രാജാവേ, എന്റെ മനസ്സ് ലോകഗുണങ്ങളെ അതിജയിച്ച് വേരോടിയതുകൊണ്ട് എനിക്ക് വീട്, സമ്പത്ത്, സുന്ദരിയായ ഭാര്യ—ഇവയില് എന്താണ് പ്രയോജനം? നീ അനേകം രൂപങ്ങളിലൂടെയും അനേകം ആസക്തികളിലൂടെയും കുഴഞ്ഞു നില്ക്കുന്നു; മോക്ഷം പ്രാപിച്ചവന് എന്ന അവകാശവാദം വെറും ഭാവുകത്വം മാത്രമാണ്. ഒരിക്കല് ശത്രുക്കളെക്കുറിച്ച്, ഒരിക്കല് സമ്പത്തിനെക്കുറിച്ച്, മറ്റൊരിക്കല് സൈന്യങ്ങളെക്കുറിച്ച്—ഇങ്ങനെ നീ എപ്പോഴാണ് യഥാര്ത്ഥത്തില് നിരാശ്രയനാകുന്നത്? വ്രതങ്ങളില് സ്ഥിരതയും അല്പഭക്ഷണവും പാലിക്കുന്ന വൈഖാനസമഹര്ഷികളും ലോകത്തിന്റെ അസാരത്വം അറിഞ്ഞിട്ടും, ലോകബന്ധനത്തില് തന്നെ മുഷിഞ്ഞുപോകുന്നു. രാജാവേ, നിന്റെ വംശത്തില് ജനിച്ചവരെ 'വിദേഹ' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; എന്നാല് ഈ പേര് വളരെയധികം വ്യാജമാണ്, മറ്റൊന്നുമല്ല. വിദ്യാധരന് അജ്ഞത, ജനനാന്ധന് സൂര്യന്, ധനികന് ദാരിദ്ര്യം—ഇവയെല്ലാംപോലെ ഈ പേരുകള് അര്ഥശൂന്യമാണ്. നിന്റെ വംശത്തിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും 'വിദേഹ' എന്ന പേരില് പ്രശസ്തരായവരായി ഞാന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്; എന്നാല് അവരുടെ പ്രവൃത്തികളില് അതിനൊരു സാരവുമില്ല. നിമി എന്ന രാജാവും നിന്റെ കുടുംബത്തില് ഉണ്ടായിരുന്നുവല്ലോ; യാഗം നടത്താനായി ആ മഹാര്ഷി തന്റെ ഗുരുവായ വസിഷ്ഠരെ ക്ഷണിച്ചു. അപ്പോള് വസിഷ്ഠന് പറഞ്ഞു: “ഇന്ദ്രന് വേണ്ടി യാഗം നടത്താന് ഇപ്പോള് ക്ഷണം കിട്ടിയിരിക്കുന്നു. അത് പൂര്ത്തിയായാല് നിന്റെ യാഗവും ഞാന് ചെയ്യും; അതുവരെ നീ ക്രമേണ ഒരുക്കങ്ങള് നടത്തുക.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വസിഷ്ഠന് ഇന്ദ്രന്റെ യാഗത്തിന് പോയി. അതിനിടയില് നിമി മറ്റൊരു ഗുരുവിനെ നിയോഗിച്ച് മഹായാഗം നടത്തി. ഈ വിവരം അറിഞ്ഞ വസിഷ്ഠന് അത്യന്തം കോപം വന്നു; “ഗുരുവിനെ അവഗണിച്ചതിനാല് ഇന്ന് നിന്റെ ശരീരം വീഴും,” എന്ന് ശപിച്ചു. രാജാവും മറുപടി ശപഥമായി പറഞ്ഞു: “നിന്റെ ശരീരവും വീഴും.” ഇങ്ങനെ ഇരുവരും പരസ്പരം ശപിച്ചു വീണു; ഇതാണ് ഞാന് കേട്ടത്. രാജാവേ, ഗുരുവായ വസിഷ്ഠന് തന്നെ എങ്ങനെ വിദ്യേയന്റെ ശാപം കിട്ടി? ഇതൊരു വിചിത്രമായ സംഭവമായി എന്റെ മനസ്സില് തെളിയുന്നു, മഹാരാജാവേ. അപ്പോള് ജനകന് പറഞ്ഞു: “നിന്റെ വാക്കുകള് സത്യമാണ്; ഇതില് യാതൊരു വ്യാജത്വവുമില്ല. എന്നിരുന്നാലും, മഹാഭാഗവതന് ബ്രാഹ്മണന്, എന്റെ ഗുരുവിനെ ഞാന് അഗാധമായ ആദരവോടെ സ്നേഹിച്ചു. നീ പിതാവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് കാടിലേക്ക് പോകാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവിടെ മൃഗങ്ങളോടൊപ്പമാകും നിന്റെ അടുത്ത ബന്ധം. പഞ്ചഭൂതങ്ങള് എവിടെയും ഉള്ളത് കൊണ്ടു, നീ എവിടെയാണ് ആസക്തിയില് നിന്ന് പൂര്ണമായി മോചിതനാകുക? ഭക്ഷണത്തിനുള്ള ആശങ്ക എന്നും ഉണ്ടാകും; അങ്ങനെയെങ്കില് നീ എങ്ങനെ നിര്മലചിത്തനാവും, മഹര്ഷേ? കാട്ടിലും നീ തണ്ടിനെയും മൃഗചർമ്മത്തെയും കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച് ആശങ്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഞാനുമിവിടെ രാജ്യം സംബന്ധിച്ച് ചിന്തിക്കാറുണ്ട്—ചിന്തിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും. നീ സംശയപര്വ്വമായ് ദൂരെ നിന്ന് വന്നിരിക്കുന്നു; പക്ഷേ എനിക്ക് ഒരു സംശയമോ ചഞ്ചലതയോ ഇല്ല, ഞാന് പൂര്ണമായും അചഞ്ചലനാണ്. ബ്രാഹ്മണന്, ഞാന് സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ ഭക്ഷിക്കുന്നു; എന്റെ മനസ്സ് ഒരിക്കലും ബന്ധത്തിലല്ല, എപ്പോഴും തൃപ്തനാണ്. പക്ഷേ നീ എപ്പോഴും ദുഃഖിതനാണ്, 'ഞാന് ബന്ധനത്തിലാണ്' എന്ന സംശയത്തില് പെട്ട്. ഈ സംശയം ഉപേക്ഷിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ ദൃഢചിത്തനായി ജീവിക്കൂ. ഈ ശരീരം തന്നെയാണ് ബന്ധനം; 'ഇത് എന്റെതല്ല' എന്ന ഉറച്ച ധാരണയാണ് മോക്ഷം. സമ്പത്ത്, വീട്, രാജ്യം—'ഇവ എന്റെതല്ല' എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം തന്നെയാണ് മോക്ഷം.” സൂതന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ജനകന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, ശുകന് അത്യന്തം സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു; അവിടെയെല്ലാം വിടപറഞ്ഞ്, വേഗത്തില് തന്റെ പിതാവായ വ്യാസന്റെ ഉത്തമാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി. തന്റെ മകനായ ശുകന് അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ട വ്യാസനും അത്യന്തം സന്തോഷംകൊണ്ട് അവനെ അകലം പിടിച്ച് തലവരികയും, അവനോടു വീണ്ടും സുഖം ചോദിക്കയും ചെയ്തു. ശുകന് അവിടെ ആഹ്ലാദകരമായ ആശ്രമത്തില്, പിതാവിന്റെ സമീപത്ത് ശ്രദ്ധയോടെ വേദപാഠത്തിലും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യം നേടിക്കൊണ്ടു താമസിച്ചു. മഹാത്മാവായ രാജാവ് ജനകന്റെ അവസ്ഥ നിരീക്ഷിച്ച ശുകന്, അച്ഛന്റെ ആശ്രമത്തില് വസിക്കുമ്പോള് പരമസന്തോഷം പ്രാപിച്ചു. പിതൃഗണങ്ങളുടെ ഭാഗ്യവതിയായ പുത്രിമാരില് പീവരി എന്ന സുന്ദരിയെ ശുകന് വിവാഹം ചെയ്തു; യോഗമാര്ഗത്തില് സ്ഥിതനായി ഇരിക്കുമ്പോഴേയ്ക്കും. അവരില് നിന്ന് കൃഷ്ണന്, ഗൗരപ്രഭന്, ഭൂരി, ദേവശ്രുതന് എന്നിങ്ങനെ നാലു പുത്രന്മാര് ജനിച്ചു. പ്രശസ്തനായ വ്യാസപുത്രന്ക്ക് കീര്ത്തി എന്ന ഒരു പുത്രി ജനിച്ചു; അവളെ വിവ്രാജന്റെ പുത്രനായ മഹാത്മാവായ അണുഹായ്ക്ക് കല്യാണം ചെയ്തു. അണുവിന് മകനായി ബ്രഹ്മദത്തന് ജനിച്ചു; മഹാത്മാവും ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുമായ ഈ രാജാവ് ഒരു ശാകയുവതിയില് ജനിച്ചവനായിരുന്നു. കുറേ കാലത്തിന് ശേഷം, നാരദന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം, അവന് പരമജ്ഞാനവും അതുല്യമായ യോഗമാര്ഗവുമാണ് പ്രാപിച്ചത്. തന്റെ രാജ്യം മകനില് ഏല്പ്പിച്ച്, ബദരികാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി; മായാബീജത്തിന്റെ ഉപദേശത്തിലൂടെ അവന്റെ ജ്ഞാനം അപ്രതിഹതമായി. നാരദന്റെ കൃപയാല് അവന് സദ്യോമുക്തി പ്രാപിച്ചു; ശുകനും അച്ഛനോടുള്ള ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച്, മനോഹരമായ കൈലാസശൃംഗത്തില് എത്തി. അവിടെ ആസക്തിയില് നിന്ന് പിന്വാങ്ങി, ദീര്ഘധ്യാനത്തില് ഏര്പ്പെട്ടു; പര്വതശൃംഗത്തില് നിന്ന് ഉയര്ന്ന് പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു. ആകാശമാര്ഗം വഴി വലിയ തേജസ്സോടെ സഞ്ചരിച്ച ശുകന്, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു; ശുകന് ഉയരുമ്പോള് പര്വതശൃംഗം രണ്ടായി പിളര്ന്നു. അനേകം അദ്ഭുതസൂചനകള് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ശുകന് ആകാശത്തിലൂടെ വേഗത്തില് സഞ്ചരിച്ചു; ദേവമഹര്ഷികള് അവനെ സ്തുതിച്ചു. അപ്രമേഹമായ പ്രകാശം പ്രാപിച്ച്, രണ്ടാമത്തെ സൂര്യനെപ്പോലെയായി, വ്യാസന് മകനെ വിട്ട് ദുഃഖത്തില് മുങ്ങി, “എന്റെ മകനേ!” എന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചു. അവന് അന്നുവരെ താമസിച്ചിരുന്ന പര്വതശൃംഗത്തിലെ തുതിയ്ക്ക് (കിളിക്ക്) മുന്നില് എത്തി; വ്യാസന് ദുഃഖിതനായി ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നതും, അവന്റെ തിരച്ചില് നിറഞ്ഞ വിളികളും ആ തുതി കണ്ടു. എല്ലാ ജീവികളിലും സാക്ഷിയായി നിലകൊള്ളുന്ന ആ തുതി, വ്യാസന്റെ ആഹ്വാനം ആവര്ത്തിച്ചു; അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്നു വരെ ആ പര്വതശൃംഗത്തില് ശുദ്ധമായ പ്രതിധ്വനി കേള്ക്കുന്നത്. വ്യാസന് കരയുന്നതും, “മകനേ, മകനേ!” എന്ന് വിളിച്ച് വേര്പാടിന്റെ വേദനയില് മുങ്ങുന്നതും കണ്ടു.