ധുന്ധുര്നാമാ ഹതോ ദൈത്യസ്തേനാസൌ പൃഥിവീതലേ । ധുന്ധുമാരേതി വിഖ്യാതം നാമ പ്രാപാതിവിശ്രുതമ്
ധുന്ധു എന്ന പേരുള്ള അസുരനെ അവൻ ഭൂമിയിൽ വധിച്ചു; അതിനാൽ അവൻ ധുന്ധുമാരൻ എന്ന പ്രശസ്തമായ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
പുത്രസ്തസ്യ ദൃഢാശ്വസ്തു പാലയാമാസ മേദിനീമ് । ദൃഢാശ്വസ്യ സുതഃ ശ്രീമാന്ഹര്യശ്വ ഇതി കീര്തിതഃ
അവന്റെ മകനായ ദൃഢാശ്വൻ ദേശം ഭരിച്ചു; ദൃഢാശ്വന്റെ മകനായ ഹര്യശ്വൻ മഹത്വമുള്ളവനായി പ്രശസ്തനാണ്.
നികുമ്ഭസ്തത്സുതഃ പ്രോക്തോ ബഭൂവ പൃഥിവീപതിഃ । ബര്ഹണാശ്വോ നികുമ്ഭസ്യ കുശാശ്വസ്തസ്യ വൈ സുതഃ
അവന്റെ മകനായ നികുംബൻ ഭൂമിയുടെ രാജാവായി; നികുംബന്റെ മകൻ ബർഹണാശ്വനും, അവന്റെ മകൻ കുശാശ്വനും ആയിരുന്നു.
പ്രസേനജിത്കൃശാശ്വസ്യ ബലവാന്സത്യവിക്രമഃ । തസ്യ പുത്രോ മഹാഭാഗോ യൌവനാശ്വേതി വിശ്രുതഃ
കൃഷ്ണാശ്വന്റെ മകനായ പ്രസേനജിത് ബലശാലിയും സത്യവീര്യശാലിയുമായിരുന്നു; അവന്റെ ഭാഗ്യശാലിയായ മകൻ യുവനാശ്വൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായി.
യൌവനാശ്വസുതഃ ശ്രീമാന്മാന്ധാതേതി മഹീപതിഃ । അഷ്ടോത്തരസഹസ്രം തു പ്രാസാദാ യേന നിര്മിതാഃ
യുവനാശ്വന്റെ മഹത്വമുള്ള മകൻ മാണ്ഢാതാ എന്ന രാജാവായിരുന്നു; അവൻ ആയിരത്തി എട്ടു കൊട്ടാരങ്ങൾ പണിതു.
ഭഗവത്യാസ്തു തുഷ്ട്യര്ഥം മഹാതീര്ഥേഷു മാനദ । മാതൃഗര്ഭേ ന ജാതോഽസാവുത്പന്നോ ജനകോദരേ
ഭഗവതിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ മഹാതീർത്ഥങ്ങളിൽ അവൻ അവയെ പണിതു; അവൻ അമ്മയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചില്ല, പിതാവിന്റെ വയറിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
നിഃസാരിതസ്തതഃ പുത്രഃ കുക്ഷിം ഭിത്ത്വാ പിതുഃ പുനഃ । രാജോവാച - ന ശ്രുതം ന ച ദൃഷ്ടം വാ ഭവതാ തദുദാഹൃതമ്
പിന്നീട് ആ മകൻ പിതാവിന്റെ വയർ തുരന്ന് പുറത്തുവന്നു; രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'നീ പറഞ്ഞതുപോലെയുള്ളത് ഞാൻ കേട്ടതുമില്ല കണ്ടതുമില്ല.'
അസംഭാവ്യം മഹാഭാഗ തസ്യ ജന്മ യഥോദിതമ് । വിസ്തരേണ വദസ്വാദ്യ മാന്ധാതുര്ജന്മകാരണമ്
'മഹാഭാഗവ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെയുള്ള ജനനം വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയാത്തതാണ്; ഇപ്പോൾ മാണ്ഢാതാവിന്റെ ജനനകാരണം വിശദമായി പറയൂ.'
രാജോദരേ യഥോത്പന്നഃ പുത്രഃ സര്വാങ്ഗസുന്ദരഃ । വ്യാസ ഉവാച - യൌവനാശ്വോഽനപത്യോഽഭൂദ്രാജാ പരമധാര്മികഃ
രാജാവിന്റെ വയറിൽ നിന്ന് എല്ലാ അവയവങ്ങളും മനോഹരമായ ഒരു മകൻ ജനിച്ചു; വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: 'യുവനാശ്വൻ അത്യന്തം ധാർമ്മികനായ രാജാവായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവന് മക്കളുണ്ടായിരുന്നില്ല.'
ഭാര്യാണാം ച ശതം തസ്യ ബഭൂവ നൃപതേര്നൃപ । രാജാ ചിന്താപരഃ പ്രായശ്ചിന്തയാമാസ നിത്യശഃ
ആ രാജാവിന് നൂറ് ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; രാജാവ് നിരന്തരം ചിന്തയിൽ ആഴപ്പെട്ടു, ദുഃഖത്തോടെ ആലോചിച്ചു.
അപത്യാര്ഥേ യൌവനാശ്വോ ദുഃഖിതസ്തു വനം ഗതഃ । ഋഷീണാമാശ്രമേ പുണ്യേ നിര്വിണ്ണഃ സ ച പാര്ഥിവഃ
മക്കൾക്കായി ദുഃഖിതനായ യുവനാശ്വൻ കാട്ടിലേക്ക് പോയി; നിരാശയോടെ അവൻ ഋഷിമാരുടെ പുണ്യമായ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചു.
മുമോച ദുഃഖിതഃ ശ്വാസാംസ്താപസാനാം ച പശ്യതാമ് । ദൃഷ്ട്വാ തു ദുഃഖിതം വിപ്രാ ബഭൂവുശ്ച കൃപാലവഃ
ദുഃഖിതനായി അവൻ ആഴമായി ശ്വാസം വിട്ടു, തപസ്സുകാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ; അവനെ ദുഃഖിതനായി കണ്ടപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ കരുണയോടെ നോക്കി.
തമൂചുര്ബ്രാഹ്മണാ രാജന്കസ്മാച്ഛോചസി പാര്ഥിവ । കിം തേ ദുഃഖം മഹാരാജ ബ്രൂഹി സത്യം മനോഗതമ്
അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, എന്തിനാണ് നിങ്ങൾ ഇങ്ങനെ ദുഃഖിക്കുന്നത്? മഹാരാജാവേ, നിങ്ങൾക്ക് എന്താണ് വേദനയുണ്ടാകുന്നത്? മനസ്സിലുള്ളത് സത്യമായി ഞങ്ങളോട് പറയൂ.'
പ്രതീകാരം കരിഷ്യാമോ ദുഃഖസ്യ തവ സര്വഥാ । യൌവനാശ്വ ഉവാച - രാജ്യം ധനം സദശ്വാശ്ച വര്തന്തേ മുനയോ മമ
'നിങ്ങളുടെ ദുഃഖത്തിന് പരിഹാരം കാണാൻ ഞങ്ങൾ ശ്രമിക്കും,' അവർ പറഞ്ഞു. യുവനാശ്വൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് രാജ്യം ഉണ്ട്, ധനം ഉണ്ട്, നല്ല കുതിരകളും ഉണ്ട്, മഹർഷിമാരേ.'
ഭാര്യാണാം ച ശതം ശുദ്ധം വര്തതേ വിശദപ്രഭമ് । നാരാതിസ്ത്രിഷു ലോകേഷു കോഽപ്യസ്തി ബലവാന്മമ
'എനിക്ക് നൂറോളം ശുദ്ധമായ ഭാര്യമാർ ഉണ്ട്, അവരൊക്കെയും മനോഹരരാണ്. ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എന്നെക്കാൾ ശക്തനായ ശത്രു ആരുമില്ല.'
ആജ്ഞാകരാസ്തു സാമന്താ വര്തന്തേ മന്ത്രിണസ്തഥാ । ഏകം സന്താനജം ദുഃഖം നാന്യത്പശ്യാമി താപസാഃ
'എന്റെ മന്ത്രിമാരും സാമന്തന്മാരും എല്ലാം എന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നു. താപസന്മാരേ, എനിക്ക് ഒരു ദുഃഖം മാത്രമേയുള്ളൂ, അതായത് സന്താനമില്ലാത്തതിന്റെ വേദന.'
അപുത്രസ്യ ഗതിര്നാസ്തി സ്വര്ഗോ നൈവ ച നൈവ ച । തസ്മാച്ഛോചാമി വിപ്രേന്ദ്രാഃ സന്താനാര്ഥം ഭൃശം തതഃ
'സന്താനമില്ലാത്തവനു ജീവിതത്തിൽ ലക്ഷ്യവും സ്വർഗ്ഗവും ഒന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ്, മഹാഭാഗ്യശാലികളായ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, സന്താനത്തിനായി ഞാൻ വളരെ ദുഃഖിക്കുന്നു.'
വേദശാസ്ത്രാര്ഥതത്ത്വജ്ഞാസ്താപസാശ്ച കൃതശ്രമാഃ । ഇഷ്ടിം സന്താനകാമസ്യ യുക്താം ജ്ഞാത്വാ ദിശന്തു മേ
'വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും സത്യമായി അറിയുന്ന തപസ്സുകാരേ, നിങ്ങൾ ദീർഘകാലം കഠിനതപസ്സ് ചെയ്തവരല്ലോ, സന്താനത്തിനായി ചെയ്യേണ്ട യജ്ഞം എനിക്ക് നിർദ്ദേശിക്കൂ.'
കുര്വന്തു മമ കാര്യം വൈ കൃപാ ചേദസ്തി താപസാഃ । വ്യാസ ഉവാച - തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജ്ഞഃ കൃപയാ പൂര്ണമാനസാഃ
'തപസ്സുകാരേ, നിങ്ങൾക്ക് ദയയുണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ ഈ കാര്യം നിർവഹിക്കണം.' വ്യാസൻ പറയുന്നു: 'രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർക്ക് ഹൃദയം കരുണയാൽ നിറഞ്ഞു.'
കാരയാമാസുരവ്യഗ്രാസ്തസ്യേഷ്ടിമിന്ദ്രദേവതാമ് । കലശഃ സ്ഥാപിതസ്തത്ര ജലപൂര്ണസ്തു വാഡവൈഃ
അവർ ഉടൻ രാജാവിനായി ഇന്ദ്രനെ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള യജ്ഞം ആരംഭിച്ചു. അവിടെ വെള്ളം നിറച്ച ഒരു കലശം ശുദ്ധമായി സ്ഥാപിച്ചു.
മന്ത്രിതോ വേദമന്ത്രൈശ്ച പുത്രാര്ഥം തസ്യ ഭൂപതേഃ । രാജാ തദ്യജ്ഞസദനം പ്രവിഷ്ടസ്തൃഷിതോ നിശി
ആ കലശം വേദമന്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് സന്താനാർത്ഥം അഭിമന്ത്രിച്ചു. രാത്രിയിൽ ദാഹംകൂടിയ രാജാവ് യജ്ഞശാലയിൽ കയറി.
വിപ്രാന്ദൃഷ്ട്വാ ശയാനാന്സ പപൌ മന്ത്രജലം സ്വയമ് । ഭാര്യാര്ഥം സംസ്കൃതം വിപ്രൈര്മന്ത്രിതം വിധിനോദ്ധൃതമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഉറങ്ങുന്നത് കണ്ട രാജാവ്, ഭാര്യയ്ക്കായി ബ്രാഹ്മണന്മാർ മന്ത്രശുദ്ധിയോടെ എടുത്ത ജലം താനെതന്നെ കുടിച്ചു.
പീതം രാജ്ഞാ തൃഷാര്തേന തദജ്ഞാനാന്നൃപോത്തമ । വ്യുദകം കലശം ദൃഷ്ട്വാ തദാ വിപ്രാ വിശങ്കിതാഃ
ദാഹംകൂടിയ രാജാവ് അതറിയാതെ ആ ജലം കുടിച്ചു. കലശം ഒഴിഞ്ഞതായും കണ്ട ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആശങ്കയോടെ നോക്കി.
പപ്രച്ഛുസ്തേ നൃപം കേന പീതം ജലമിതി ദ്വിജാഃ । രാജ്ഞാ പീതം വിദിത്വാ തേ ജ്ഞാത്വാ ദൈവബലം മഹത്
'ആ ജലം ആരാണ് കുടിച്ചത്?' എന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാർ രാജാവിനോട് ചോദിച്ചു. രാജാവ് തന്നെയാണ് കുടിച്ചതെന്ന് മനസ്സിലാക്കി അവർ ദൈവത്തിന്റെ വലിയ ശക്തി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
ഇഷ്ടിം സമാപയാമാസുര്ഗതാസ്തേ മുനയോ ഗൃഹാന് । ഗര്ഭം ദധാര നൃപതിസ്തതോ മന്ത്രബലാദഥ
അവർ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി, മുനികൾ വീട് തിരിച്ചു. മന്ത്രശക്തിയാൽ രാജാവിന് ഗർഭം ഉണ്ടായി.
തതഃ കാലേ സ ഉത്പന്നഃ കുക്ഷിം ഭിത്ത്വാഽസ്യ ദക്ഷിണാമ് । പുത്രം നിഷ്കാസമായാസുര്മന്ത്രിണസ്തസ്യ ഭൂപതേഃ
അതിനുശേഷം സമയമായപ്പോൾ, രാജാവിന്റെ വലതുവശം തുളച്ച് ഒരു മകൻ ജനിച്ചു. മന്ത്രിമാർ ആ കുഞ്ഞിനെ രാജാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
ദേവാനാം കൃപയാ തത്ര ന മമാര മഹീപതിഃ । കം ധാസ്യതി കുമാരോഽയം മന്ത്രിണശ്ചുക്രുശുര്ഭൃശമ്
ദേവന്മാരുടെ കൃപയാൽ രാജാവ് മരിച്ചില്ല. 'ഈ കുഞ്ഞിനെ ആരാണ് വളർത്തുക?' എന്ന് മന്ത്രിമാർ വല്യമായി വിലപിച്ചു.
തദേന്ദ്രോ ദേശിനീം പ്രാദാന്മാം ധാതേത്യവദദ്വചഃ । സോഽഭവദ്ബലവാന് രാജാ മാന്ധാതാ പൃഥിവീപതിഃ । തദുത്പത്തിസ്തു ഭൂപാല കഥിതാ തവ വിസ്തരാത്
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അവനോട് 'ഞാൻ പോഷിക്കും' എന്ന് പറഞ്ഞ് 'മാം ധാതാ' എന്ന പേര് നൽകി. അവൻ ശക്തനായ രാജാവായ മാംധാതാവായി, ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായി. രാജാവേ, അവന്റെ ജനനം ഇതാ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
സത്യവ്രതാഖ്യാനവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച മാംധാതാ പൃഥിവീം സര്വാമജയന്നൃപതീശ്വരഃ
സത്യവ്രതന്റെ കഥ. വ്യാസൻ പറയുന്നു: മാംധാതാവ്, രാജാക്കന്മാരുടെ അധിപതി, മുഴുവൻ ഭൂമിയും ജയിച്ചു.
ദസ്യവോഽസ്യ ഭയത്രസ്താ യയുര്ഗിരിഗുഹാസു ച
അവന്റെ ശത്രുക്കൾ ഭയത്താൽ വിറങ്ങി മലകളിലെ ഗുഹകളിലേക്ക് ഓടി മറഞ്ഞു.