വിഷ്ണുപ്രിയേ നമോ ലക്ഷ്മി വേദമാതഃ സരസ്വതി । ഇദം ജഗത്ത്വയാ സൃഷ്ടം സര്വം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്
'വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രിയയായ ലക്ഷ്മിയേ, വന്ദനം. വേദങ്ങളുടെ മാതാവായ സരസ്വതിയേ, വന്ദനം. ഈ സകല ജഗത്തും, ചലനശീലവും അചലവുമായതും, നീയാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്.'
പാസി ത്വമിദമവ്യഗ്രാ തഥാത്സി ലോകശാന്തയേ । ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശാനാം ജനനീ ത്വം സുസമ്മതാ
'നീ ഈ ലോകത്തെ നിർഭാഗ്യവുമില്ലാതെ സംരക്ഷിക്കുന്നു; ലോകശാന്തിക്കായി നീ നിലകൊള്ളുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും മഹേശ്വരനുമുള്ള മാതാവെന്നു എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കുന്നു.'
ബുദ്ധിദാസി ത്വമജ്ഞാനാം ജ്ഞാനിനാം മോക്ഷദാ സദാ । ആജ്ഞാ ത്വം പ്രകൃതിഃ പൂര്ണാ പുരുഷപ്രിയദര്ശനാ
'അജ്ഞാനികൾക്ക് നീ ജ്ഞാനം നൽകുന്നു; ജ്ഞാനികൾക്ക് എപ്പോഴും മോക്ഷം നൽകുന്നു. നീ ആജ്ഞയാണ്, പൂർണ്ണമായ പ്രകൃതിയാണ്, പുരുഷന്റെ പ്രിയയായവളാണ്.'
ഭുക്തിമുക്തിപ്രദാസി ത്വം പ്രാണിനാം വിശദാത്മനാമ് । അജ്ഞാനാം ദുഃഖദാ കാമം സത്ത്വാനാം സുഖസാധനാ
'നീ വിശുദ്ധാത്മാക്കളായ ജീവികൾക്ക് ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു; അജ്ഞാനികൾക്ക് നീ ഇഷ്ടംപോലെ ദുഃഖം നൽകുന്നു; സത്പുരുഷന്മാർക്ക് നീ സുഖത്തിന്റെ കാരണമാണ്.'
സിദ്ധിദാ യോഗിനാമമ്ബ ജയദാ കീര്തിദാ പുനഃ । ശരണം ത്വാം പ്രപന്നാസ്മി വിസ്മയം പരമം ഗതാ
'യോഗികൾക്ക് നീ സിദ്ധി നൽകുന്നു, അമ്മേ; ജയവും കീർത്തിയും വീണ്ടും നൽകുന്നു. ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിയായ അത്ഭുതം അനുഭവിക്കുന്നു.'
പതിം ദര്ശയ മേ മാതര്മഗ്നാസ്മി ശോകസാഗരേ । ദേവാഭ്യാം ചരിതം കൂടം കം വൃണോമി വിമോഹിതാ
'എന്റെ ഭർത്താവിനെ കാണിക്കണമേ അമ്മേ, ഞാൻ ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ കപടമായി പെരുമാറി; ആരെ തിരഞ്ഞെടുത്താൽ എന്ന് എനിക്ക് മനസ്സിലാകുന്നില്ല.'
പതിം ദര്ശയ സര്വജ്ഞേ വിദിത്വാ മേ സതീവ്രതമ് । വ്യാസ ഉവാച - ഏവം സ്തുതാ തദാ ദേവാ തഥാ ത്രിപുരസുന്ദരീ
'സർവ്വജ്ഞയായവളേ, എന്റെ സതീവ്രതം മനസ്സിലാക്കി എന്റെ ഭർത്താവിനെ കാണിക്കണമേ.' വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ത്രിപുരസുന്ദരിയായ ദേവി,
ഹൃദയേഽസ്യാസ്തദാ ജ്ഞാനം ദദാവാശു സുഖോദയമ് । നിശ്ചിത്യ മനസാ തുല്യവയോരൂപധരാന്സതീ
അവളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഉടനെ ജ്ഞാനം നൽകുകയും അതിലൂടെ സന്തോഷം ഉണർത്തുകയും ചെയ്തു. ഒരേ പ്രായവും ഒരേ രൂപവുമുള്ളവരെക്കുറിച്ച് മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, സതീധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവൾ...
പ്രസമീക്ഷ്യ തു താന് സര്വാന്വവ്രേ ബാലാ സ്വകം പതിമ് । വൃതേഽഥ ച്യവനേ ദേവൌ സന്തുഷ്ടൌ തൌ ബഭൂവതുഃ
അവളെല്ലാവരെയും ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കി, ബാലിക തന്റെ ഭർത്താവിനെ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. അപ്പോൾ ആ ഇരുവരും ദേവന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
സതീധര്മം സമാലോക്യ സമ്പ്രീതൌ ദദതുര്വരമ് । ഭഗവത്യാഃ പ്രസാദേന പ്രസന്നൌ തൌ സുരൌത്തമൌ
അവളുടെ സത്യനിഷ്ഠ കണ്ടു, ഭഗവതിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിൽ സന്തോഷിച്ച ആ മഹാദേവന്മാർ അവൾക്ക് ഒരു വരം നൽകി.
മുനിമാമന്ത്ര്യ തരസാ ഗമനായോദ്യതാവുഭൌ । ലബ്ധ്വാ തു ച്യവനോ രൂപം നേത്രേ ഭാര്യാം ച യൌവനമ്
മുനിയെ യാത്രയാക്കി, ആ ദേവന്മാർ വേഗത്തിൽ പോകാൻ ഒരുക്കമായി. ച്യവനൻ തന്റെ രൂപം വീണ്ടെടുത്തു; ഭാര്യയ്ക്ക് വീണ്ടും യൗവനം ലഭിച്ചു.
ഹൃഷ്ടോഽബ്രവീന്മഹാതേജാസ്തൌ നാസത്യാവിദം വചഃ । ഉപകാരഃ കൃതോഽയം മേ യുവാഭ്യാം സുരസത്തമൌ
ആനന്ദത്തോടെ, മഹാതേജസ്സുള്ള ച്യവനൻ ആശ്വിനീദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ ഇരുവരും എനിക്ക് വലിയ ഉപകാരമാണ് ചെയ്തു.'
കിം ബ്രവീമി സുഖം പ്രാപ്തം സംസാരേഽസ്മിന്നനുത്തമേ । പ്രാപ്യ ഭാര്യാം സുകേശാന്താം ദുഃഖം മേഽഭവദന്വഹമ്
'എന്ത് പറയണം? ഈ ലോകത്തിൽ ഞാൻ പരമാനന്ദം നേടിയിരിക്കുന്നു; ഈ മനോഹരമായ മുടിയുള്ള ഭാര്യയെ ലഭിച്ച ശേഷം, ഞാൻ ദിവസേന ദുഃഖം അനുഭവിച്ചിരുന്നു.'
അന്ധസ്യ ചാതിവൃദ്ധസ്യ ഭോഗഹീനസ്യ കാനനേ । യുവാഭ്യാം നയനേ ദത്തേ യൌവനം രൂപമദ്ഭുതമ്
'കണ്ണില്ലാതെ, വളരെയധികം വയസ്സായവനും ആനന്ദം ഇല്ലാതെയും കാടിൽ കഴിയുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും എനിക്ക് കാഴ്ചയും യൗവനവും അത്ഭുതകരമായ സൗന്ദര്യവും നൽകി.'
സമ്പാദിതം തതം കിഞ്ചിദുപകര്തുമഹം ബ്രുവേ । ഉപകാരിണി മിത്രേ യോ നോപകുര്യാത്കഥഞ്ചന
'അതുകൊണ്ട്, ഞാൻ തിരിച്ചുപകരാൻ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യണം എന്ന് ഞാൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ഉപകാരമുണ്ടാക്കിയ സുഹൃത്തിനും തിരിച്ചുപകരാത്തവൻ കുറ്റം ചെയ്യുന്നതാണ്.'
തം ധിഗസ്തു നരം ദേവൌ ഭവേച്ച ഋണവാന്ഭുവി । തസ്മാദ്വാം വാഞ്ഛിതം കിഞ്ചിദ്ദാതുമിച്ഛാമി സാമ്പ്രതമ്
'അങ്ങനെയുള്ള മനുഷ്യൻ, ദേവന്മാരേ, കുറ്റം ചെയ്യുന്നതാണ്; ഭൂമിയിൽ അവൻ കടം തീരാത്തവനായി തുടരുന്നു. അതുകൊണ്ട്, നിങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമുള്ളത് എന്തും ഞാൻ ഇപ്പോൾ നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
ആത്മനോ ഋണമോക്ഷായ ദേവേശൌ നൂതനസ്യ ച । പ്രാര്ഥിതം വാം പ്രദാസ്യാമി യദലഭ്യം സുരാസുരൈഃ
'എനിക്ക് ഈ കടം തീർക്കാനും, നിങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി കൂടിയും, ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും കിട്ടാൻ കഴിയാത്തതുപോലും നിങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നതെന്തും ഞാൻ നൽകും.'
ബ്രുവാഥാം വാം മനോദ്ദിഷ്ടം പ്രീതോഽസ്മി സുകൃതേന വാമ് । ശ്രുത്വാ തൌ തു മുനേര്വാക്യമഭിമന്ത്ര്യ പരസ്പരമ്
'നിങ്ങളുടെ മനസ്സിലുള്ളത് പറയൂ; നിങ്ങളുടെ നല്ല പ്രവൃത്തിയിൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്.' എന്നിങ്ങനെ മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ ഇരുവരും തമ്മിൽ ആലോചിച്ചു.
തമൂചതുര്മുനിശ്രേഷ്ഠം സുകന്യാസഹിതം സ്ഥിതമ് । മുനേ പിതുഃ പ്രസാദേന സര്വം നോ മനസേപ്സിതമ്
അവർ സുകന്യയോടൊപ്പം നിന്നിരുന്ന മഹാമുനിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു: 'മുനിവര്യ, നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഞങ്ങൾക്കു മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം നിറവേറട്ടെ.'
ഉത്കണ്ഠാ സോമപാനസ്യ വര്തതേ നൌ സുരൈഃ സഹ । ഭിഷജാവിതി ദേവേന നിഷിദ്ധൌ ചമസഗ്രഹേ
'ദേവന്മാരോടൊപ്പം സോമപാനം ചെയ്യാൻ ഞങ്ങൾക്കു വലിയ ആഗ്രഹമുണ്ട്; പക്ഷേ, വൈദ്യന്മാരായതുകൊണ്ട് ദേവന്മാർ സോമപാത്രം എടുക്കാൻ ഞങ്ങളെ വിലക്കി.'
ശക്രേണ വിതതേ യജ്ഞേ ബ്രഹ്മണഃ കനകാചലേ । തസ്മാത്ത്വമപി ധര്മജ്ഞ യദി ശക്തോഽസി താപസ
'ഇന്ദ്രൻ കനകപർവതത്തിൽ യജ്ഞം നടത്തിയപ്പോൾ, ദേവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞങ്ങൾ സോമപാനത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു.'
കാര്യമേതദ്ധി കര്തവ്യം വാഞ്ഛിതം നൌ സുസമ്മതമ് । ഏതദ്വിജ്ഞായ വാ ബ്രഹ്മന്കുരു വാം സോമപായിനൌ
'അതുകൊണ്ട്, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, നിങ്ങൾക്ക് കഴിയുമെങ്കിൽ, ഇതാണ് ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതും സമ്മതിക്കുന്നതും; ഈ കാര്യം അറിഞ്ഞ്, ബ്രാഹ്മണനേ, ഞങ്ങളെ സോമപാനം ചെയ്യാൻ സഹായിക്കണം.'
പിപാസാസ്തി സുദുഷ്പ്രാപപാ ത്വത്തഃ സമുപയാസ്യതി । ച്യവനസ്തു തയോഃ പ്രാഹ തച്ഛ്രുത്വാ വചനം മൃദു
'ലഭിക്കാൻ ഏറ്റവും പ്രയാസമുള്ളതായ സോമം ലഭിക്കണമെന്ന渴ിയാണു ഞങ്ങൾക്കു; അത് നിങ്ങൾ വഴി ഞങ്ങൾക്കു ലഭിക്കും.' ച്യവനൻ അവരുടെ സ്നേഹപൂർവ്വമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് മറുപടി പറഞ്ഞു:
യദഹം രൂപസമ്പന്നോ വയസാ ച സമന്വിതഃ । കൃതോ ഭവദ്ഭ്യാം വൃദ്ധഃ സന്ഭാര്യാം ച പ്രാപ്തവാനിതി
'നിങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ, ഞാൻ വയസ്സായിരുന്നിട്ടും, ഇപ്പോൾ സൗന്ദര്യവും യൗവനവും ലഭിച്ചു; ഭാര്യയെയും വീണ്ടും നേടി.'
തസ്മാദ്യുവാം കരിഷ്യാമി പ്രീത്യാഹം സോമപായിനൌ । മിഷതോ ദേവരാജസ്യ സത്യമേതദ്ബ്രവീമ്യഹമ്
'അതുകൊണ്ട്, സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ ഇരുവരെയും സോമപാനം ചെയ്യുന്നവരാക്കും; ദേവരാജാവിന്റെ മുമ്പിലേക്കും ഞാൻ ഇത് സത്യമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.'
രാജ്ഞസ്തു വിതതേ യജ്ഞേ ശര്യാതേരമിതദ്യുതേഃ । ഇത്യാകര്ണ്യ വചോ ഹൃഷ്ടൌ തൌ ദിവം പ്രതിജഗ്മതുഃ
'അനന്തമായ തേജസ്സുള്ള ശര്യാതി രാജാവ് യജ്ഞം നടത്തുമ്പോൾ—' ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ ഇരുവരും ആനന്ദത്തോടെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ച്യവനസ്താം ഗൃഹീത്വാ തു ജഗാമാശ്രമമണ്ഡലമ്
ച്യവനൻ അവളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ടു ആശ്രമഭൂമിയിലേക്ക് പോയി.
ച്യവനേശ്വിനോഃ കൃതേ സോമപാനാധികാരത്വചേഷ്ടാവര്ണനമ് ജനമേജയ ഉവാച - ച്യവനേന കഥം വൈദ്യൌ തൌ കൃതൌ സോമപായിനൌ । വചനം ച കഥം സത്യം ജാതം തസ്യ മഹാത്മനഃ
ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: ച്യവനൻ ആ രണ്ടു വൈദ്യന്മാരെ എങ്ങനെ സോമപാനം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശികൾ ആക്കി? ആ മഹാത്മാവിന്റെ വാക്ക് എങ്ങനെ സത്യമായി?
മാനുഷസ്യ ബലം കീദൃഗ്ദേവരാജബലം പ്രതി । നിഷിദ്ധൌ ഭിഷജൌ തേന കൃതൌ തൌ സോമപായിനൌ
മനുഷ്യന്റെ ശക്തി ദേവരാജാവിന്റെ ശക്തിയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ എത്രയാണു? ആ രണ്ട് വൈദ്യന്മാരെയും നിരോധിച്ചിട്ടും, ച്യവനൻ അവരെ സോമപാനം ചെയ്യാൻ യോഗ്യരാക്കി.
ധര്മനിഷ്ഠ തദാശ്ചര്യം വിസ്തരേണ വദ പ്രഭോ । ചരിതം ച്യവനസ്യാദ്യ ശ്രോതുകാമോഽസ്മി സര്വഥാ
ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനേ, ആ അത്ഭുതമായ കഥ വിശദമായി പറയൂ. ഞാൻ ച്യവനന്റെ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം ഇന്ന് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.