അപത്യാര്ഥേ യൌവനാശ്വോ ദുഃഖിതസ്തു വനം ഗതഃ । ഋഷീണാമാശ്രമേ പുണ്യേ നിര്വിണ്ണഃ സ ച പാര്ഥിവഃ
മക്കൾക്കായി ദുഃഖിതനായ യുവനാശ്വൻ കാട്ടിലേക്ക് പോയി; നിരാശയോടെ അവൻ ഋഷിമാരുടെ പുണ്യമായ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചു.
മുമോച ദുഃഖിതഃ ശ്വാസാംസ്താപസാനാം ച പശ്യതാമ് । ദൃഷ്ട്വാ തു ദുഃഖിതം വിപ്രാ ബഭൂവുശ്ച കൃപാലവഃ
ദുഃഖിതനായി അവൻ ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ടു, തപസ്സുകാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ; അവനെ ദുഃഖിതനായി കണ്ടപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ കരുണയോടെ നോക്കി.
തമൂചുര്ബ്രാഹ്മണാ രാജന്കസ്മാച്ഛോചസി പാര്ഥിവ । കിം തേ ദുഃഖം മഹാരാജ ബ്രൂഹി സത്യം മനോഗതമ്
അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, എന്തിനാണ് നിങ്ങൾ ഇങ്ങനെ ദുഃഖിക്കുന്നത്? മഹാരാജാവേ, നിങ്ങൾക്ക് എന്താണ് വേദനയുണ്ടാകുന്നത്? മനസ്സിലുള്ളത് സത്യമായി ഞങ്ങളോട് പറയൂ.'
പ്രതീകാരം കരിഷ്യാമോ ദുഃഖസ്യ തവ സര്വഥാ । യൌവനാശ്വ ഉവാച - രാജ്യം ധനം സദശ്വാശ്ച വര്തന്തേ മുനയോ മമ
'നിങ്ങളുടെ ദുഃഖത്തിന് പരിഹാരം കാണാൻ ഞങ്ങൾ ശ്രമിക്കും,' അവർ പറഞ്ഞു. യുവനാശ്വൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് രാജ്യം ഉണ്ട്, ധനം ഉണ്ട്, നല്ല കുതിരകളും ഉണ്ട്, മഹർഷിമാരേ.'
ഭാര്യാണാം ച ശതം ശുദ്ധം വര്തതേ വിശദപ്രഭമ് । നാരാതിസ്ത്രിഷു ലോകേഷു കോഽപ്യസ്തി ബലവാന്മമ
'എനിക്ക് നൂറോളം ശുദ്ധമായ ഭാര്യമാർ ഉണ്ട്, അവരൊക്കെയും മനോഹരരാണ്. ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എന്നെക്കാൾ ശക്തനായ ശത്രു ആരുമില്ല.'
ആജ്ഞാകരാസ്തു സാമന്താ വര്തന്തേ മന്ത്രിണസ്തഥാ । ഏകം സന്താനജം ദുഃഖം നാന്യത്പശ്യാമി താപസാഃ
'എന്റെ മന്ത്രിമാരും സാമന്തന്മാരും എല്ലാം എന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നു. താപസന്മാരേ, എനിക്ക് ഒരു ദുഃഖം മാത്രമേയുള്ളൂ, അതായത് സന്താനമില്ലാത്തതിന്റെ വേദന.'
അപുത്രസ്യ ഗതിര്നാസ്തി സ്വര്ഗോ നൈവ ച നൈവ ച । തസ്മാച്ഛോചാമി വിപ്രേന്ദ്രാഃ സന്താനാര്ഥം ഭൃശം തതഃ
'സന്താനമില്ലാത്തവനു ജീവിതത്തിൽ ലക്ഷ്യവും സ്വർഗ്ഗവും ഒന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ്, മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, സന്താനത്തിനായി ഞാൻ വളരെ ദുഃഖിക്കുന്നു.'
വേദശാസ്ത്രാര്ഥതത്ത്വജ്ഞാസ്താപസാശ്ച കൃതശ്രമാഃ । ഇഷ്ടിം സന്താനകാമസ്യ യുക്താം ജ്ഞാത്വാ ദിശന്തു മേ
'വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും സത്യമായി അറിയുന്ന തപസ്സുകാരേ, നിങ്ങൾ ദീർഘകാലം കഠിനതപസ്സ് ചെയ്തവരല്ലോ, സന്താനത്തിനായി ചെയ്യേണ്ട യജ്ഞം എനിക്ക് നിർദ്ദേശിക്കൂ.'
കുര്വന്തു മമ കാര്യം വൈ കൃപാ ചേദസ്തി താപസാഃ । വ്യാസ ഉവാച - തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജ്ഞഃ കൃപയാ പൂര്ണമാനസാഃ
'തപസ്സുകാരേ, നിങ്ങൾക്ക് ദയയുണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ ഈ കാര്യം നിർവഹിക്കണം.' വ്യാസൻ പറയുന്നു: 'രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർക്ക് ഹൃദയം കരുണയാൽ നിറഞ്ഞു.'
കാരയാമാസുരവ്യഗ്രാസ്തസ്യേഷ്ടിമിന്ദ്രദേവതാമ് । കലശഃ സ്ഥാപിതസ്തത്ര ജലപൂര്ണസ്തു വാഡവൈഃ
അവർ ഉടൻ രാജാവിനായി ഇന്ദ്രനെ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു. അവിടെ വെള്ളം നിറച്ച ഒരു കലശം ശുദ്ധമായി സ്ഥാപിച്ചു.
മന്ത്രിതോ വേദമന്ത്രൈശ്ച പുത്രാര്ഥം തസ്യ ഭൂപതേഃ । രാജാ തദ്യജ്ഞസദനം പ്രവിഷ്ടസ്തൃഷിതോ നിശി
ആ കലശം വേദമന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് സന്താനാർത്ഥം അഭിമന്ത്രിച്ചു. രാത്രിയിൽ ദാഹംകൂടിയ രാജാവ് യജ്ഞശാലയിൽ കയറി.
വിപ്രാന്ദൃഷ്ട്വാ ശയാനാന്സ പപൌ മന്ത്രജലം സ്വയമ് । ഭാര്യാര്ഥം സംസ്കൃതം വിപ്രൈര്മന്ത്രിതം വിധിനോദ്ധൃതമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഉറങ്ങുന്നത് കണ്ട രാജാവ്, ഭാര്യയ്ക്കായി ബ്രാഹ്മണന്മാർ മന്ത്രശുദ്ധിയോടെ എടുത്ത ജലം താനെതന്നെ കുടിച്ചു.
പീതം രാജ്ഞാ തൃഷാര്തേന തദജ്ഞാനാന്നൃപോത്തമ । വ്യുദകം കലശം ദൃഷ്ട്വാ തദാ വിപ്രാ വിശങ്കിതാഃ
ദാഹംകൂടിയ രാജാവ് അതറിയാതെ ആ ജലം കുടിച്ചു. കലശം ഒഴിഞ്ഞതായും കണ്ട ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആശങ്കയോടെ നോക്കി.
പപ്രച്ഛുസ്തേ നൃപം കേന പീതം ജലമിതി ദ്വിജാഃ । രാജ്ഞാ പീതം വിദിത്വാ തേ ജ്ഞാത്വാ ദൈവബലം മഹത്
'ആ ജലം ആരാണ് കുടിച്ചത്?' എന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാർ രാജാവിനോട് ചോദിച്ചു. രാജാവ് തന്നെയാണ് കുടിച്ചതെന്ന് മനസ്സിലാക്കി അവർ ദൈവത്തിന്റെ വലിയ ശക്തി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
ഇഷ്ടിം സമാപയാമാസുര്ഗതാസ്തേ മുനയോ ഗൃഹാന് । ഗര്ഭം ദധാര നൃപതിസ്തതോ മന്ത്രബലാദഥ
അവർ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി, മുനികൾ വീട് തിരിച്ചു. മന്ത്രശക്തിയാൽ രാജാവിന് ഗർഭം ഉണ്ടായി.
തതഃ കാലേ സ ഉത്പന്നഃ കുക്ഷിം ഭിത്ത്വാഽസ്യ ദക്ഷിണാമ് । പുത്രം നിഷ്കാസമായാസുര്മന്ത്രിണസ്തസ്യ ഭൂപതേഃ
അതിനുശേഷം സമയമായപ്പോൾ, രാജാവിന്റെ വലതുവശം തുളച്ച് ഒരു മകൻ ജനിച്ചു. മന്ത്രിമാർ ആ കുഞ്ഞിനെ രാജാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
ദേവാനാം കൃപയാ തത്ര ന മമാര മഹീപതിഃ । കം ധാസ്യതി കുമാരോഽയം മന്ത്രിണശ്ചുക്രുശുര്ഭൃശമ്
ദേവന്മാരുടെ കൃപയാൽ രാജാവ് മരിച്ചില്ല. 'ഈ കുഞ്ഞിനെ ആരാണ് വളർത്തുക?' എന്ന് മന്ത്രിമാർ വല്യമായി വിലപിച്ചു.
തദേന്ദ്രോ ദേശിനീം പ്രാദാന്മാം ധാതേത്യവദദ്വചഃ । സോഽഭവദ്ബലവാന് രാജാ മാന്ധാതാ പൃഥിവീപതിഃ । തദുത്പത്തിസ്തു ഭൂപാല കഥിതാ തവ വിസ്തരാത്
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അവനോട് 'ഞാൻ പോഷിക്കും' എന്ന് പറഞ്ഞ് 'മാം ധാതാ' എന്ന പേര് നൽകി. അവൻ ശക്തനായ രാജാവായ മാംധാതാവായി, ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായി. രാജാവേ, അവന്റെ ജനനം ഇതാ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
സത്യവ്രതാഖ്യാനവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച മാംധാതാ പൃഥിവീം സര്വാമജയന്നൃപതീശ്വരഃ
സത്യവ്രതന്റെ കഥ. വ്യാസൻ പറയുന്നു: മാംധാതാവ്, രാജാക്കന്മാരുടെ അധിപതി, മുഴുവൻ ഭൂമിയും ജയിച്ചു.
ദസ്യവോഽസ്യ ഭയത്രസ്താ യയുര്ഗിരിഗുഹാസു ച
അവന്റെ ശത്രുക്കൾ ഭയത്താൽ വിറങ്ങി മലകളിലെ ഗുഹകളിലേക്ക് ഓടി മറഞ്ഞു.
തസ്യ ബിംദുമതീ ഭാര്യാ ശശബിംദോഃ സുതാഽഭവത്
അവന്റെ ഭാര്യ ബിന്ദുമതിയാണ്; അവൾ ശശബിന്ദുവിന്റെ മകളായിരുന്നു.
തസ്യാമുത്പാദയാമാസ മാംധാതാ ദ്വൌ സുതൌ നൃപ
അവളിൽ നിന്ന് മാംധാതാവ് രണ്ടു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു, രാജാവേ.
പുരുകുത്സാത്തതോഽരണ്യഃ പുത്രഃ പരമധാര്മികഃ
പുരുകുത്സനിൽ നിന്ന് പരമധാർമികനായ അരണ്യൻ ജനിച്ചു.
ഹര്യശ്വസ്തസ്യ പുത്രോഽഭൂദ്ധാര്മികഃ പരമാര്ഥവിത്
അരണ്യന്റെ പുത്രൻ ഹര്യശ്വൻ ആയിരുന്നു; അവൻ ധാർമികനും പരമാർത്ഥം അറിയുന്നവനുമായിരുന്നു.
അരുണസ്യ സുതഃ ശ്രീമാന്സത്യവ്രത ഇതി ശ്രുതഃ
അരുണന്റെ പുത്രൻ സത്യവ്രതൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു.
സ പാപാത്മാ വിപ്രഭാര്യാം ഹൃതവാന്കാമമോഹിതഃ
കാമമോഹിതനായി, അവൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ച് പാപം ചെയ്തു.
മിലിതാ ബ്രാഹ്മണാസ്തത്ര രാജാനമരുണം നൃപ
അവിടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് രാജാവായ അരുണനെ സമീപിച്ചു.
പപ്രച്ഛ രാജാ താന്വിപ്രാന്ദുഃഖിതാന്പുരവാസിനഃ 7.10.
അവരെ ദുഃഖിതരായി കണ്ട രാജാവ് ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് ചോദിച്ചു, രാജാവേ.
തന്നിശമ്യ ദ്വിജാ വാക്യം രാജ്ഞോ വിനയപൂര്വകമ്
രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ബ്രാഹ്മണന്മാർ വിനയപൂർവ്വം ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണാ ഊചുഃ വിവാഹിതാ വിപ്രകന്യാ ബലേന ബലിനാം വര
ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറഞ്ഞു: 'ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായോ, ഒരു ബ്രാഹ്മണകുമാരിയെ ബലാൽക്കാരം ചെയ്ത് വിവാഹം ചെയ്തു.'