ഇന്ദ്രഃ സ്തമ്ഭിതബാഹുസ്തു മുമുക്ഷുര്വജ്രമന്തികാത് । ന ശശാക പവിം തസ്മിന്പ്രഹര്തും പാകശാസനഃ
ഇന്ദ്രന്റെ കൈ അപ്രത്യക്ഷമായി, അടുത്ത് നിന്ന് വജ്രം എറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, പക്ഷേ വജ്രധാരിയായ ദേവേന്ദ്രൻ അതിന് കഴിയില്ലായിരുന്നു.
വജ്രഹസ്തഃ സുരേശാനസ്തം വീക്ഷ്യ കാലസന്നിഭമ് । സസ്മാര മനസാ തത്ര ഗുരും സമയകോവിദമ്
വജ്രം കൈയിൽ പിടിച്ച്, മരണത്തെപ്പോലെയുള്ള ആ ഭയാനകനെ കണ്ടു, ദേവേന്ദ്രൻ മനസ്സിൽ തന്റെ ഗുരുവായ ബൃഹസ്പതിയെ ഓർത്തു.
സ്മരണാദാജഗാമാശു ബൃഹസ്പതിരുദാരധീഃ । ഗുരുസ്തത്സമയം ദൃഷ്ട്വാ വിപത്തിസദൃശം മഹത്
അവനെ ഓർത്തതുമാത്രത്തിൽ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള ബൃഹസ്പതി ഉടൻ അവിടെ എത്തി. ആ സ്ഥിതി കണ്ടു, ഗുരു അതിനെ വലിയ ദുരന്തമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
വിചാര്യ മനസാ കൃത്യം തമുവാച ശചീപതിമ് । ദുഃസാധ്യോഽയം മഹാമന്ത്രൈസ്ത്വയം വജ്രേണ വാസവ
ഏത് ചെയ്യണമെന്ന് ആലോചിച്ച്, ഗുരു ശചീഭർത്താവായ ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു: 'വസവാ, വലിയ മന്ത്രങ്ങളാലോ വജ്രത്താലോ നീ ഈവനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.'
അസുരോ മദസംജ്ഞസ്തു യജ്ഞകുണ്ഡാത്സമുത്ഥിതഃ । തപോബലമൃഷേഃ സമ്യക് ച്യവനസ്യ മഹാബലഃ
മദൻ എന്ന ഈ അസുരൻ യജ്ഞകുണ്ഡിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്. മഹാബലശാലിയായ ച്യവനൻറെ തപസ്സിന്റെ മുഴുവൻ ശക്തിയും അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അനിവാര്യോ ഹ്യയം ശത്രുസ്ത്വയാ ദേവൈസ്തഥാ മയാ । ശരണം യാഹി ദേവേശ ച്യവനസ്യ മഹാത്മനഃ
ഈ ശത്രുവിനെ നീയും ദേവന്മാരും ഞാനും തടയാൻ കഴിയില്ല. ദേവേന്ദ്രാ, മഹാത്മാവായ ച്യവനന്റെ ശരണം തേടുക.
സ നിവാരയിതാ നൂനം കൃത്യാമാത്മകൃതാം കില । ന നിവാരയിതും ശക്താഃ ശക്തിഭക്തരുഷം ക്വചിത്
സ്വയം ആരംഭിച്ച പ്രവൃത്തിയെ അവൻ തടയാൻ കഴിയുമെങ്കിലും, ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ഭക്തന്റെ കോപം ആരാലും ഒരിക്കലും തടയാൻ കഴിയില്ല.
വ്യാസ ഉവാച - ഇത്യുക്തോ ഗുരുണാ ശക്രസ്തദാഗച്ഛന്മുനിം പ്രതി । പ്രണമ്യ ശിരസാ നമ്രഃ തമുവാച ഭയാന്വിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ഇന്ദ്രൻ ഭയത്തോടെ ആ മുനിയുടെ അടുക്കൽ വന്നു, വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു.
ക്ഷമസ്വ മുനിശാര്ദൂല ശമയാസുരമുദ്യതമ് । പ്രസന്നോ ഭവ സര്വജ്ഞ വചനം തേ കരോമ്യഹമ്
മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എന്നെ ക്ഷമിക്കണം. നീ ഉണർത്തിയ അസുരനെ ശമിപ്പിക്കൂ. സർവ്വജ്ഞനായോനേ, ദയവായി ദയചെയ്യണം; ഞാൻ നിന്റെ കല്പന അനുസരിക്കും.
സോമാര്ഹാവശ്വിനാവേതാവദ്യപ്രഭൃതി ഭാര്ഗവ । ഭവിഷ്യതഃ സത്യമേതദ്വചോ വിപ്ര പ്രസീദ മേ
ഭാർഗവാ, ഇന്നുമുതൽ സോമനും അശ്വിനികളും സോമപാനത്തിന് അർഹരായിരിക്കും. ഇതു സത്യമാണു, ബ്രാഹ്മണാ, ദയവായി സന്തോഷിക്കണം.
മിഥ്യാ തേ നോദ്യമോ ഹ്യേഷ ഭവത്യേവ തപോധന । ജാനേ ത്വമപി ധര്മജ്ഞ മിഥ്യാ നൈവ കരിഷ്യസി
തപസ്സിന്റെ ധനമായവനേ, നിന്റെ ശ്രമം വ്യർത്ഥമല്ല. നീ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനാണെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നു; നീ അസത്യമായി ഒന്നും ചെയ്യില്ല.
സോമപാവശ്വിനാവേതൌ ത്വത്കൃതൌ ച സദൈവേ ഹി । ഭവിഷ്യതശ്ച ശര്യാതേഃ കീര്തിസ്തു വിപുലാ ഭവേത്
സോമനും അശ്വിനികളും നിന്റെ കല്പനപ്രകാരം എപ്പോഴും സോമപാനം ചെയ്യും. ശര്യാതിയുടെ കീർത്തി ലോകത്ത് വ്യാപകമാകും.
മയാ യദ്ധി കൃതം കര്മ സര്വഥാ മുനിസത്തമ । പരീക്ഷാര്ഥം തു വിജ്ഞേയം തവ വീര്യപ്രകാശനമ്
മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ ചെയ്ത പ്രവൃത്തി മുഴുവനും നിന്റെ ശക്തി പരീക്ഷിക്കാനാണ്, അതു നിന്റെ വീര്യത്തിന്റെ പ്രകടനമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
പ്രസാദം കുരു മേ ബ്രഹ്മന് മദം സംഹര ചോത്ഥിതമ് । കല്യാണം സര്വദേവാനാം തഥാ ഭൂയോ വിധീയതാമ്
ബ്രാഹ്മണാ, ദയവായി എന്നോട് ദയ കാണിക്കണം. എനിക്കുള്ളിൽ ഉദിച്ച അഹങ്കാരം നീക്കം ചെയ്യണം. എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും വീണ്ടും ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ.
ഏവമുക്തസ്തു ശക്രേണ ച്യവനഃ പരമാര്ഥവിത് । സംജഹാര തപഃ കോപം സമുത്പന്നം വിരോധജമ്
ഇന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചതിനുശേഷം, പരമാർത്ഥം അറിയുന്ന ച്യവനൻ തപസ്സിന്റെ പ്രകോപത്തിൽ ഉദിച്ച കോപം ഉപേക്ഷിച്ചു.
ദേവമാശ്വാസ്യ സംവിഗ്നം ഭാര്ഗവസ്തു മദം തതഃ । വ്യഭജത്സ്ത്രീഷു പാനേഷു ദ്യൂതേഷു മൃഗയാസു ച
ഭയത്താൽ വിറയക്കുന്ന ദേവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, ഭാർഗവൻ തന്റെ അഹങ്കാരം സ്ത്രീകളിലും മദ്യംപാനത്തിലും ചൂതാട്ടത്തിലും വേട്ടയിലും പങ്കിട്ടു.
മദം വിഭജ്യ ദേവേന്ദ്രമാശ്വാസ്യ ചകിതം ഭിയാ । സംസ്ഥാപ്യ ച സുരാന്സര്വാന്മഖം തസ്യ ന്യവര്തയത്
അഹങ്കാരം വിഭജിച്ച്, ഭയപ്പെട്ട ഇന്ദ്രനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, എല്ലാ ദേവന്മാരെയും പുനഃസ്ഥാപിച്ചു, അവരുടെ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി.
തതസ്തു സംസ്കൃതം സോമം വാസവായ മഹാത്മനേ । അശ്വിഭ്യാം സര്വധര്മാത്മാ പായയാമാസ ഭാര്ഗവഃ
ശുദ്ധീകരിച്ച സോമം ധർമ്മപരനായ ഭാർഗവൻ മഹാത്മാവായ വാസവനും അശ്വിനികൾക്കും പാനത്തിന് നൽകി.
ഏവം തൌ ച്യവനേനാര്യാവശ്വിനൌ രവിപുത്രകൌ । വിഹിതൌ സോമപൌ രാജന് സര്വഥാ തപസോ ബലാത്
ഇങ്ങനെ, രാജാവേ, ച്യവനന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ സൂര്യപുത്രന്മാരായ അശ്വിനികൾ സോമപാനത്തിന് അർഹരായി.
സരസ്തദപി വിഖ്യാതം ജാതം യൂപവിമണ്ഡിതമ് । ആശ്രമസ്തു മുനേഃ സമ്യക് പൃഥിവ്യാം വിശ്രുതോഽഭവത്
ആ തടാകം യാഗശില്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു പ്രശസ്തമായി, ആ മുനിയുടെ ആശ്രമം ഭൂമിയിൽ മുഴുവൻ പേരുകേട്ടതായി.
ശര്യാതിരപി സന്തുഷ്ടോ ഹ്യഭവത്തേന കര്മണാ । യജ്ഞം സമാപ്യ നഗരേ ജഗാമ സചിവൈര്വൃതഃ
ശര്യാതിയും ആ പ്രവൃത്തിയിൽ സന്തോഷിച്ചു; നഗരത്തിൽ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം തിരിച്ചു പോയി.
രാജ്യം ചകാര ധര്മജ്ഞോ മനുപുത്രഃ പ്രതാപവാന് । ആനര്തസ്തസ്യ പുത്രോഽഭൂദാനര്താദ്രേവതോഽഭവത്
ധർമ്മജ്ഞനും വീര്യശാലിയുമായ മനുപുത്രൻ രാജ്യം ഭരിച്ചു. അവന്റെ മകനായി ആനർത്തനും, ആനർത്തനിൽ നിന്ന് രേവതനും ജനിച്ചു.
സോഽന്തഃസമുദ്രേ നഗരീം വിനിര്മായ കുശസ്ഥലീമ് । ആസ്ഥിതോഽഭുങ്ക്ത വിഷയാനാനര്താദീനരിന്ദമഃ
അവൻ സമുദ്രത്തിനുള്ളിൽ കുശസ്ഥലീ എന്ന നഗരം പണിതു, അവിടെ പാർത്തു, ആനർത്താദി ദേശങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു.
തസ്യ പുത്രശതം ജജ്ഞേ കകുദ്മിജ്യേഷ്ഠമുത്തമമ് । പുത്രീ ച രേവതീ നാമ്നാ സുന്ദരീ ശുഭലക്ഷണാ
അവനു നൂറ് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു, അതിൽ മുതിർന്നതും ശ്രേഷ്ഠനുമായത് കകുദ്മിയാണ്. രേവതി എന്ന സുന്ദരിയും ശുഭലക്ഷണയുമായ ഒരു മകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
വരയോഗ്യാ യദാ ജാതാ തദാ രാജാ ച രേവതഃ । ചിന്തയാമാസ രാജേന്ദ്രോ രാജപുത്രാന്കുലോദ്ഭവാന്
അവളുടെ വിവാഹയോഗ്യത വന്നപ്പോൾ രാജാവ് രേവതൻ, മഹാരാജാക്കന്മാരിൽ പ്രധാനനായവൻ, തന്റെ മകളെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ ഉചിതരായ രാജകുമാരന്മാരെ ആലോചിച്ചു.
രൈവതം നാമ ച ഗിരിമാശ്രിതഃ പൃഥിവീപതിഃ । ചകാര രാജ്യം ബലവാനാനര്തേഷു നരാധിപഃ
ശക്തനായ അനർത ദേശത്തിലെ രാജാവ് രേവതൻ, രൈവതം എന്ന പർവതത്തിൽ തന്റെ രാജധാനി സ്ഥാപിച്ചു.
വിചിന്ത്യ മനസാ രാജാ കസ്മൈ ദേയാ മയാ സുതാ । ഗത്വാ പൃച്ഛാമി ബ്രഹ്മാണം സര്വജ്ഞം സുരപൂജിതമ്
'എന്ത് ആൾക്കാണ് ഞാൻ മകളെ നൽകേണ്ടത്?' എന്ന് രാജാവ് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു. പിന്നെ, 'സർവ്വജ്ഞനും ദേവന്മാർക്ക് ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ബ്രഹ്മാവിനോട് ഞാൻ പോയി ചോദിക്കാം' എന്ന് തീരുമാനിച്ചു.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ഭൂപാലഃ സുതാമാദായ രേവതീമ് । ബ്രഹ്മലോകം ജഗാമാശു പ്രഷ്ടുകാമഃ പിതാമഹമ്
അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച രാജാവ് തന്റെ മകൾ രേവതിയെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, പിതാമഹനോടു ചോദിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, വേഗത്തിൽ ബ്രഹ്മലോകത്തേക്ക് പോയി.
യത്ര ദേവാശ്ച യജ്ഞാശ്ച ഛന്ദാംസി പര്വതാസ്തഥാ । അബ്ധയഃ സിദ്ധഗന്ധര്വാഃ ദിവ്യരൂപധരാഃ സ്ഥിതാഃ
അവിടെ ദേവന്മാരും യജ്ഞങ്ങളും വേദങ്ങളും പർവതങ്ങളും സമുദ്രങ്ങളും, സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും—allം ദിവ്യരൂപത്തിൽ അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ഋഷയഃ സിദ്ധഗന്ധര്വാഃ പന്നഗാശ്ചാരണാസ്തഥാ । തസ്ഥുഃ പ്രാഞ്ജലയഃ സര്വേ സ്തുവന്തശ്ച പുരാതനാഃ
അവിടെ ഋഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും പന്നഗന്മാരും ചാരണമാരും എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി നിൽക്കുകയും, പുരാതനനായവനെ സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്തു.