തസ്മിംശ്ച സമയേ തത്ര ശങ്കരഃ പ്രമദായുതഃ । ക്രീഡാസക്തോ മഹാദേവോ വിവസ്ത്രാ കാമിനീ ശിവാ
അപ്പോഴേയ്ക്ക് ശങ്കരൻ, സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ക്രീഡയിൽ ലീനനായ മഹാദേവനും, ആകാംക്ഷയോടെ വസ്ത്രരഹിതയായ ശിവയും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഉത്സങ്ഗേ സംസ്ഥിതാ ഭര്തൂ രമമാണാ മനോരമാ । താന്വിലോക്യാമ്ബികാ ദേവീ വിവസ്ത്രാ വ്രീഡിതാ ഭൃശമ്
ഭർത്താവിന്റെ മടിയിൽ ആനന്ദത്തോടെ ഇരുന്ന മനോഹരിയായ അമ്മയമ്മ, മുനികളെ കണ്ടപ്പോൾ, വസ്ത്രം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് വളരെ ലജ്ജിച്ചു.
ഭര്തുരങ്കാത്സമുത്ഥായ വസ്ത്രമാദായ പര്യധാത് । ലജ്ജാവിഷ്ടാ സ്ഥിതാ തത്ര വേപമാനാതിമാനിനീ
ഭർത്താവിന്റെ മടിയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് വസ്ത്രം എടുത്ത് ധരിച്ചു; ലജ്ജയിൽ നിറഞ്ഞ്, വിറയച്ച്, അഭിമാനത്തോടെ അവിടെ നിന്നു.
ഋഷയോഽപി തയോര്വീക്ഷ്യ പ്രസങ്ഗം രമമാണയോഃ । പരിവൃത്യ യയുസ്തൂര്ണം നരനാരായണാശ്രമമ്
അവരുടെ സ്നേഹസമീപത കണ്ട മുനികൾ ഉടൻ തിരിഞ്ഞ്, നരനാരായണരുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
ഹ്രീയുതാം കാമിനീം വീക്ഷ്യ പ്രോവാച ഭഗവാന്ഹരഃ । കഥം ലജ്ജാതുരാസി ത്വം സുഖം തേ പ്രകരോമ്യഹമ്
ലജ്ജയും ആഗ്രഹവും നിറഞ്ഞ ദേവിയെ കണ്ട ഭഗവാൻ ഹരൻ പറഞ്ഞു: 'നീ എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ ലജ്ജിതയാകുന്നു? ഞാൻ നിന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കും.'
അദ്യപ്രഭൃതി യോ മോഹാത്പുമാന്കോഽപി വരാനനേ । വനം ച പ്രവിശേദേതത്സ വൈ യോഷിദ്ഭവിഷ്യതി
ഇന്ന് മുതൽ, മനോഹരമുഖിയായേ, ആരെങ്കിലും അജ്ഞാനത്തിൽ ഈ കാട്ടിൽ കടന്നാൽ അവൻ സ്ത്രീയാകും.
ഇതി ശപ്തം വനം തേന യേ ജാനന്തി ജനാഃ ക്വചിത് । വര്ജയന്തീഹ തേ കാമം വനം ദോഷസമൃദ്ധിമത്
അങ്ങനെ ശാപം ലഭിച്ചതിനാൽ, അതറിയുന്നവർ ഈ ദോഷം നിറഞ്ഞ കാട് ഇഷ്ടപ്രകാരം ഒഴിവാക്കുന്നു.
സുദ്യുമ്നസ്തു തദജ്ഞാനാത്പ്രവിഷ്ടഃ സചിവൈഃ സഹ । തഥൈവ സ്ത്രീത്വമാപന്നസ്തൈഃ സഹേതി ന സംശയഃ
പക്ഷേ, സുദ്യുമ്നൻ അറിയാതെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം കാട്ടിൽ കയറി; അതിനാൽ അവരും അവനുമൊക്കെ സ്ത്രീരൂപം പ്രാപിച്ചു — ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ചിന്താവിഷ്ടഃ സ രാജര്ഷിര്ന ജഗാമ ഗൃഹം ഹ്രിയാ । വിചചാര ബഹിസ്തസ്മാദ്വനദേശാദിതസ്തതഃ
ആ രാജർഷി വിഷമത്തിൽ ആകയാൽ ലജ്ജകൊണ്ട് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയില്ല; പകരം കാട്ടിനകത്തും പുറത്തും അങ്ങിങ്ങ് സഞ്ചരിച്ചു.
ഇലേതി നാമ സമ്പ്രാപ്തം സ്ത്രീത്വേ തേന മഹാത്മനാ । വിചരംസ്തത്ര സമ്പ്രാപ്തോ ബുധഃ സോമസുതോ യുവാ
സ്ത്രീരൂപത്തിൽ ആയപ്പോൾ, ആ മഹാത്മാവ് 'ഇല' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. അവൾ അവിടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, സോമന്റെ പുത്രനായ യുവാവായ ബുധൻ അവിടെ എത്തി.
സ്ത്രീഭിഃ പരിവൃതാം താം തു ദൃഷ്ട്വാ കാന്താം മനോരമാമ് । ഹാവഭാവകലായുക്താം ചകമേ ഭഗവാമ്ബുധഃ
സ്ത്രീകൾ ചുറ്റപ്പെട്ട മനോഹരിയായ ഇലയെ, ഭാവഭംഗികളിൽ പാടവമുള്ളവളെ, ബുധൻ കണ്ടപ്പോൾ അവളെ ആഗ്രഹിച്ചു.
സാപി തം ചകമേ കാന്തം ബുധം സോമസുതം പതിമ് । സംയോഗസ്തത്ര സഞ്ജാതസ്തയോഃ പ്രേമ്ണാ പരസ്പരമ്
ഇലയും സോമപുത്രനായ ബുധനെ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിച്ചു. അവിടെയെ, ഇരുവരുടെയും പരസ്പരസ്നേഹത്തിൽ ഐക്യം ഉണ്ടായി.
സ തസ്യാം ജനയാമാസ പുരൂരവസമാത്മജമ് । ഇലായാം സോമപുത്രസ്തു ചക്രവര്തിനമുത്തമമ്
അവളിൽ നിന്ന് സോമപുത്രനായ ബുധൻ പുരൂരവസെന്ന പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു; ഇലയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച ആ പുരൂരവൻ മഹാനായ ചക്രവർത്തിയായിരുന്നു.
സാ പ്രാസൂത സുതം ബാലാ ചിന്താവിഷ്ടാ വനേ സ്ഥിതാ । സസ്മാര സ്വകുലാചാര്യം വസിഷ്ഠം മുനിസത്തമമ്
കാട്ടിൽ വിഷമത്തോടെ കഴിയുമ്പോൾ അവൾ ഒരു പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. പിന്നെ അവൾ തന്റെ കുടുംബഗുരുവായ മഹാമുനിയായ വസിഷ്ഠനെ ഓർമ്മിച്ചു.
സ തദാസ്യ ദശാം ദൃഷ്ട്വാ സുദ്യുമ്നസ്യ കൃപാന്വിതഃ । അതോഷയന്മഹാദേവം ശങ്കരം ലോകശങ്കരമ്
സുദ്യുമ്നന്റെ അവസ്ഥ കണ്ടു, ദയാനുഭവത്തോടെ, ലോകത്തിന് അനുഗ്രഹം ചെയ്യുന്ന മഹാദേവനായ ശങ്കരനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.
തസ്മൈ സ ഭഗവാംസ്തുഷ്ടഃ പ്രദദൌ വാഞ്ഛിതം വരമ് । വസിഷ്ഠഃ പ്രാര്ഥയാമാസ പുംസ്ത്വം രാജ്ഞഃ പ്രിയസ്യ ച
അപ്പോള് സന്തോഷംകൊണ്ടു ഭഗവാന് അവന് ആഗ്രഹിച്ച വരം നല്കി; വസിഷ്ഠന് രാജാവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവന് വീണ്ടും പുരുഷത്വം ലഭിക്കണമെന്ന് അപേക്ഷിച്ചു.
ശങ്കരസ്തു നിജാം വാചമൃതാം കുര്വന്നുവാച ഹ । മാസം പുമാംസ്തു ഭവിതാ മാസം സ്ത്രീ ഭൂപതിഃ കില
ശങ്കരന് തന്റെ അമൃതസമമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു: 'ഒരു മാസം രാജാവ് പുരുഷനാകും, മറ്റൊരു മാസം സ്ത്രീയായിരിക്കും.'
ഇത്ഥം പ്രാപ്യ വരം രാജാ ജഗാമ സ്വഗൃഹം പുനഃ । ചക്രേ രാജ്യം സ ധര്മാത്മാ വസിഷ്ഠസ്യാപ്യനുഗ്രഹാത്
ഇങ്ങനെ വരം ലഭിച്ച രാജാവ് വീണ്ടുമവന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി, വസിഷ്ഠന്റെ അനുഗ്രഹത്തോടെ ധര്മ്മപൂര്വം രാജ്യം ഭരിച്ചു.
സ്ത്രീത്വേ തിഷ്ഠതി ഹര്മ്യേഷു പുംസ്ത്വേ രാജ്യം പ്രശാസ്തി ച । പ്രജാസ്തസ്മിന്സമുദ്വിഗ്നാ നാഭ്യനന്ദന്മഹീപതിമ്
സ്ത്രീരൂപത്തില് രാജാവ് അകത്തു വസിച്ചിരിക്കും; പുരുഷനാകുമ്പോള് രാജ്യം ഭരിക്കും. ഈ അവസ്ഥയില് ജനങ്ങള് വിഷമത്തോടെ രാജാവിനെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചില്ല.
കാലേ തു യൌവനം പ്രാപ്തഃ പുത്രഃ പുരൂരവാസ്തദാ । പ്രതിഷ്ഠാം നൃപതിസ്തസ്മൈ ദത്ത്വാ രാജ്യം വനം യയൌ
കാലക്രമേണ പുത്രനായ പുരൂരവസിന് യൗവനം എത്തിയപ്പോള്, രാജാവ് അവന് രാജ്യം ഏല്പ്പിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോയി.
ഗത്വാ തസ്മിന്വനേ രമ്യേ നാനാദ്രുമസമാകുലേ । നാരദാന്മന്ത്രമാസാദ്യ നവാക്ഷരമനുത്തമമ്
അവന് ആ മനോഹരമായ, പലതരം മരങ്ങളാല് നിറഞ്ഞ വനത്തിലെത്തിയപ്പോള്, നാരദനില് നിന്ന് അത്യുത്തമമായ നവാക്ഷരമന്ത്രം ലഭിച്ചു.
ജജാപ മന്ത്രമത്യര്ഥം പ്രേമപൂരിതമാനസഃ । പരിതുഷ്ടാ തദാ ദേവീ സഗുണാ താരിണീ ശിവാ
അവന് ഹൃദയം സ്നേഹത്തോടെ നിറഞ്ഞു ആ മന്ത്രം ആവേശത്തോടെ ജപിച്ചു; അപ്പോള് ഗുണങ്ങളുള്ള, രക്ഷയാകുന്ന, ശിവയായ ദേവി സന്തോഷിച്ചു.
സിംഹാരൂഢാ സ്ഥിതാ ചാഗ്രേ ദിവ്യരൂപാ മനോരമാ । വാരുണീപാനസമ്മത്താ മദാഘൂര്ണിതലോചനാ
സിംഹത്തില് ഇരുന്ന്, ദിവ്യമായ ആകർഷകമായ രൂപത്തില്, വാരുണീമദം കൊണ്ടു കണ്ണുകള് ഉല്ലാസത്തോടെ കറങ്ങുന്ന ദേവി അവന് മുന്നില് പ്രത്യക്ഷമായി.
ദൃഷ്ട്വാ താം ദിവ്യരൂപാം ച പ്രേമാകുലിതലോചനഃ । പ്രണമ്യ ശിരസാ പ്രീത്യാ തുഷ്ടാവ ജഗദമ്ബികാമ്
അവളുടെ ദിവ്യരൂപം കണ്ടു, കണ്ണുകള് സ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞു, തലകുനിഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ ലോകമാതാവിനെ സ്തുതിച്ചു.
ഇലോവാച ദിവ്യം ച തേ ഭഗവതി പ്രഥിതം സ്വരൂപം ദൃഷ്ടം മയാ സകലലോകഹിതാനുരൂപമ് । വന്ദേ ത്വദംഘ്രികമലം സുരസങ്ഘസേവ്യം കാമപ്രദം ജനനി ചാപി വിമുക്തിദം ച
ഇല പറഞ്ഞു: 'ഭഗവതിയെ, ലോകഹിതത്തിന് അനുയോജ്യമായ, പ്രശസ്തമായ ദിവ്യരൂപം ഞാന് കണ്ടു. ദേവതകള് സേവിക്കുന്ന, ആഗ്രഹങ്ങള് നല്കുന്ന, മോക്ഷം നല്കുന്ന അമ്മേ, ഞാന് നിങ്ങളുടെ കമലപാദങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നു.'
കോ വേത്തി തേഽമ്ബ ഭുവി മര്ത്യതനുര്നികാമം മുഹ്യന്തി യത്ര മുനയശ്ച സുരാശ്ച സര്വേ । ഐശ്വര്യമേതദഖിലം കൃപണേ ദയാം ച ദൃഷ്ട്വൈവ ദേവി സകലം കില വിസ്മയോ മേ
'അമ്മേ, ഭൂമിയില് നിങ്ങള് മാനുഷരൂപം ധരിക്കുമ്പോള് ആരാണ് നിങ്ങളെ അറിയുന്നത്? മഹർഷികളും എല്ലാ ദേവന്മാരും നിങ്ങളെ കണ്ടു ആശ്ചര്യപ്പെടുന്നു. ദയനീയരോടുള്ള നിങ്ങളുടെ ദയയും സമ്പൂര്ണ്ണ ഐശ്വര്യവും കണ്ടു ഞാന് അത്ഭുതപ്പെടുന്നു.'
ശമ്ഭുര്ഹരിഃ കമലജോ മഘവാ രവിശ്ച വിത്തേശവഹ്നിവരുണാഃ പവനശ്ച സോമഃ । ജാനന്തി നൈവ വസവോഽപി ഹി തേ പ്രഭാവം ബുധ്യേത്കഥം തവ ഗുണാനഗുണോ മനുഷ്യഃ
'ശംഭു, ഹരി, കമലജന്മാവ്, മഘവാന്, രവി, ധനപതി, അഗ്നി, വരുണന്, വായു, സോമന് — ഇവരും വസുക്കളും പോലും നിങ്ങളുടെ ശക്തി അറിയുന്നില്ല. ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത മനുഷ്യന് എങ്ങനെ നിങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങള് മനസ്സിലാക്കാന് കഴിയും?'
ജാനാതി വിഷ്ണുരമിതദ്യുതിരമ്ബ സാക്ഷാ- ത്ത്വാം സാത്ത്വികീമുദധിജാം സകലാര്ഥദാം ച । കോ രാജസീം ഹര ഉമാം കില താമസീം ത്വാം വേദാമ്ബികേ ന തു പുനഃ ഖലു നിര്ഗുണാം ത്വാമ്
'അപരിമിതമായ പ്രകാശമുള്ള വിഷ്ണു നേരിട്ട് സത്ത്വഗുണമുള്ള, സമുദ്രത്തിൽ ജനിച്ച, എല്ലാം നല്കുന്ന ദേവിയെ അറിയുന്നു. രാജസീകമായ ഉമയെ, താമസീകമായ രൂപം, വേദമാതാവേ, ആരാണ് അറിയുന്നത്? പക്ഷേ, ഗുണരഹിതമായ രൂപം ആരും അറിയുന്നില്ല.'
ക്വാഹം സുമന്ദമതിരപ്രതിമപ്രഭാവഃ ക്വായം തവാതിനിപുണോ മയി സുപ്രസാദഃ । ജാനേ ഭവാനി ചരിതം കരുണാസമേതം യത്സേവകാംശ്ച ദയസേ ത്വയി ഭാവയുക്താന്
'എനിക്ക് വളരെ കുറവാണ് ബുദ്ധിയും ശക്തിയും; നിങ്ങളോ അതിപ്രഭയുള്ളവളും അതിനിശ്ചയമുള്ളവളുമാണ്. എന്നിലേക്കു നിങ്ങള് കാണിച്ച അനന്തകൃപ എത്ര വലിയതാണെന്ന് ഞാന് അറിയുന്നു. ഭവാനി, നിങ്ങളുടെ കൃത്യങ്ങള് കരുണയോടെയാണ് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്; ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നവരെ നിങ്ങള് എപ്പോഴും അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.'
വൃത്തസ്ത്വയാ ഹരിരസൌ വനജേശയാപി നൈവാചരത്യപി മുദം മധുസൂദനശ്ച । പാദൌ തവാദിപുരുഷഃ കില പാവകേന കൃത്വാ കരോതി ച കരേണ ശുഭൌ പവിത്രൌ
'ഹരിയും കമലജന്മാവും നിങ്ങളെ സേവിക്കുന്നു, പക്ഷേ മധുസൂദനന് പോലും സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നില്ല. ആദിപുരുഷന് നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങള് അഗ്നിയില് ശുദ്ധീകരിച്ച് കൈകൊണ്ട് ശുഭവും വിശുദ്ധവുമാക്കുന്നു.'