ശ്രീവത്സ്യനായ സൂത മഹർഷി, നൈമിഷാരण्यത്തിലെ മഹർഷിമാരുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം നൽകുന്നു. അദ്ദേഹം ആദ്യം ശ്രീവത്സ്യമായ ശ്രീമദ് ഭാഗവതം പുരാണത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു: ഈ ഉത്തമവും ധർമ്മപരവും ആയ പുരാണം പതിനെട്ട് ആയിരം മനോഹരമായി രചിച്ച ശ്ലോകങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. അതിൽ പന്ത്രണ്ടു ഭാഗങ്ങൾ (സ്കന്ധങ്ങൾ) ഉണ്ട്, കൃഷ്ണൻ രചിച്ചവയാണ്. ആ ഭാഗങ്ങൾ മൊത്തം മൂന്നു നൂറ് അദ്ധ്യായങ്ങൾ, അഥവാ പതിനെട്ട് പത്തുകൾ. ആദ്യ സ്കന്ധത്തിൽ ഇരുപത് അദ്ധ്യായങ്ങൾ ഉണ്ട്; രണ്ടാമത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു; മൂന്നാമത്തിൽ മുപ്പത്; നാലാമത്തിൽ ഇരുപത്തഞ്ച് അദ്ധ്യായങ്ങൾ. അഞ്ചാമത്തിൽ മുപ്പത്തഞ്ച്; ആറാമത്തിൽ മുപ്പത്തൊന്ന്; ഏഴാമത്തിൽ നാല്പത് അദ്ധ്യായങ്ങൾ. എട്ടാമത്തിൽ തത്വങ്ങളുടെ വർണ്ണന; ഒമ്പതാമിൽ അപ്പകാരം പോലെ അമ്പത് അദ്ധ്യായങ്ങൾ; പത്താമിൽ പതിന്മൂന്ന് അദ്ധ്യായങ്ങൾ മഹർഷി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. പതിനൊന്നാമ സ്കന്ധത്തിൽ ഇരുപത്തിരണ്ട് അദ്ധ്യായങ്ങൾ; പന്ത്രണ്ടാമത്തിൽ പതിനാലു അദ്ധ്യായങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇങ്ങനെ ഈ മഹാപുരാണത്തിൽ മുഴുവൻ അദ്ധ്യായങ്ങൾ, ശ്ലോകങ്ങൾ എന്നിവയുടെ എണ്ണം മഹാത്മാവ് വ്യക്തമാക്കുന്നു; മൊത്തം പതിനെട്ട് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ. പുരാണങ്ങൾക്ക് അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്: സൃഷ്ടി, പ്രളയം, വംശാവലി, മനുവിന്റെ കാലങ്ങൾ, രാജവംശങ്ങളുടെ കഥകൾ. സത്യസന്ധമായ, ഗുണരഹിതമായ, ശാശ്വതമായ, സർവവ്യാപിയായ, യോഗത്തിലൂടെ ലഭ്യമായ, എല്ലാ ഭവനങ്ങളുടെ ആധാരമായ, നാലാമത്തെ അവസ്ഥയായി നിലകൊള്ളുന്ന ദേവി—അവളുടെ ശക്തികൾ മൂന്ന്: സാത്വികം, രാജസികം, താമസികം. ഈ ദേവികൾ മഹാലക്ഷ്മി, സർസ്വതി, മഹാകാളി. ഇവയുടെ മൂലധാരമായ രൂപം സൃഷ്ടിക്കായാണ് വരുന്നത്; അതാണ് സൃഷ്ടി എന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ പറയുന്നത്. ഹരി, ബ്രഹ്മാ, രുദ്രൻ എന്നിവരുടെ ഉത്പത്തി ഇവയിൽ നിന്നാണ്; സംരക്ഷണം, സൃഷ്ടി, നാശം—ഇവയ്ക്ക് 'പ്രളയം' എന്ന പേരാണ് നൽകുന്നത്. ചന്ദ്രവംശം, സൂര്യവംശം, ഹിരണ്യകശിപു മുതലായവരുടെ വംശാവലികൾ, മനുവിന്റെ കഥകൾ (സ്വായംഭുവ മുതലായവ), അവരുടെ കാലങ്ങൾ, വംശങ്ങളുടെ ചരിത്രം—ഇവയെ 'വംശചരിതം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ഇവയാണ് പഞ്ചലക്ഷണങ്ങൾ. വ്യാസ മഹർഷി രചിച്ച ഭാരതം (മഹാഭാരതം) ഒരു ലക്ഷവും കാൽലക്ഷവും (അഥവാ ഒരു ലക്ഷത്തിരുപത്തിയഞ്ച് ആയിരം) ശ്ലോകങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു; അതാണ് 'ഇതിഹാസം', അഞ്ചാമത്തെ വേദം എന്ന് അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ശൗനകാദി മഹർഷിമാർ സൂതനോട് ചോദിക്കുന്നു: "ഹേ സൂത, ആ പുർവാണങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണ്? എത്രയാണു അവ? ദയവായി വിശദമായി പറയൂ." അവർ പറയുന്നു, "നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ കലി യുഗം ഭയപ്പെടുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഒരു മാനസിക ചക്രം ഞങ്ങൾക്കു ലഭിച്ചു. അതിന്റെ വട്ടം എവിടെ പോയി വീഴുന്നു, ആ സ്ഥലം പുണ്യമായതാണു. അവിടെ കലി യുഗം പ്രവേശിക്കില്ല; സത്യയുഗം വരുന്നതുവരെ ഞങ്ങൾ അവിടെ തുടരാം." അവൻ (ചക്രം എടുത്തവൻ) ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ നിർദ്ദേശം സ്വീകരിച്ച്, എല്ലാ ദേശങ്ങളും കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പുറപ്പെട്ടു. ചക്രം ഇവിടെയെത്തി, അതിന്റെ വട്ടം ഞങ്ങളുടെ കണ്ണിന് മുമ്പിൽ പൊട്ടിപ്പോയി; അതിനാൽ ഈ സ്ഥലം 'നൈമിഷം' എന്ന ഉത്തമ പുണ്യഭൂമിയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ കലി യുഗം പ്രവേശിക്കില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഈ സ്ഥലം മഹർഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും കൂട്ടായ്മയും ചേർത്ത് സ്ഥാപിച്ചു. അവരെല്ലാം കലി യുഗത്തെ ഭയക്കുന്ന മഹാത്മാക്കളാണ്. ഇവിടെ യാഗങ്ങൾ നടത്തപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ മൃഗഹത്യയില്ല; അരി മുതലായ ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് യാഗം നടത്തുന്നു; സത്യയുഗം വരുന്നതുവരെ ഈ രീതിയും നിലനിർത്തണം. ഭാഗ്യത്തിന്റെ യോഗത്തിൽ, സൂതനേ, നീ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഇന്നത്തെ ദിവസം, ബ്രഹ്മാവും അംഗീകരിച്ച, പവിത്രവും ശുദ്ധിയുള്ള പുരാണം നീ പറയണം. "സൂതനേ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും കേൾക്കാൻ ഉത്സുകരാണ്; നീ സംസാരിക്കാൻ യോഗ്യനാണ്; ഞങ്ങൾ മറ്റൊരു പ്രവൃത്തിയില്ലാതെ, മനസ്സും ഐക്യത്തോടെയും ഇവിടെ ചേർന്നിരിക്കുന്നു. നീ ദീർഘായുസ്സോടെയും, മൂന്നുവിധ കഷ്ടതകളിൽ നിന്നും മോചിതനാവട്ടെ; ഇന്നത്തെ ദിവസം, ഉത്തമവും പുണ്യവുമായ ഭാഗവത പുരാണം നീ പറയണം." "അവയിൽ, യഥാക്രമം, ധർമ്മം, അർഥം, കാമം എന്നിവയുടെ വിവരണം ഉണ്ട്; അവയിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം ലഭിച്ച ശേഷം, മഹർഷി മോക്ഷം പഠിപ്പിക്കുന്നു. ദ്വൈപായന മഹർഷി പറഞ്ഞ ആ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന കഥ, സൂതനേ, ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ തൃപ്തിയില്ല; ആ രസകരമായ കഥയാണു ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. എല്ലാ ഗുണങ്ങളുടെ vessel, ലോകമാതാവിന്റെ വിശുദ്ധമായ, അത്ഭുതമായ ലീല, എല്ലാ അശുദ്ധികൾ നീക്കുന്ന, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ മൂലമായ കഥ..." പുർവാണങ്ങളുടെ വിവരണം, വ്യാസൻ്റെ കഥയും യുക്തിയുമാണ് ആദ്യം പറയപ്പെടുന്നത്. സൂതൻ പറയുന്നു: "ഹേ മഹർഷിമാരേ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ സത്യവതീപുത്രനായ വ്യാസൻ്റെ വായിൽ നിന്ന് കേട്ടതുപോലെ, പുർവാണങ്ങൾ നിങ്ങൾക്കു പറയാം." മത്സ്യ, ഭദ്വയ, ബ്രത്രയ, വചതുഷ്ടയ—ഇവയാണ് പുർവാണങ്ങൾ, ഓരോന്നും പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങളോടു കൂടിയവയാണ്. മത്സ്യപുർവാണം മുതലായവയിൽ പതിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്. അതുപോലെ പതിനാലായിരം അഞ്ചു നൂറ് ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഭാഗവതം പുർവാണം പതിനെട്ട് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്; ബ്രഹ്മാ പുർവാണം പത്തു ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ. ബ്രഹ്മാണ്ഡ പുർവാണം പതിനാലായിരം ഒന്ന് നൂറ് ശ്ലോകങ്ങൾ; ബ്രഹ്മവൈവർതം പുർവാണം പതിനെട്ട് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ. വാമന പുർവാണം പത്തു ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ; വായു പുർവാണം ആറു നൂറ്; ശൗനക, ഇവയുടെ മൊത്തം ഇരുപത്തുനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ. വൈഷ്ണവ പുർവാണം ഇരുപത്തിമൂന്ന് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ; വാരാഹ പുർവാണം ഇരുപത്തുനാലായിരം; അഗ്നി പുർവാണം പതിനാറായിരം; നാരദ പുർവാണം ഇരുപത്തിഅഞ്ച് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ. പദ്മ പുർവാണം അമ്പത്തിയഞ്ച് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ; ലിംഗ പുർവാണം പതിനൊന്ന് ആയിരം ശ്ലോകങ്ങൾ. ഇങ്ങനെ, സൂതൻ മഹർഷി, മഹർഷിമാർക്ക് പുർവാണങ്ങളുടെ സംഖ്യയും, അദ്ധ്യായങ്ങളുമാണ് വിശദമായി വിവരിച്ചത്; അതിന്റെ മഹത്വം, ശ്രേഷ്ഠത, പുണ്യവും, ആ കഥകൾ കേൾക്കാൻ എല്ലാവരും ഉത്സുകരായി ചേർന്നിരിക്കുന്നു.