വടാശ്വത്ഥകദമ്ബൈശ്ച കദലീഖണ്ഡരാജിതമ് । ജമ്ബീരൈര്ബീജപൂരൈശ്ച ഖര്ജൂരൈഃ പനസൈസ്തഥാ
വടം, അശ്വത്തം, കടമ്പ, വാഴക്കുലകള്, ജമ്പീരം, ബിജപൂരം, ഈന്തപ്പന, ചക്കമരങ്ങള് എന്നിവയാല് അതു അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.
ക്രമുകൈര്നാരികേലൈശ്ച കേതകൈഃ കാഞ്ചനദ്രുമൈഃ । യൂഥികാജാലകൈഃ ശുഭ്രൈഃ സംവൃതം മല്ലികാഗണൈഃ
കിരമരം, തേങ്ങ, കെടകം, പൊന്നമരം, ശുദ്ധമായ ജാതിമല്ലികക്കൊമ്പുകള്, മല്ലികപൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങള് എന്നിവകൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.
ജമ്ബ്വാമ്രതിന്തിണീഭിശ്ച കരഞ്ജകുടജാവൃതമ് । പലാശനിമ്ബഖദിരബില്വാമലകമണ്ഡിതമ്
ജാമ്പു, മാവു, പുളി, കരഞ്ഞ, കുടജം തുടങ്ങിയ മരങ്ങള് നിറഞ്ഞതും, പലാശം, അരയാൽ, കതിര, ബില്വം, നെല്ലിക്ക എന്നിവയാല് അലങ്കരിച്ചതുമായിരുന്നു.
ബഭൂവ കോകിലാരാവഃ കേകാസ്വനവിരാജിതമ് । തത്സമീപേ ശുഭേ ദേശേ പാദപാനാം ഗണാവൃതേ
അവിടെ കുയിലിന്റെയും മയിലിന്റെയും ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ആ മനോഹരമായ സ്ഥലത്ത്, മരങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങള് ചുറ്റിയിരുന്നു.
ഭാര്ഗവശ്ച്യവനഃ ശാന്തസ്താപസഃ സംസ്ഥിതോ മുനിഃ । ജ്ഞാത്വാസൌ വിജനം സ്ഥാനം തപസ്തേപേ സമാഹിതഃ
ഭാർഗവനായ ശാന്തനും തപസ്സുകാരനുമായ ച്യവനമുനി അവിടെ താമസിച്ചു. ആ സ്ഥലം ഒരാള് ഇല്ലാത്തതാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, അവന് മനസ്സോടെ തപസ്സു ചെയ്തു.
കൃത്വാ ദൃഢാസനം മൌനമാധായ ജിതമാരുതഃ । ഇന്ദ്രിയാണി ച സംയമ്യ ത്യക്താഹാരസ്തപോനിധിഃ
അവന് ഉറച്ച ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കി, മൗനം പാലിച്ച്, ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അടക്കികൊണ്ട്, ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിച്ച്, തപസ്സില് മുഴുകി.
ജലപാനാദിരഹിതോ ധ്യായന്നാസ്തേ പരാമ്ബികാമ് । സവല്മീകോഽഭവദ്രാജല്ലഁതാഭിഃ പരിവേഷ്ടിതഃ
ജലം പോലും കുടിക്കാതെ, മറ്റൊന്നും കഴിക്കാതെ, പരമഭഗവതിയെ ധ്യാനിച്ച് അവന് ഇരുന്നിരുന്നു. രാജാവേ, അവന് ലതകള് ചുറ്റി വളര്ന്നു.
കാലേന മഹതാ രാജന് സമാകീര്ണഃ പിപീലികൈഃ । തഥാ സ സംവൃതോ ധീമാന്മൃത്പിണ്ഡ ഇവ സര്വതഃ
ദീര്ഘകാലം കഴിഞ്ഞപ്പോള് രാജാവേ, അവനെ ചുറ്റി ഉറുമ്പുകള് നിറഞ്ഞു. അങ്ങനെ ആ ജ്ഞാനിയ്ക്ക് എല്ലായിടത്തും മണ്ണ് കെട്ടിയതുപോലെ ആയിപ്പോയി.
കദാചിത്സ മഹീപാലഃ കാമിനീഗണസംവൃതഃ । ആജഗാമ സരോ രാജന് വിഹര്തുമിദമുത്തമമ്
ഒരു ദിവസം, രാജാവേ, സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടത്തോടെ ഒരു രാജാവു ഈ മനോഹരമായ തടാകത്തിലേക്ക് വിനോദത്തിനായി വന്നു.
ശര്യാതിഃ സുന്ദരീവൃന്ദസംയുതഃ സലിലേഽമലേ । ക്രീഡാസക്തോ മഹീപാലോ ബഭൂവ കമലാകരേ
ശര്യാതി എന്ന രാജാവ് സുന്ദരികളോടൊപ്പം കമലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഈ ശുദ്ധജലത്തിൽ കളിയിൽ മുഴുകി.
സുകന്യാ വനമാസാദ്യ വിജഹാര സഖീവൃതാ । സുമനാംസി വിചിന്വന്തീ ചഞ്ചലാ ചഞ്ചലോപമാ
സുകന്യാ സഖികളോടൊപ്പം കാട്ടിൽ ചെന്നു, പുഷ്പങ്ങൾ തിരഞ്ഞ്, പക്ഷിയെപ്പോലെ ചഞ്ചലതയോടെ സഞ്ചരിച്ചു.
സര്വാഭരണസംയുക്താ രണച്ചരണനൂപുരാ । ചംക്രമമാണാ വല്മീകം ച്യവനസ്യ സമാസദത്
അഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച്, കാൽക്കിണ്ണികൾ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട് നടന്നു, അവൾ ച്യവനന്റെ പുഴുവെട്ടിലരികിൽ എത്തി.
ക്രീഡാസക്തോപവിഷ്ടാ സാ വല്മീകസ്യ സമീപതഃ । ദദര്ശ ചാസ്യ രന്ധ്രേ വൈ ഖദ്യോത ഇവ ജ്യോതിഷീ
കളിയിൽ മുഴുകി, അവൾ പുഴുവെട്ടിനടുത്ത് ഇരുന്നു. അതിന്റെ തുറവിൽ, കുരുവികൾ പോലെ രണ്ട് പ്രകാശം അവൾ കണ്ടു.
കിമേതദിതി സഞ്ചിന്ത്യ സമുദ്ധര്തും മനോ ദധേ । ഗൃഹീത്വാ കണ്ടകം തീക്ഷ്ണം ത്വരമാണാ കൃശോദരീ
‘ഇത് എന്താണെന്ന്’ വിചാരിച്ച്, അതു പുറത്തെടുക്കാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു. അരികിൽ കിടന്ന കൂർത്ത മുള്ള് എടുത്തു.
സാ ദൃഷ്ടാ മുനിനാ ബാലാ സമീപസ്ഥാ കൃതോദ്യമാ । വിചരന്തീ സുകേശാന്താ മന്മഥസ്യേവ കാമിനീ
അവളെ സമീപം നിന്നു പ്രവർത്തിക്കാൻ തയ്യാറായിരിക്കുന്നതായും, മനോഹരമായ മുടിയോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതായും മുനി കണ്ടു. അവൾ മന്മഥന്റെ പ്രിയയെപ്പോലെയായിരുന്നു.
താം വീക്ഷ്യ സുദതീം തത്ര ക്ഷാമകണ്ഠസ്തപോനിധിഃ । താമഭാഷത കല്യാണീം കിമേതദിതി ഭാര്ഗവഃ
പല്ലുകൾ മനോഹരമായ ആ പെൺകുട്ടിയെ, ദീർഘവ്രതശീലിയുമായ ക്ഷീണിച്ച കഴുത്തുള്ള ച്യവനമുനി കണ്ടു. അവൻ അവളോടു പറഞ്ഞു: ‘ഇത് എന്താണ്, ഭാർഗവേ?’
ദൂരം ഗച്ഛ വിശാലാക്ഷി താപസോഽഹം വരാനനേ । മാ ഭിന്ദസ്വാദ്യ വല്മീകം കണ്ടകേന കൃശോദരി
‘വിസാലനേത്രളേ, ദൂരേ പോകൂ; ഞാൻ ഒരു തപസ്വിയാണ്, സുന്ദരമുഖിയേ. കൃഷോദരിയേ, ഈ പുഴുവെട്ട് നീ മുള്ളുകൊണ്ട് തുരക്കരുത്.’
തേനേദം പ്രോച്യമാനാപി സാ ചാസ്യ ന ശൃണോതി വൈ । കിമു ഖല്വിദമിത്യുക്ത്വാ നിര്ബിഭേദാസ്യ ലോചനേ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും അവൾ കേൾക്കാതെ, ‘ഇത് എന്താണെന്ന്’ പറഞ്ഞു അവൻ്റെ കണ്ണുകൾ തുരന്നു.
ദൈവേന നോദിതാ ഭിത്ത്വാ ജഗാമ നൃപകന്യകാ । ക്രീഡന്തീ ശങ്കമാനാ സാ കിം കൃതം തു മയേതി ച
വിധിയുടെ ഇളവിൽ രാജകുമാരി അവയുടെ കണ്ണുകൾ തുരന്ന് കളിച്ചുകൊണ്ടു പോയി. ‘ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന്’ അവൾ ആശ്ചര്യപ്പെട്ടു.
ചുക്രോധ സ തഥാ വിദ്ധനേത്രഃ പരമമന്യുമാന് । വേദനാഭ്യര്ദിതഃ കാമം പരിതാപം ജഗാമ ഹ
അങ്ങനെ കണ്ണുകൾക്ക് പരിക്ക് ലഭിച്ച മുനി അത്യന്തം കോപിച്ചു; വേദനകൊണ്ട് അവൻ ദു:ഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ടു.
ശകൃന്മൂത്രനിരോധോഽഭൂത്സൈനികാനാം തു തത്ക്ഷണാത് । വിശേഷേണ തു ഭൂപസ്യ സാമാത്യസ്യ സമന്തതഃ
അന്നേരം തന്നെ, എല്ലാ സൈനികർക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് രാജാവിനും മന്ത്രിമാർക്കും, മൂത്രവും മലവും തടസ്സപ്പെട്ടു.
ഗജോഷ്ട്രതുരഗാണാം ച സര്വേഷാം പ്രാണിനാം തദാ । തതോ രുദ്ധേ ശകൃന്മൂത്രേ ശര്യാതിര്ദുഃഖിതോഽഭവത്
ആനകൾക്കും, ഒട്ടകങ്ങൾക്കും, കുതിരകൾക്കും, അവിടെയുള്ള എല്ലാ ജീവികൾക്കും അതേ അവസ്ഥയുണ്ടായി. അങ്ങനെ ശകൃത്മൂത്രം തടസ്സപ്പെട്ടതോടെ ശര്യാതി ദു:ഖിതനായി.
സൈനികൈഃ കഥിതം തസ്മൈ ശകൃന്മൂത്രനിരോധനമ് । ചിന്തയാമാസ ഭൂപാലഃ കാരണം ദുഃഖസമ്ഭവേ
സൈനികർ മൂത്രമല തടസ്സം രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു. ഈ ദു:ഖത്തിന് കാരണമെന്താണെന്ന് രാജാവ് ആലോചിച്ചു.
വിചിന്ത്യാഹ തതോ രാജാ സൈനികാന്സ്വജനാംസ്തഥാ । ഗൃഹമാഗത്യ ചിന്താര്തഃ കേനേദം ദുഷ്കൃതം കൃതമ്
അവിടെ രാജാവ് ആലോചിച്ച് സൈന്യത്തോടും അനുയായികളോടും പറഞ്ഞു. വീട്ടിൽ എത്തി, വിഷമത്തോടെ ‘ഇത് ആരാണ് ചെയ്തതെന്ന്’ വിചാരിച്ചു.
സരസഃ പശ്ചിമേ ഭാഗേ വനമധ്യേ മഹാതപാഃ । ച്യവനസ്താപസസ്തത്ര തപശ്ചരതി ദുശ്ചരമ്
തടാകത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ്, കാട്ടിനടുവിൽ, മഹാതപസ്സായ ച്യവനൻ ദുർലഭമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു.
കേനാപ്യപകൃതം തത്ര താപസേഽഗ്നിസമപ്രഭേ । തസ്മാത്പീഡാ സമുത്പന്നാ സര്വേഷാമിതി നിശ്ചയഃ
അവിടെ അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ആ തപസ്വിയെ ആരോ അപമാനിച്ചു. അതിനാൽ എല്ലാവർക്കും ഈ ദു:ഖം ഉണ്ടായി എന്നായിരുന്നു തീരുമാനമാക്കി.
തപോവൃദ്ധസ്യ വൃദ്ധസ്യ വരിഷ്ഠസ്യ വിശേഷതഃ । കേനാപ്യപകൃതം മന്യേ ഭാര്ഗവസ്യ മഹാത്മനഃ
വളരെ വൃദ്ധനും തപസ്സിൽ മുൻപന്തിയിലും ഉള്ള മഹാത്മാവായ ഭാർഗവന് എന്തോ അന്യായം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ജ്ഞാതം വാ യദി വാജ്ഞാതം തസ്യേദം ഫലമുത്തമമ് । കൈശ്ച ദുഷ്ടൈഃ കൃതം തസ്യ ഹേലനം താപസസ്യ ഹ
അറിയാമോ അറിയാതെയോ, അങ്ങോട്ട് ഇതാണ് ഏറ്റവും വലിയ ഫലം; ചില ദുഷ്ടർ ആ തപസ്വിയെ അവഗണിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇതി പൃഷ്ടാസ്തമൂചുസ്തേ സൈനികാ വേദനാര്ദിതാഃ । മനോവാക്കായനിതം ന വിദ്മോഽപകൃതം വയമ്
ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, വേദനയിൽ കിടക്കുന്ന സൈനികർ പറഞ്ഞു: ഞങ്ങൾ മനസ്സിലോ വാക്കിലോ പ്രവർത്തിയിലോ ഒരു തെറ്റും ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന് അറിയില്ല.
ച്യവനസുകന്യയോര്ഗാര്ഹസ്ഥ്യവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച - ഇതി പപ്രച്ഛ താന്സര്വാന് രാജാ ചിന്താകുലസ്തഥാ । പര്യപൃച്ഛത്സുഹൃദ്വര്ഗം സാമ്നാ ചോഗ്രതയാപി ച
വ്യാസൻ പറയുന്നു: ഇങ്ങനെ രാജാവ് വലിയ ചിന്തയോടെ അവരെല്ലാരെയും ചോദ്യം ചെയ്തു; സുഹൃത്തുക്കളോടും സ്നേഹപൂർവ്വവും കടുപ്പത്തോടെയും അന്വേഷിച്ചു.