്വോ രാജ്ഞേ സത്വരമാദിതഃ । ശ്രുത്വാ രാജാഥ പുത്രസ്യ തം തഥാ മരണോദ്യമമ്
എല്ലാ സംഭവങ്ങളും തുടക്കം മുതൽ നാരദൻ രാജാവിനോട് വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞു. മകനിന്റെ മരണശ്രമം കേട്ട രാജാവ്,
ഖേദമാധായ മനസി ശുശോച ബഹുധാ നൃപഃ । സചിവാനാഹ ധര്മാത്മാ പുത്രശോകപരിപ്ലുതഃ
ഹൃദയത്തിൽ ദു:ഖം നിറഞ്ഞ്, രാജാവ് പലവിധത്തിൽ ദു:ഖിച്ചു; മകന്റെ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങിയ ധാർമ്മികനായ രാജാവ് മന്ത്രിമാരോട് പറഞ്ഞു.
ജ്ഞാതം ഭവദ്ഭിരത്യുഗ്രം പുത്രസ്യ മമ ചേഷ്ടിതമ് । ത്യക്തോ മയാ വനേ ധീമാന്പുത്രഃ സത്യവ്രതോ മമ
എന്റെ മകന്റെ കഠിനമായ പ്രവൃത്തികൾ നിങ്ങൾക്കൊക്കെ അറിയാം. എന്റെ ധീരനായ മകൻ സത്യവ്രതൻ, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ യോഗ്യനാണ്, അവനെ ഞാൻ കാടിലേക്ക് അയച്ചതാണ്.
ആജ്ഞയാസൌ ഗതഃ സദ്യോ രാജ്യാര്ഹഃ പരമാര്ഥവിത് । സ്ഥിതസ്തത്രൈവ വിജ്ഞാനേ ധനഹീനഃ ക്ഷമാന്വിതഃ
എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, രാജ്യം ഭരിക്കാൻ അർഹനും പരമാർത്ഥം അറിയുന്നവനുമായ അവൻ ഉടൻ കാട്ടിലേക്ക് പോയി; അവിടെ തന്നെ ധനമില്ലാതെ, ക്ഷമയോടെ, വിജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ചവനായി അവൻ തുടരുന്നു.
വസിഷ്ഠേന തഥാ ശപ്തഃ പിശാചസദൃശഃ കൃതഃ । സോഽദ്യ ദുഃഖേന സന്തപ്തഃ പ്രവേഷ്ടുഞ്ച ഹുതാശനമ്
വസിഷ്ഠൻ ശപിച്ച്, അവനെ പിശാചുപോലെയാക്കി; ഇന്ന് ദു:ഖത്തിൽ കത്തിയവൻ അഗ്നിയിൽ ചാടാൻ ഒരുങ്ങുകയായിരുന്നു.