മയാ പ്രതിശ്രുതം താഭ്യാം കര്തവ്യൌ സോമപൌ യുവാമ് । തത്കര്തവ്യം നൃപശ്രേഷ്ഠ തവ യജ്ഞേഽതിവിസ്തരേ
അവർക്കു ഞാൻ സോമപാനം ചെയ്യാമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ, മഹാരാജാവേ, നിന്റെ വലിയ യജ്ഞത്തിൽ ഇത് നിർവഹിക്കണം.
ഇന്ദ്രം നിവാരയിഷ്യാമി ക്രുദ്ധം തേജോബലേന വൈ । പായയിഷ്യാമി രാജേന്ദ്ര സോമം സോമമഖേ തവ
ഇന്ദ്രൻ കോപത്തോടെ വന്നാലും എന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ അവനെ തടയും. രാജേന്ദ്രാ, നിന്റെ സോമയജ്ഞത്തിൽ ഞാൻ സോമം പാനിപ്പിക്കും.
തതഃ പരമസന്തുഷ്ടഃ ശര്യാതിഃ പൃഥിവീപതിഃ । ച്യവനസ്യ മഹാരാജ തദ്വാക്യം പ്രത്യപൂജയത്
ഇങ്ങനെ ശര്യാതി രാജാവ് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ ച്യവനന്റെ വാക്കുകൾ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
സമ്മാന്യ ച്യവനം രാജാ ജഗാമ നഗരം പ്രതി । സഭാര്യശ്ചാതിസന്തുഷ്ടഃ കുര്വന്വാര്താം മുനേഃ കില
ച്യവനനെ ആദരിച്ചു രാജാവ് ഭാര്യയോടൊപ്പം നഗരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു, വളരെ സന്തോഷത്തോടെ മുനിയുടെ കാര്യങ്ങൾ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടു.
പ്രശസ്തേഹനി യജ്ഞീയേ സര്വകാമസമൃദ്ധിമാന് । കാരയാമാസ ശര്യാതിര്യജ്ഞായതനമുത്തമമ്
യജ്ഞത്തിന് അനുയോജ്യമായ ശുഭദിനത്തിൽ, എല്ലാ ഐശ്വര്യവും ലഭിച്ച ശര്യാതി ഉത്തമമായ യജ്ഞവേദി ഒരുക്കി.
സമാനീയ മുനീന്പൂജ്യാന്വസിഷ്ഠപ്രമുഖാനസൌ । ഭാര്ഗവോ യാജയാമാസ ച്യവനഃ പൃഥിവീപതിമ്
വസിഷ്ഠൻമാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ എല്ലാ മുനികളെയും ആദരപൂർവ്വം ക്ഷണിച്ച്, ഭാർഗവനായ ച്യവനൻ രാജാവിന് യജ്ഞം നടത്തിത്തുടങ്ങി.
വിതതേ തു തഥാ യജ്ഞേ ദേവാഃ സര്വേ സവാസവാഃ । ആജഗ്മുശ്ചാശ്വിനൌ തത്ര സോമാര്ഥമുപജഗ്മതുഃ
അങ്ങനെ യജ്ഞം ഒരുക്കിയപ്പോൾ, എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം അവിടെ എത്തി. അശ്വിനികളും സോമം ലഭിക്കാൻ അവിടെ വന്നു.
ഇന്ദ്രസ്തു ശങ്കിതസ്തത്ര വീക്ഷ്യ താവശ്വിനാവുഭൌ । പപ്രച്ഛ ച സുരാന്സര്വാന്കിമേതൌ സമുപാഗതൌ
അശ്വിനികളെ അവിടെ കണ്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്രന് സംശയം തോന്നി. അവൻ എല്ലാ ദേവന്മാരോടും ചോദിച്ചു: ഇവർ ഇവിടെ വന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
ചികിത്സകൌ ന സോമാര്ഹൌ കേനാനീതാവിഹേതി ച । നാബ്രുവന്നമരാസ്തത്ര രാജ്ഞസ്തു വിതതേ മഖേ
ഇവർ വൈദ്യന്മാരാണ്, സോമപാനത്തിന് അർഹരല്ല; ഇവരെ ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നത് ആരാണ്? രാജാവിന്റെ യജ്ഞം നടക്കുമ്പോൾ ദേവന്മാർ ഒന്നും മറുപടി പറയില്ലായിരുന്നു.
അഗൃഹ്ണാച്ച്യവനഃ സോമമശ്വിനോര്ദേവയോസ്തദാ । ശക്രസ്തം വാരയാമാസ മാ ഗൃഹാണൈതയോര്ഗ്രഹമ്
അപ്പോൾ ച്യവനൻ അശ്വിനിദേവന്മാർക്ക് സോമം നൽകി. എന്നാൽ ഇന്ദ്രൻ അതു തടയാൻ ശ്രമിച്ചു: ഇവർക്കു സോമം നൽകരുതെന്ന് പറഞ്ഞു.
തമാഹ ച്യവനസ്തത്ര കഥമേതൌ രവേഃ സുതൌ । ന ഗ്രഹാര്ഹൌ ച നാസത്യൌ ബ്രൂഹി സത്യം ശചീപതേ
അവിടെ ച്യവനൻ ചോദിച്ചു: ഈ രണ്ടു പേർ സൂര്യന്റെ മക്കളാണെങ്കിൽ ഇവർക്ക് ഗ്രഹം ലഭിക്കാനാകില്ലെന്ന് എങ്ങനെ? നാസത്യന്മാർക്ക് അർഹതയില്ലെന്നതെന്തുകൊണ്ട്? സത്യം പറയൂ, ശചീപതേ.
ന സങ്കരൌ സമുത്പന്നൌ ധര്മപത്നീസുതൌ രവേഃ । കേന ദോഷേണ ദേവേന്ദ്ര നാര്ഹൌ സോമം ഭിഷഗ്വരൌ
ഇവർ കലങ്കമില്ലാതെ സൂര്യന്റെ ധർമ്മപത്നിയുടെ മക്കളാണ്. ദോഷം എന്താണ്, ദേവേന്ദ്രാ, നാസത്യന്മാർക്ക്, ഏറ്റവും നല്ല വൈദ്യന്മാർക്ക്, സോമം ലഭിക്കരുതെന്ന്?
നിര്ണയോഽത്ര മഖേ ശക്ര കര്തവ്യഃ സര്വദൈവതൈഃ । ഗ്രാഹയിഷ്യാമഹം സോമം കൃതൌ തൌ സോമപൌ മയാ
ഇവിടെ യജ്ഞത്തിൽ ദേവന്മാർ എല്ലാം ചേർന്ന് തീരുമാനമെടുക്കണം, ശക്രാ. ഞാൻ അവർക്കു സോമം ലഭ്യമാക്കും; ഞാൻ അവരെ സോമപാനികൾ ആക്കിയിരിക്കുന്നു.
പ്രേരിതോഽസൌ മയാ രാജാ മഖായ മഘവന്കില । ഏതദര്ഥം കരിഷ്യാമി സത്യം മേ വചനം വിഭോ
ആ രാജാവിനെ ഞാൻ തന്നെയാണ് യജ്ഞത്തിനായി അയച്ചത്, മഘവൻ. ഇതിന് വേണ്ടിയാണ് ഞാൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; എന്റെ വാക്ക് സത്യമാണ്, മഹാനേ.
ആഭ്യാമുപകൃതഃ ശക്ര തഥാ ദത്തം നവം വയഃ । തസ്മാത്പ്രത്യുപകാരസ്തു കര്തവ്യഃ സര്വഥാ മയാ
ശക്രന് ഇവർ സഹായം ചെയ്തതും, അവൻക്ക് പുതുവയസ്സു നൽകിയതും സത്യമാണ്. അതിനാൽ, ഞാൻ അവർക്കു തിരിച്ചുപകരം ചെയ്യേണ്ടത് എന്റെ കടമയാണ്.
ഇന്ദ്ര ഉവാച - ചികിത്സകൌ കൃതാവേതൌ നാസത്യൌ നിന്ദിതൌ സുരൈഃ । ഉഭാവേതൌ ന സോമാര്ഹൌ മാ ഗൃഹാണൈതയോര്ഗ്രഹമ്
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഇവർ രണ്ടുപേരും വൈദ്യന്മാരായി ദേവന്മാർക്കിടയിൽ അപമാനിതരാണ്. ഇവർക്കും സോമം ലഭിക്കാൻ അർഹതയില്ല; ഇവർക്ക് ഗ്രഹം കൊടുക്കരുത്.
ച്യവന ഉവാച - അഹല്യാജാര സംയച്ഛ കോപം ചാദ്യ നിരര്ഥകമ് । വൃത്രഘ്ന കിം ഹി നാസത്യൌ ന സോമാര്ഹൌ സുരാത്മജൌ
ച്യവനൻ പറഞ്ഞു: അഹല്യയുടെ കാര്യത്തിൽ ഉള്ള കോപം ഇന്നിവിടെ വേണ്ടതല്ല, അതു വിട്ടുകളയണം. വൃത്രനെ സംഹരിച്ചവനേ, ദേവന്മാരുടെ മക്കളായ നാസത്യന്മാർക്ക് സോമം ലഭിക്കാൻ എന്തുകൊണ്ട് അർഹതയില്ല?
ഏവം വിവാദേ സമുപസ്ഥിതേ ച ന കോഽപി വാചം തമുവാച ഭൂപ । ഗ്രഹം തയോര്ഭാര്ഗവതിഗ്മതേജാഃ സംഗ്രാഹയാമാസ തപോബലേന
ഇങ്ങനെ വാദം ഉയർന്നപ്പോൾ രാജാക്കന്മാരിൽ ആരും ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. ഭാർഗവൻ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ഇരുവരെയും സോമം ലഭിക്കാൻ ഇടയാക്കി.
രേവതസ്യ രേവതീവരാര്ഥം ബ്രഹ്മലോകഗമനവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച - ദത്തേ ഗ്രഹേ തു രാജേന്ദ്ര വാസവഃ കുപിതൌ ഭൃശമ് । പ്രോവാച ച്യവനം തത്ര ദര്ശയന്ബലമാത്മനഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഗ്രഹം നൽകിയപ്പോൾ, രാജാവേ, വാസവൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ തന്റെ ശക്തി കാണിച്ച് അവിടത്തെ ച്യവനനോട് പറഞ്ഞു.
മാ ബ്രഹ്മബന്ധോ മര്യാദാമിമാം ത്വം കര്ത്തുമര്ഹസി । വധിഷ്യാമി ദ്വിഷന്തം ത്വാം വിശ്വരൂപമിവാഽപരമ്
നീ ബ്രാഹ്മണാ, ഈ പരിധി ലംഘിക്കരുത്. ഞാൻ നിന്നെ എന്റെ ശത്രുവായ മറ്റൊരു വിശ്വരൂപനെപ്പോലെ കൊല്ലും.
ച്യവന ഉവാച - മാവമംസ്ഥാ മഹാത്മാനൌ രൂപദ്രവിണവര്ചസാ । യൌ ചക്രതുര്മാം മഘവന് വൃന്ദാരകമിവാപരമ്
ച്യവനൻ പറഞ്ഞു: ഈ മഹാത്മാക്കളായ ഇരുവരെയും, സൗന്ദര്യത്തിലും സമ്പത്തിലും തേജസ്സിലും സമ്പന്നരായവരെ, നീ അവമതിക്കരുത്, മഘവൻ. ഇവർ എന്നെ ദേവന്മാരുടെ നേതാവുപോലെ ആക്കി.
ഋതേ ത്വാം വിബുധാശ്ചാന്യേ കഥം വാദദതേ ഗ്രഹമ് । അശ്വിനാവപി ദേവേന്ദ്ര ദേവൌ വിദ്ധി പരന്തപൌ
നിന്നെ ഒഴികെ മറ്റു ദേവന്മാർക്ക് ഇവർക്കു ഗ്രഹം നൽകുന്നതിൽ എങ്ങനെ എതിർപ്പ് ഉണ്ടാകാം? അശ്വിനികളും ദേവന്മാരാണ്, ദേവേന്ദ്രാ; ഇവർ വീരന്മാരാണെന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഇന്ദ്ര ഉവാച - ഭിഷജൌ നാര്ഹതഃ കാമം ഗ്രഹം യജ്ഞേ കഥഞ്ചന । യദി ദിത്സസി മന്ദാത്മന് ശിരശ്ഛേത്സ്യാമി സാമ്പ്രതമ്
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: വൈദ്യന്മാർക്ക് യജ്ഞത്തിൽ ഗ്രഹം ലഭിക്കാൻ അർഹതയില്ല. നീ ഇതിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ, അജ്ഞാനിയേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്റെ തല വെട്ടിക്കളയും.
വ്യാസ ഉവാച അനാദൃത്യ തു തദ്വാക്യം വാസവസ്യ ച ഭാര്ഗവഃ । ഗ്രഹം തു ഗ്രാഹയാമാസ ഭര്ത്സയന്നിവ തം ഭൃശമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വാസവന്റെ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച് ഭാർഗവൻ അവരെ കഠിനമായി ഭർത്സനം ചെയ്ത് ഗ്രഹം ലഭ്യമാക്കി.
സോമപാത്രം യദാ താഭ്യാം ഗൃഹീതം തു പിപാസയാ । സമീക്ഷ്യ ബലഭിദ്ദേവ ഇദം വചനമബ്രവീത്
അവർ ഇരുവരും ദാഹംകൊണ്ട് സോമപാത്രം എടുത്തപ്പോൾ, ശക്തനായ ദേവൻ അതു കണ്ടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആഭ്യമര്ഥായ സോമം ത്വം ഗ്രാഹയിഷ്യസി ചേത്സ്വയമ് । വജ്രം തു പ്രഹരിഷ്യാമി വിശ്വരൂപമിവാപരമ്
നീ സ്വയം അവർക്കായി സോമം കൊടുക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ വജ്രംകൊണ്ട് അടിക്കും, മറ്റൊരു വിശ്വരൂപനെപ്പോലെ.
വാസവേനൈവമുക്തസ്തു ഭാര്ഗവശ്ചാതിഗര്വിതഃ । ജഗ്രാഹ വിധിവത്സോമമശ്വിഭ്യാമതിമന്യുമാന്
വാസവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അഭിമാനത്തോടെ കോപം നിറഞ്ഞ ഭാർഗവൻ അശ്വിനികൾക്ക് വിധിപ്രകാരം സോമം നൽകി.
ഇന്ദ്രോഽപി പ്രാക്ഷിപത്കോപാദ്വജ്രമസ്മൈ സ്വമായുധമ് । പശ്യതാം സര്വദേവാനാം സൂര്യകോടിസമപ്രഭമ്
ഇന്ദ്രൻ കോപത്തോടെ തന്റെ ആയുധമായ വജ്രം അവനിലേക്ക് എറിഞ്ഞു; അതു ദശകോടി സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശംപോലെ ദേവന്മാർ എല്ലാം കാണുന്ന മുമ്പിൽ തെളിഞ്ഞു.
പ്രേരിതം ചാശനിം പ്രേക്ഷ്യ ച്യവനസ്തപസാ തതഃ । സ്തമ്ഭയാമാസ വജ്രം സ ശക്രസ്യാമിതതേജസഃ
ഇന്ദ്രന്റെ അതിശക്തമായ വജ്രായുധം എറിഞ്ഞത് കണ്ടു, ച്യവനൻ തന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ അതിനെ നിർത്തി.
കൃത്യയാ സ മഹാബാഹുരിന്ദ്രം ഹന്തുമിഹോദ്യതഃ । ജുഹാവാഗ്നൌ ശ്രുതം ഹവ്യം മന്ത്രേണ മുനിസത്തമഃ
ഇന്ദ്രനെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച ആ മഹാബാഹുവായ മഹർഷി, വേണ്ട മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തി.