തത്ര കൃത്യാ സമുത്പന്നാ ച്യവനസ്യ തപോബലാത് । പ്രബലഃ പുരുഷഃ ക്രൂരോ ബൃഹത്കായോ മഹാസുരഃ
അവിടെ, ച്യവനന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്ന്, അതിശക്തനും ഭയങ്കരനും വലിപ്പമേറിയ അസുരൻ ഉദിച്ചുവന്നു.
മദോ നാമ മഹാഘോരോ ഭയദഃ പ്രാണിനാമിഹ । ശരീരേ പര്വതാകാരസ്തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രോ മയാനകഃ
അവന്റെ പേര് മദൻ. അത്യന്തം ഭയങ്കരനും എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനും ആയിരുന്നു. അവന്റെ ശരീരം പർവതംപോലെയും, മൂക്കു കുത്തിയ പല്ലുകളും ഭയാനകമായ രൂപവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ചതസ്രശ്ചായതാ ദംഷ്ട്രാ യോജനാനാം ശതം ശതമ് । ഇതരേ ത്വസ്യ ദശനാ ബഭൂവുര്ദശയോജനാഃ
അവന് നാലു നീണ്ട പല്ലുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, ഓരോന്നും നൂറു യോജന വലിപ്പം. അവന്റെ മറ്റു പല്ലുകൾ പത്തു യോജന വലിപ്പം ആയിരുന്നു.
ബാഹൂ പര്വതസംകാശാവായതൌ ക്രൂരദര്ശനൌ । ജിഹ്വാ തു ഭീഷണാ ക്രൂരാ ലേലിഹാനാ നഭസ്തലമ്
അവന്റെ കൈകൾ പർവതംപോലെയും നീണ്ടതും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായിരുന്നു. അവന്റെ നാവ് ഭയാനകവും ക്രൂരവുമായിരുന്നു, ആകാശം വരെ ചവിട്ടി നീട്ടി.
ഗ്രീവാ തു ഗിരിശൃങ്ഗാഭാ കഠിനാ ഭീഷണാ ഭൃശമ് । നഖാ വ്യാഘ്രനഖപ്രഖ്യാഃ കേശാശ്ചാതീവഭീഷണാഃ
അവന്റെ കഴുത്ത് പർവതശൃംഗംപോലെയും അതീവ കഠിനവും ഭയങ്കരവുമായിരുന്നു. അവന്റെ നഖങ്ങൾ കടുവയുടെ നഖംപോലെയും, മുടി അത്യന്തം ഭയാനകവുമായിരുന്നു.
ശരീരം കജ്ജലാഭം ച തസ്യ ചാസ്യം ഭയാനകമ് । നേത്രേ ദാവാനലപ്രഖ്യേ ഭീഷണേഽതിഭയാനകേ
അവന്റെ ശരീരം കരിമ്മപ്പൊലെയും മുഖം ഭയാനകവുമായിരുന്നു. കണ്ണുകൾ കാട്ടുതീ പോലെയുള്ള ജ്വാലകളെപ്പോലെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു.
ഹനുരേകാ സ്ഥിതാ തസ്യ ഭൂമാവേകാ ദിവം ഗതാ । ഏവംവിധഃ സമുത്പന്നോ മദോ നാമ ബൃഹത്തനുഃ
അവന്റെ ഒരു താടിയെർത്ത് നിലത്തു വച്ചിരുന്നു, മറ്റേത് ആകാശത്ത് എത്തി. ഇങ്ങനെ വലിപ്പമേറിയ മദൻ ഉദിച്ചുവന്നു.
തം വിലോക്യ സുരാഃ സര്വേ ഭയമാജഗ്മുരംഹസാ । ഇന്ദ്രോഽപി ഭയസംത്രസ്തോ യുദ്ധായ ന മനോ ദധേ
അവനെ കണ്ടു, എല്ലാ ദേവന്മാരും ഉടനെ ഭയത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു. ഇന്ദ്രനും അത്യന്തം ഭയപ്പെട്ട് യുദ്ധത്തിനായി മനസ്സൊന്നുമാക്കിയില്ല.
ദൈത്യോഽപി വദനേ കാമം വജ്രമാദായ സംസ്ഥിതഃ । വ്യാപ്തം നഭോ ഘോരദൃഷ്ടിര്ഗ്രസന്നിവ ജഗത്ത്രയമ്
അസുരൻ ഇഷ്ടംപോലെ വജ്രം വായിൽ പിടിച്ച് നിന്നു. അവന്റെ ഭയങ്കരമായ കാഴ്ച ആകാശം മുഴുവൻ നിറച്ചു, മൂന്നു ലോകവും വിഴുങ്ങാൻ പോകുന്നവനായി.
സ ഭക്ഷ്യയിഷ്യന്സംക്രുദ്ധഃ ശതക്രതുമുപാദ്രവത് । ചക്രുശുശ്ച സുരാഃ സര്വേ ഹാ ഹതാഃ സ്മേതി സംസ്ഥിതാഃ
കോപത്തോടെ എല്ലാം വിഴുങ്ങാൻ തയ്യാറായി, അവൻ ഇന്ദ്രനേയ്ക്കു ഓടി. ദേവന്മാർ എല്ലാവരും 'അയ്യോ, നാം നശിച്ചു!' എന്ന് നിലവിളിച്ചു നിന്നു.
ഇന്ദ്രഃ സ്തമ്ഭിതബാഹുസ്തു മുമുക്ഷുര്വജ്രമന്തികാത് । ന ശശാക പവിം തസ്മിന്പ്രഹര്തും പാകശാസനഃ
ഇന്ദ്രന്റെ കൈ അപ്രത്യക്ഷമായി, അടുത്ത് നിന്ന് വജ്രം എറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, പക്ഷേ വജ്രധാരിയായ ദേവേന്ദ്രൻ അതിന് കഴിയില്ലായിരുന്നു.
വജ്രഹസ്തഃ സുരേശാനസ്തം വീക്ഷ്യ കാലസന്നിഭമ് । സസ്മാര മനസാ തത്ര ഗുരും സമയകോവിദമ്
വജ്രം കൈയിൽ പിടിച്ച്, മരണത്തെപ്പോലെയുള്ള ആ ഭയാനകനെ കണ്ടു, ദേവേന്ദ്രൻ മനസ്സിൽ തന്റെ ഗുരുവായ ബൃഹസ്പതിയെ ഓർത്തു.
സ്മരണാദാജഗാമാശു ബൃഹസ്പതിരുദാരധീഃ । ഗുരുസ്തത്സമയം ദൃഷ്ട്വാ വിപത്തിസദൃശം മഹത്
അവനെ ഓർത്തതുമാത്രത്തിൽ, മഹാബുദ്ധിയുള്ള ബൃഹസ്പതി ഉടൻ അവിടെ എത്തി. ആ സ്ഥിതി കണ്ടു, ഗുരു അതിനെ വലിയ ദുരന്തമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
വിചാര്യ മനസാ കൃത്യം തമുവാച ശചീപതിമ് । ദുഃസാധ്യോഽയം മഹാമന്ത്രൈസ്ത്വയം വജ്രേണ വാസവ
ഏത് ചെയ്യണമെന്ന് ആലോചിച്ച്, ഗുരു ശചീഭർത്താവായ ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു: 'വസവാ, വലിയ മന്ത്രങ്ങളാലോ വജ്രത്താലോ നീ ഈവനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.'
അസുരോ മദസംജ്ഞസ്തു യജ്ഞകുണ്ഡാത്സമുത്ഥിതഃ । തപോബലമൃഷേഃ സമ്യക് ച്യവനസ്യ മഹാബലഃ
മദൻ എന്ന ഈ അസുരൻ യജ്ഞകുണ്ഡിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചത്. മഹാബലശാലിയായ ച്യവനൻറെ തപസ്സിന്റെ മുഴുവൻ ശക്തിയും അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അനിവാര്യോ ഹ്യയം ശത്രുസ്ത്വയാ ദേവൈസ്തഥാ മയാ । ശരണം യാഹി ദേവേശ ച്യവനസ്യ മഹാത്മനഃ
ഈ ശത്രുവിനെ നീയും ദേവന്മാരും ഞാനും തടയാൻ കഴിയില്ല. ദേവേന്ദ്രാ, മഹാത്മാവായ ച്യവനന്റെ ശരണം തേടുക.
സ നിവാരയിതാ നൂനം കൃത്യാമാത്മകൃതാം കില । ന നിവാരയിതും ശക്താഃ ശക്തിഭക്തരുഷം ക്വചിത്
സ്വയം ആരംഭിച്ച പ്രവൃത്തിയെ അവൻ തടയാൻ കഴിയുമെങ്കിലും, ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ഭക്തന്റെ കോപം ആരാലും ഒരിക്കലും തടയാൻ കഴിയില്ല.
വ്യാസ ഉവാച - ഇത്യുക്തോ ഗുരുണാ ശക്രസ്തദാഗച്ഛന്മുനിം പ്രതി । പ്രണമ്യ ശിരസാ നമ്രഃ തമുവാച ഭയാന്വിതഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം ഇന്ദ്രൻ ഭയത്തോടെ ആ മുനിയുടെ അടുക്കൽ വന്നു, വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു.
ക്ഷമസ്വ മുനിശാര്ദൂല ശമയാസുരമുദ്യതമ് । പ്രസന്നോ ഭവ സര്വജ്ഞ വചനം തേ കരോമ്യഹമ്
മുനിശ്രേഷ്ഠാ, എന്നെ ക്ഷമിക്കണം. നീ ഉണർത്തിയ അസുരനെ ശമിപ്പിക്കൂ. സർവ്വജ്ഞനായോനേ, ദയവായി ദയചെയ്യണം; ഞാൻ നിന്റെ കല്പന അനുസരിക്കും.
സോമാര്ഹാവശ്വിനാവേതാവദ്യപ്രഭൃതി ഭാര്ഗവ । ഭവിഷ്യതഃ സത്യമേതദ്വചോ വിപ്ര പ്രസീദ മേ
ഭാർഗവാ, ഇന്നുമുതൽ സോമനും അശ്വിനികളും സോമപാനത്തിന് അർഹരായിരിക്കും. ഇതു സത്യമാണു, ബ്രാഹ്മണാ, ദയവായി സന്തോഷിക്കണം.
മിഥ്യാ തേ നോദ്യമോ ഹ്യേഷ ഭവത്യേവ തപോധന । ജാനേ ത്വമപി ധര്മജ്ഞ മിഥ്യാ നൈവ കരിഷ്യസി
തപസ്സിന്റെ ധനമായവനേ, നിന്റെ ശ്രമം വ്യർത്ഥമല്ല. നീ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനാണെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നു; നീ അസത്യമായി ഒന്നും ചെയ്യില്ല.
സോമപാവശ്വിനാവേതൌ ത്വത്കൃതൌ ച സദൈവേ ഹി । ഭവിഷ്യതശ്ച ശര്യാതേഃ കീര്തിസ്തു വിപുലാ ഭവേത്
സോമനും അശ്വിനികളും നിന്റെ കല്പനപ്രകാരം എപ്പോഴും സോമപാനം ചെയ്യും. ശര്യാതിയുടെ കീർത്തി ലോകത്ത് വ്യാപകമാകും.
മയാ യദ്ധി കൃതം കര്മ സര്വഥാ മുനിസത്തമ । പരീക്ഷാര്ഥം തു വിജ്ഞേയം തവ വീര്യപ്രകാശനമ്
മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ ചെയ്ത പ്രവൃത്തി മുഴുവനും നിന്റെ ശക്തി പരീക്ഷിക്കാനാണ്, അതു നിന്റെ വീര്യത്തിന്റെ പ്രകടനമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
പ്രസാദം കുരു മേ ബ്രഹ്മന് മദം സംഹര ചോത്ഥിതമ് । കല്യാണം സര്വദേവാനാം തഥാ ഭൂയോ വിധീയതാമ്
ബ്രാഹ്മണാ, ദയവായി എന്നോട് ദയ കാണിക്കണം. എനിക്കുള്ളിൽ ഉദിച്ച അഹങ്കാരം നീക്കം ചെയ്യണം. എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും വീണ്ടും ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ.
ഏവമുക്തസ്തു ശക്രേണ ച്യവനഃ പരമാര്ഥവിത് । സംജഹാര തപഃ കോപം സമുത്പന്നം വിരോധജമ്
ഇന്ദ്രൻ ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിച്ചതിനുശേഷം, പരമാർത്ഥം അറിയുന്ന ച്യവനൻ തപസ്സിന്റെ പ്രകോപത്തിൽ ഉദിച്ച കോപം ഉപേക്ഷിച്ചു.
ദേവമാശ്വാസ്യ സംവിഗ്നം ഭാര്ഗവസ്തു മദം തതഃ । വ്യഭജത്സ്ത്രീഷു പാനേഷു ദ്യൂതേഷു മൃഗയാസു ച
ഭയത്താൽ വിറയക്കുന്ന ദേവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, ഭാർഗവൻ തന്റെ അഹങ്കാരം സ്ത്രീകളിലും മദ്യംപാനത്തിലും ചൂതാട്ടത്തിലും വേട്ടയിലും പങ്കിട്ടു.
മദം വിഭജ്യ ദേവേന്ദ്രമാശ്വാസ്യ ചകിതം ഭിയാ । സംസ്ഥാപ്യ ച സുരാന്സര്വാന്മഖം തസ്യ ന്യവര്തയത്
അഹങ്കാരം വിഭജിച്ച്, ഭയപ്പെട്ട ഇന്ദ്രനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, എല്ലാ ദേവന്മാരെയും പുനഃസ്ഥാപിച്ചു, അവരുടെ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി.
തതസ്തു സംസ്കൃതം സോമം വാസവായ മഹാത്മനേ । അശ്വിഭ്യാം സര്വധര്മാത്മാ പായയാമാസ ഭാര്ഗവഃ
ശുദ്ധീകരിച്ച സോമം ധർമ്മപരനായ ഭാർഗവൻ മഹാത്മാവായ വാസവനും അശ്വിനികൾക്കും പാനത്തിന് നൽകി.
ഏവം തൌ ച്യവനേനാര്യാവശ്വിനൌ രവിപുത്രകൌ । വിഹിതൌ സോമപൌ രാജന് സര്വഥാ തപസോ ബലാത്
ഇങ്ങനെ, രാജാവേ, ച്യവനന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ സൂര്യപുത്രന്മാരായ അശ്വിനികൾ സോമപാനത്തിന് അർഹരായി.
സരസ്തദപി വിഖ്യാതം ജാതം യൂപവിമണ്ഡിതമ് । ആശ്രമസ്തു മുനേഃ സമ്യക് പൃഥിവ്യാം വിശ്രുതോഽഭവത്
ആ തടാകം യാഗശില്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു പ്രശസ്തമായി, ആ മുനിയുടെ ആശ്രമം ഭൂമിയിൽ മുഴുവൻ പേരുകേട്ടതായി.