സൃഷ്ടിയുടെ ആധാരമായ ശക്തി ഈ ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും, നിലനിര്ത്തുകയും, തന്റെ ഇച്ഛാനുസരണം ചലിക്കുന്നതും അചലമായതുമായ ലോകം ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വിഷ്ണു, ഹര, ശക്ര, ബ്രഹ്മ, അഗ്നി, സൂര്യ, വരുണ—ഈ ദേവതകള് തങ്ങളുടെ കൃത്യങ്ങള് സ്വയം നിര്വഹിക്കാന് കഴിയുന്നില്ല. അവര്ക്ക് അവര് ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങള് ചെയ്യാന് ശക്തി തന്നെയാണ് ശക്തി നല്കുന്നത്; കാരണം-ഫലങ്ങള് എന്നതില് നേരിട്ട് കാണപ്പെടുന്നവളാണ് അവള്. ബുദ്ധിമാന്മാര് അവളെ ഗുണങ്ങളോടും ഗുണരഹിതയുമായി വിവരണം ചെയ്യുന്നു. ഇച്ഛകളോട് ബന്ധപ്പെടുന്നവര് ഗുണങ്ങളോടു കൂടിയവളെ ആരാധിക്കുന്നു; നിര്മമതയുള്ളവര് ഗുണരഹിതയവളെ ആരാധിക്കുന്നു. അവള് ധര്മം, ധനം, കാമം, മോക്ഷം—ഈ നാല് പുരുഷാര്ത്ഥങ്ങളുടെ അദ്ധിപതിയാണ്; വിധിപ്രകാരം ആരാധിക്കുമ്പോള് ആഗ്രഹിച്ച വാഞ്ഛകള് നല്കുന്നു. അവളുടെ മായയില് മൂടപ്പെട്ടവരാണ് അവളെ അറിയാത്തത്; അറിഞ്ഞവരില് ചിലര് മറ്റുള്ളവരെ തെറ്റായി വഴിയേല്പ്പിക്കുന്നു. കലി കാലത്തില്, ബുദ്ധിഹീനതയുള്ള പണ്ഡിതര് തങ്ങളുടെ ഉപജീവനത്തിനായി വ്യത്യസ്ത അന്യമായ വാദങ്ങള് സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഈ കാലത്ത് ധര്മത്തിന്റെ അന്യമായ, അവൈദികമായ രീതികള് വളരെയേറെ ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു; മറ്റ് യುಗങ്ങളില് ഇത്രയും ഭിന്നതകള് ഉണ്ടായിട്ടില്ല. വൈഷ്ണവനായ വിഷ്ണു അനേകം വര്ഷങ്ങള് തപസ്സ് ചെയ്യുന്നു; ബ്രഹ്മ, ഹരി, ഹര—ഈ മൂന്ന് ദേവതകളും ഒരു ശാശ്വത തത്ത്വത്തെ എപ്പോഴും ധ്യാനിക്കുന്നു. ഇവര് ആഗ്രഹങ്ങള് നിറവേറ്റാന് യാഗങ്ങള് ചെയ്യുന്നു. ഇവര് മനസ്സില് സദാ പരമശക്തിയായ ബ്രഹ്മസ്വരൂപിയായ ദേവിയെ, ശാശ്വതമായ ആത്മാവിനെ, ധ്യാനിക്കുന്നു. അതിനാല് ബുദ്ധിമാന്മാര് സ്ഥിരതയോടെ ശക്തിയെ ആരാധിക്കണം; എല്ലാ ശാസ്ത്രീയ വാചകങ്ങളുടെ അന്തിമസാരമാണ് ഇത്. ഞാന് ഈ ഉപദേശം കൃഷ്ണനില് നിന്ന് കേട്ടു; അതുപോലെ നാരദന് തന്റെ പിതാവില് നിന്ന്, ബ്രഹ്മന് വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കിലൂടെ അറിഞ്ഞു. അതിനാല് ബുദ്ധിമാന്മാര് മറ്റുള്ളവരുടെ വാക്കുകള് കേള്ക്കരുത്, ആലോചിക്കരുത്; ശക്തിയെ മാത്രം സദാ ആരാധിക്കണം. ശക്തി ഇല്ലാത്തവരുടെ പ്രവൃത്തികളും നേരിട്ട് നിരീക്ഷിക്കണം; അതിനാല് എല്ലാ ജീവികളിലും ശക്തിയേയാണ് തിരിച്ചറിയേണ്ടത്. ഇതിന്റെ പിന്നാലെ, ആ ലോകനാഥന്റെ ശരീരത്തില് നിന്നു ഉറക്കം വിട്ടുപോയപ്പോള് അവന്റെ കണ്ണ്, വായ്, മൂക്ക്, കൈകള്, ഹൃദയം, നെഞ്ച് എന്നിവയില് നിന്നു പുറത്ത് വന്നു. അങ്ങനെ പരമതമസിക ശക്തി ആകാശത്ത് നിലകൊണ്ടു; ലോകനാഥന് ഉണര്ന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ദേഹമടിച്ച്, ഉരുട്ടി, ഉച്ചയിലായി. അവിടെ, പ്രജാപതിയെ ഭയത്താല് വിറയുന്ന നിലയില് നിന്നു കണ്ടു; ആ ശക്തനായവന് ഇടിമുഴക്കത്തോടു സമാനമായ ശബ്ദത്തില് അവനോട് സംസാരിച്ചു. വിഷ്ണു ചോദിച്ചു: “പ്രഭാവന്, തപസ്സ് ഉപേക്ഷിച്ച് നീ ഇവിടെ വന്നത് എന്തുകൊണ്ട്? പദ്മജന്മനേ, എന്താണ് ഈ ഭയഭീതിയോടെ മനസ്സ് ഉല്ലാസമില്ലാതെ നിന്നത്?” ബ്രഹ്മന് പറഞ്ഞു: “ദേവാ, നിങ്ങളുടെ ചെവിയുടെ മാലിന്യത്തില് നിന്നു ജനിച്ച മധു, കൈടഭ എന്ന രണ്ടു ദാനവന്മാര് എന്നെ കൊല്ലാന് വന്നിരിക്കുന്നു; ഭയാനകമായ രൂപവും ശക്തിയും ഉള്ളവരാണ് അവര്.” ഭയത്താല് ഞങ്ങള് ലോകനാഥനായ നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു; വാസുദേവാ, എന്നെ രക്ഷിക്കണം, ഞാന് ഭയത്താല് കുഴഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: “നീ ഇവിടെ ഭയമില്ലാതെ ഇരിക്കൂ; ഞാന് അവരെ തീര്ച്ചയായും കൊല്ലും. ആ രണ്ട് ഭ്രാന്തന്മാര് എന്നോടു യുദ്ധത്തിനായി വന്നിരിക്കുന്നു; അവരുടെ ആയുസ്സ് അവസാനിച്ചിരിക്കുന്നു.” സൂതന് പറഞ്ഞു: ദേവനാഥന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ രണ്ട് ശക്തശാലി ദാനവന്മാര് അജജന്മനെയെ തേടി, അഭിമാനത്തില് മദിച്ചവരായി അവിടെ എത്തി. വെള്ളത്തില് താങ്ങില്ലാതെ, ദുഃഖമില്ലാതെ, അഹങ്കാരത്തില് മദിച്ച അവര് ബ്രഹ്മനോട് പറഞ്ഞു: “നീ ഓടി അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തില് വന്നത് എന്താണെന്നു? യുദ്ധം ചെയ്യൂ! ഞങ്ങള് അവന്റെ മുമ്പില് തന്നെ നിന്നെ കൊല്ലും. പിന്നെ, പാമ്പിന്റെ കൂറ്റത്തില് ഇരിക്കുന്ന അവനെയും ഞങ്ങള് കൊല്ലും. ഇന്ന് നീ യുദ്ധം ചെയ്യുകയോ, അല്ലെങ്കില് ഞങ്ങളുടെ ദാസനെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയോ വേണം.” സൂതന് പറഞ്ഞു: അവര് പറഞ്ഞത് കേട്ട വിഷ്ണു, ജനാര്ദനന് അവര്ക്ക് പറഞ്ഞു: “നിങ്ങള് ഇച്ഛിക്കുന്നതുപോലെ എന്നോടു യുദ്ധം ചെയ്യൂ. നിങ്ങളുടെ അഹങ്കാരം ഞാന് എടുത്തുകളയും; വിശ്വാസമുള്ളവരായിരിക്കുക, ശക്തരായവരേ, വരൂ.” സൂതന് പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകള് കേട്ടു, ഇരുവരും കണ്ണുകള് കോപത്തില് ചലിച്ചവരായി, വെള്ളത്തില് താങ്ങില്ലാതെ, യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. അവിടെ, മധു കോപത്തോടെ ഹരിയുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാന് ഓടി; കൈടഭയും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി. ഇരുവരും മദിച്ച കുരുക്കന്മാരെപ്പോലെ തമ്മില് പിടിച്ചുപറഞ്ഞു; മധു ക്ഷീണിച്ചപ്പോള് കൈടഭ യുദ്ധം തുടങ്ങി. മധു, കൈടഭ, വീണ്ടും വീണ്ടും, ഉന്മാദത്തില് കുരുക്കുപിടിച്ച്, മഹാശക്തനായ വിഷ്ണുവിനെ നേരിട്ട് യുദ്ധം ചെയ്തു. ബ്രഹ്മയും ആകാശത്തില് വസിക്കുന്ന ദേവിയും യുദ്ധം കാണുമ്പോള് ക്ഷീണിച്ചില്ല; പക്ഷേ, ആ രണ്ട് ദാനവന്മാര് തളരാതെ, വിഷ്ണു ക്ഷീണിച്ചു. അയ്യായിരം വര്ഷം യുദ്ധം നടന്നപ്പോള് ഹരി അവരുടെ മരണകാരണം ആലോചിച്ചു. “അയ്യായിരം വര്ഷം യുദ്ധം ചെയ്തു; ഈ ഭയാനക ദാനവന്മാര് ക്ഷീണിച്ചില്ല, ഞാന് മാത്രം ക്ഷീണിച്ചു—ഇത് അതിശയകരമാണ്. എന്റെ ശക്തിയും വീരത്വവും എവിടേക്ക് പോയി? ഇവര് എന്തുകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചില്ല? കാരണമെന്താണ്? മനസ്സില് ആലോചിക്കണം.” ഹരി ഇങ്ങനെ ആലോചിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു, ഇരുവരും അഭിമാനത്തില് മദിച്ചവരായി ഇടിമുഴക്കത്തോട് സമാനമായ ശബ്ദത്തില് പറഞ്ഞു: “നിന്റെ ശക്തി പോരായിരിക്കുന്നു, വിഷ്ണുവേ, യുദ്ധത്തില് തളർന്നുവോ? അങ്ങിനെയാണെങ്കില് 'ഞാന് നിങ്ങളുടെ ദാസനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു കൈകള് തലയില് ചേര്ക്കൂ. ഇന്ന് യുദ്ധം ചെയ്യാന് കഴിയുന്നില്ലെങ്കില് ഞങ്ങള് നിന്നെ കൊല്ലും; പിന്നെ നാലുമുഖനായ ബ്രഹ്മനെയും കൊല്ലും.” സൂതന് പറഞ്ഞു: ആ മഹാസമുദ്രത്തില് അവരുടെ വാക്കുകള് കേട്ട വിഷ്ണു, ഉന്നതബുദ്ധിയോടെ, ആദ്യം അനുനയത്തോടെ, സാവധാനം വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.