ഹരി ദേഹമൊഴിഞ്ഞുവെന്ന വാര്ത്ത കേട്ടവുടനെ, വസുദേവന് ആ മഹാനഭാവം ശുദ്ധീകരിച്ചും ലോകങ്ങളുടെ മഹാദേവിയെ ധ്യാനിച്ചും തന്റെ പ്രാണന് വിട്ടുവിട്ടു. അതിന്റെ പിന്നാലെ, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ അര്ജ്ജുനന് പ്രഭാസയിലേക്ക് പോയി, എല്ലാവര്ക്കും യുക്തമായ അന്തിമകര്മ്മങ്ങള് നിര്വഹിച്ചു. അപ്പോള് ഹരിയുടെ ദേഹം പരിശോധിച്ച ശേഷം, മരംകൂട്ടി തയ്യാറാക്കി, രാജാവായ അര്ജ്ജുനന് തന്റെ എട്ടു ഭാര്യമാരോടൊപ്പം ആ ദഹനം നടത്തി. രാമന്റെ ദേഹം രേവതിയോടൊപ്പം അഗ്നിയില് സമര്പ്പിച്ച ശേഷം, അര്ജ്ജുനന് ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയി അവിടെയുള്ള ജനങ്ങളെ നഗരത്തില് നിന്ന് പുറത്ത് കൊണ്ടുപോയി. അപ്പോള് വാസുദേവന്റെ ആ നഗരം സമുദ്രം മുക്കിക്കളഞ്ഞു; അര്ജ്ജുനന് എല്ലാ ജനങ്ങളെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടു അവിടെയുള്ളതില്നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു. വഴിയില് കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാര് കള്ളന്മാരാലും ഇടയന്മാരാലും കൊള്ളയടിക്കപ്പെട്ടു; അവരുടെ സമ്പത്ത് മുഴുവന് നഷ്ടമായി, അര്ജ്ജുനന്ക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാനാവാതെ പോയി. അവസാനം, അവര് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലെത്തിയപ്പോള്, അര്ജ്ജുനന് അനിരുദ്ധന്റെ മകനായ വജ്രനെ രാജാവായി സ്ഥാനാരോഹനം ചെയ്തു, അപ്പോഴേക്കും തന്റെ ശക്തി ക്ഷയിച്ചിരുന്നതുകൊണ്ടു. തന്റെ ദുഃഖം അര്ജ്ജുനന് വ്യാസന് അറിയിച്ചു. അപ്പോള് ആ മഹാരഥി അര്ജ്ജുനനോട് പറഞ്ഞു: "ഹരിയും നീയും വീണ്ടും ജനിച്ചാല്, അപ്പോഴാണ് നിന്നില് അതിപ്രഭുത്വം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമാവുക." ഈ വാക്കുകള് കേട്ട്, പാര്ത്ഥന് നാഗപുരത്തിലേക്ക് പോയി. വ്യാകുലനായ അര്ജ്ജുനന് രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് ഹരിയുടെ മരണം, യാദവരുടെ നാശം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് എല്ലാം പറഞ്ഞു. അപ്പോള് രാജാവ് സ്വര്ണ്ണപര്വ്വതത്തിലേക്ക് യാത്ര പോകാന് തീരുമാനിച്ചു; ഉത്തരയുടെ മകനെ മുപ്പത്താറ് വര്ഷം സിംഹാസനത്തില് ഇരുത്തി, രാജാവ് ദ്രൗപദിയും സഹോദരന്മാരുമൊത്ത് ഹസ്തിനാപുരത്തില് മുപ്പത്താറ് വര്ഷം ഭരണം നടത്തി. പിന്നീട് അവര് കാട്ടിലേക്ക് യാത്രയായി. ഹിമാലയത്തിലെത്തിയപ്പോള്, പൃഥയുടെ ആറുമക്കളും ജീവന് ഉപേക്ഷിച്ചു; പരീക്ഷിതെന്ന രാജർഷി നീതിപാലനത്തോടുകൂടി ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ചു. ആ രാജാവ്, അശാന്തനായവന്, അറുപത് വര്ഷം ഭരണം ചെയ്തു; അവന് വേട്ടയാടലില് ആസ്വാദനമുണ്ടായി, അതിനായി മഹാവനത്തിലേക്ക് കടന്നു. ഒരു ദിവസം, ഉച്ചക്കാലത്ത് ഒരു പരുക്കേറ്റ മാന് അന്വേഷിക്കവെ, ഉത്തരയുടെ മകനായ രാജാവിന് ദാഹവും ക്ഷീണവും വിശപ്പും അനുഭവപ്പെട്ടു. അത്യന്തം ചൂടില് പീഡിതനായ രാജാവ് സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന ഒരു മഹാതപസ്സിനെ കണ്ടു; ആ മഹാജ്ഞാനിയെ ധ്യാനത്തില് ലീനനായി കണ്ട രാജാവ് അവനോട് വെള്ളം ചോദിച്ചു. ആ തപസ്വി മിണ്ടാതെയിരുന്നു; ദാഹത്തില് പീഡിതനായ രാജാവ് തന്റെ വില്ലിന്റെ അറ്റത്തോടെ ഒരു മരിച്ച പാമ്പ് എടുത്ത് ആ തപസ്സിന്റെ കഴുത്തില് വച്ചു. പാമ്പ് കഴുത്തില് വച്ചപ്പോഴും, ആ മഹാതപസ്സി ഒന്നും പ്രതികരിച്ചില്ല. ധ്യാനത്തില് ലീനനായതുകൊണ്ടു അവന് ചലിച്ചില്ല; രാജാവ് തിരിച്ച് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. അപ്പോള് ആ തപസ്സിന്റെ മകനായ, പശുവില് ജനിച്ച, മഹാതപസ്സായ ബാലന് കാട്ടിനടുത്ത് കളിക്കവെ കൂട്ടുകാരില് നിന്ന്, "നിന്റെ അച്ഛന്റെ കഴുത്തില് പാമ്പ് വച്ചിരിക്കുന്നു" എന്ന വാര്ത്ത കേട്ടു. "ഒരു മരിച്ച പാമ്പ് അവന്റെ കഴുത്തില് വച്ചിരിക്കുന്നു" എന്നത് കേട്ടപ്പോള് ആ ബാലന് അത്യന്തം കോപം വന്നു. കോപഭരിതനായ അവന് വെള്ളം കൈയില് എടുത്ത് രാജാവിനെ ശപിച്ചു: "ആര് എന്നതിനെ ഇന്ന് എന്റെ അച്ഛന്റെ കഴുത്തില് വച്ചുവോ, അവന് ഏഴു രാത്രിക്കുള്ളില് തക്ഷകന് കടിക്കും." പിന്നീട് ആ തപസ്സിയുടെ ശിഷ്യന് രാജാവിനോട് ഈ ശാപം അറിയിച്ചു. ബ്രാഹ്മണപുത്രന് ശപിച്ച വിവരം അറിഞ്ഞ അഭിമന്യുവിന്റെ മകന്, അതിന് പരിഹാരമില്ലെന്നു മനസ്സിലാക്കി മുതിര്ന്ന മന്ത്രിമാരോട് പറഞ്ഞു: "ഒരു ബ്രാഹ്മണന് എന്നെ ശപിച്ചിരിക്കുന്നു, തീര്ച്ചയായും വൈരാഗ്യത്താല്. എന്ത് ചെയ്യണം? ശാസ്ത്രം പ്രകാരം മരണം അനിവാര്യമാണ് എന്നു പറയുന്നു." "എങ്കിലും, ശാസ്ത്രം നിര്ദേശിച്ച ശ്രമം ജ്ഞാനികള് ചെയ്യണം. ചിലര് ഉപായങ്ങള് അന്വേഷിക്കണമെന്ന് പറയുന്നു. ശരിയായ ഉപാധികളാല് കാര്യങ്ങള് സാധ്യമാകുന്നു, അല്ലെങ്കില് അല്ല. രത്നങ്ങള്, മന്ത്രങ്ങള്, ഔഷധങ്ങള് ഇവയുടെ ശക്തി അറിയാന് പ്രയാസമാണ്." "നന്നായി ഒരുക്കിയ രത്നങ്ങള് ഉള്ളവര്ക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാന് കഴിയില്ലെങ്കില്, ഒരിക്കല് ഒരു സപത്നിയുടെ ഭാര്യ പാമ്പ് കടിച്ചു മരിച്ചപ്പോള്, സപത്നി അവളെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചുവല്ലോ?" "ആ ദേവതയായ അപ്പ്സരസ്സിനെ സപത്നി തന്റെ അര്ദ്ധായുസ്സ് നല്കി ജീവിപ്പിച്ചു. എങ്കിലും, വിധി ശക്തമാകുമ്പോള് ജ്ഞാനികള് അതില് പൂര്ണ്ണമായും ആശ്രയിക്കരുത്." "ഈ ഉദാഹരണം മന്ത്രിമാര് നേരിട്ട് കാണട്ടെ. സ്വര്ഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലുമൊക്കെ ആരെങ്കിലും വിധിയെ മറികടന്നതായി കാണുന്നുണ്ടോ?" "വിധിയെ മനസ്സില് ഉറപ്പിച്ചാല് ശ്രമം വേണ്ട; അല്ലെങ്കില് വൈരാഗ്യത്തോടെ ഭിക്ഷाटनത്തിനായി എല്ലായിടത്തും പോകാം." "ഗൃഹസ്ഥരുടെ വീടുകളില്, ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടാലോ അല്ലയോ, യാദൃശ്ചികമായി ലഭിക്കുന്നതോ മറ്റോ, വായില് ഇടുന്ന തിന്നല് എങ്ങനെയാണ് ശ്രമം കൂടാതെ വയറിലേക്ക് പോകുക? ശ്രമം ചെയ്യണം; വിജയമില്ലെങ്കില് പിന്നെ..." "പിന്നെ വിധിയെ ആശ്രയിക്കണം, ജ്ഞാനികള് അങ്ങനെ പറയുന്നു." മന്ത്രിമാര് ചോദിച്ചു: "ആര് ആ സപത്നിയെ അര്ദ്ധായുസ്സ് നല്കി ജീവിപ്പിച്ചു? അവള് എങ്ങനെ മരിച്ചു? ദയവായി വിശദമായി പറയൂ." രാജാവ് പറഞ്ഞു: "ഭൃഗുവിന്റെ ഭാര്യയായ മനോഹരിയും സൗന്ദര്യവതിയായ പുളോമയായിരുന്നു. അവളില് നിന്ന് പ്രസിദ്ധനായ മഹർഷി ച്യവനന് ജനിച്ചു. ച്യവനന് ശാര്യതിയിലൂടെ സുന്ദരിയായ സുകന്യയെയും ജനിപ്പിച്ചു." "അവളില് നിന്ന് പ്രശസ്തനും സമ്പന്നനുമായ പ്രമതി ജനിച്ചു. പ്രമതിയുടെ പ്രിയപത്നി പ്രശസ്തയായ പ്രതാപി ആയിരുന്നു. അവര്ക്ക് രുരു എന്ന പരമതപസ്യുവായ മകന് ജനിച്ചു. അന്നത്തെ കാലത്ത്, സ്തൂലകേശ എന്നൊരു പ്രശസ്തനായ മഹർഷിയും ഉണ്ടായിരുന്നു." "അവന് തപസ്സിലും ധര്മ്മത്തിലും സത്യത്തില് പ്രശസ്തനും ആദരിക്കപ്പെടുന്നതുമായവനായിരുന്നു. അതേസമയം, മഹത്വമുള്ള അപ്പ്സരസ്സായ മേനകയും...