ಅರಣ್ಯಾಂ ಮಥ್ಯಮಾನಾಯಾಂ ಪುತ್ರಃ ಪ್ರಾದುರಭೂತ್ತದಾ । ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಸಮ್ಪನ್ನಃ ಸಾಕ್ಷಾನ್ನಿಮಿರಿವಾಪರಃ
ಅರಣಿಯನ್ನು ಉರುಳಿಸುವಾಗ, ಎಲ್ಲ ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ, ನಿಮಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಗನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಬಂದನು.
ಅರಣ್ಯಾ ಮಥನಾಜ್ಜಾತಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥಿರಿತಿ ಸ್ಮೃತಃ । ಯೇನಾಯಂ ಜನಕಾಜ್ಜಾತಸ್ತೇನಾಸೌ ಜನಕೋಽಭವತ್
ಅರಣಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಮಗನಿಗೆ ಮಿಥಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು; ಅವನು ಜನಕನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಾರಣ ಅವನನ್ನು ಜನಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.
ವಿದೇಹಸ್ತು ನಿಮಿರ್ಜಾತೋ ಯಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತದನ್ವಯೇ । ಸಮುದ್ಭೂತಾಸ್ತು ರಾಜಾನೋ ವಿದೇಹಾ ಇತಿ ಕೀರ್ತಿತಾಃ
ನಿಮಿ ದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಹುಟ್ಟಿದುದರಿಂದ, ಅವನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ರಾಜರನ್ನು 'ವಿದೇಹ' ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.
ಏವಂ ನಿಮಿಸುತೋ ರಾಜಾ ಪ್ರಥಿತೋ ಜನಕೋಽಭವತ್ । ನಗರೀ ನಿರ್ಮಿತಾ ತೇನ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಮನೋಹರಾ
ಹೀಗೆ ನಿಮಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ರಾಜನು ಜನಕ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಅವನು ಗಂಗೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಒಂದು ನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದನು.
ಮಿಥಿಲೇತಿ ಸುವಿಖ್ಯಾತಾ ಗೋಪುರಾಟ್ಟಾಲಸಂಯುತಾ । ಧನಧಾನ್ಯಸಮಾಯುಕ್ತಾ ಹಟ್ಟಶಾಲಾವಿರಾಜಿತಾ
ಆ ನಗರವು 'ಮಿಥಿಲೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು, ಗೋಪುರಗಳು, ಕೋಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಧನ-ಧಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.
ವಂಶೇಽಸ್ಮಿನ್ಯೇಽಪಿ ರಾಜಾನಸ್ತೇ ಸರ್ವೇ ಜನಕಾಸ್ತಥಾ । ವಿಖ್ಯಾತಾ ಜ್ಞಾನಿನಃ ಸರ್ವೇ ವಿದೇಹಾಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ
ಈ ವಂಶದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ರಾಜರು ಜನಕರೇ ಆಗಿದ್ದರು; ಅವರು ಜ್ಞಾನಿಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು, ಎಲ್ಲರೂ ವಿದೇಹರೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು.
ಏತತ್ತೇ ಕಥಿತಂ ರಾಜನ್ನಿಮೇರಾಖ್ಯಾನಮುತ್ತಮಮ್ । ಶಾಪಾದ್ಯಸ್ಯ ವಿದೇಹತ್ವಂ ವಿಸ್ತರಾದುದಿತಂ ಮಯಾ
ರಾಜನೇ, ನಿಮಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿದೆನು; ಅವನು ಶಾಪದಿಂದ ವಿದೇಹನಾದದ್ದು ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ರಾಜೋವಾಚ ಭಗವನ್ಭವತಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ನಿಮಿಶಾಪಸ್ಯ ಕಾರಣಮ್ । ಶ್ರುತ್ವಾ ಸನ್ದೇಹಮಾಪನ್ನಂ ಮನೋ ಮೇಽತೀವ ಚಞ್ಚಲಮ್
ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: ಭಗವನೇ, ನೀವು ನಿಮಿಯ ಶಾಪದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ, ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಾ ಚಂಚಲವಾಗಿದೆ.
ವಸಿಷ್ಠೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ರಾಜ್ಞಶ್ಚೈವ ಪುರೋಹಿತಃ । ಪುತ್ರಃ ಪಙ್ಕಜಯೋನೇಸ್ತು ರಾಜ್ಞಾ ಶಪ್ತಃ ಕಥಂ ಮುನಿಃ
ವಸಿಷ್ಠನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ರಾಜನ ಪುರೋಹಿತನು, ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನ ಮಗನು; ಅವನನ್ನು ರಾಜನು ಹೇಗೆ ಶಪಿಸಿದನು, ಮುನಿಯೇ?
ಗುರುಂ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ನಿಮಿನಾ ನ ಕೃತಾ ಕ್ಷಮಾ । ಯಜ್ಞಕರ್ಮ ಶುಭಂ ಕೃತ್ವಾ ಕಥಂ ಕ್ರೋಧಮುಪಾಗತಃ
ಗುರುವೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೂ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ನಿಮಿಯು ಅವನಿಗೆ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ? ಶುಭಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅವನು ಹೇಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡನು?
ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಧರ್ಮಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಕಥಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಸಮ್ಭವಃ । ಕ್ರೋಧಸ್ಯ ವಶಮಾಪನ್ತಃ ಶಪ್ತವಾನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಗುರುಮ್
ಧರ್ಮದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದವನು ಹೇಗೆ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗುರುವಿಗೆ ಶಾಪಕೊಟ್ಟನು?
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ಕ್ಷಮಾತಿದುರ್ಲಭಾ ರಾಜನ್ಪ್ರಾಣಿಭಿರಜಿತಾತ್ಮಭಿಃ । ಕ್ಷಮಾವಾನ್ದುರ್ಲಭೋ ಲೋಕೇ ಸುಸಮರ್ಥೋ ವಿಶೇಷತಃ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ರಾಜನೇ, ಕ್ಷಮೆ ಎಂಬುದು ಅಜಿತಾತ್ಮರಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಅಪರೂಪ; ಕ್ಷಮೆಯುಳ್ಳವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯೂ ಆಗಿರುವನು.
ಸರ್ವಸಙ್ಗಪರಿತ್ಯಾಗೀ ಮುನಿರ್ಭವತು ತಾಪಸಃ । ನಿದ್ರಾಕ್ಷುಧೋರ್ವಿಜೇತಾ ಚ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸೇ ಸುನಿಷ್ಠಿತಃ
ಯಾವ ತಪಸ್ವಿಯು ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಹಸಿವನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನೇ ಮುನಿ.
ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧಸ್ತಥಾ ಲೋಭೋ ಹ್ಯಹಙ್ಕಾರಶ್ಚತುರ್ಥಕಃ । ದುರ್ಜ್ಞೇಯಾ ದೇಹಮಧ್ಯಸ್ಥಾ ರಿಪವಸ್ತೇನ ಸರ್ವಥಾ
ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅಹಂಕಾರ—ಈ ಎಲ್ಲ ಶತ್ರುಗಳು ದೇಹದೊಳಗೆ ಇದ್ದು, ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗದು.
ನ ಭೂತಪೂರ್ವಃ ಸಂಸಾರೇ ನ ಚೈವ ವರ್ತತೇಽಧುನಾ । ಭವಿತಾ ನ ಪುಮಾನ್ಕಶ್ಚಿದ್ಯೋ ಜಯೇತ ರಿಪೂನಿಮಾನ್
ಈ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರು ಹಿಂದೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ, ಈಗಲೂ ಇಲ್ಲ, ಮುಂದೆಯೂ ಯಾರೂ ಇರಲಾರರು.
ನ ಸ್ವರ್ಗೇ ನ ಚ ಭೂಲೋಕೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಹರೇಃ ಪದೇ । ಕೈಲಾಸೇ ನೇದೃಶಃ ಕಶ್ಚಿದ್ಯೋ ಜಯೇತ ರಿಪೂನಿಮಾನ್
ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ, ಭೂಲೋಕದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ, ಹರಿಯ ನಿವಾಸದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ, ಕೈಲಾಸದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ—ಈ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.
ಮುನಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಾಶ್ಚ ತಥಾನ್ಯೇ ತಾಪಸೋತ್ತಮಾಃ । ತೇಽಪಿ ಗುಣತ್ರಯಾವಿದ್ಧಾಃ ಕಿಂ ಪುನರ್ಮಾನವಾ ಭುವಿ
ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಪಸ್ವಿಗಳೂ ಕೂಡ ಗುಣತ್ರಯಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಾನವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಏನು ಹೇಳುವುದು?
ಕಪಿಲಃ ಸಾಂಖ್ಯವೇತ್ತಾ ಚ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸರತಃ ಶುಚಿಃ । ತೇನಾಪಿ ದೈವಯೋಗಾದ್ಧಿ ಪ್ರದಗ್ಧಾಃ ಸಗರಾತ್ಮಜಾಃ
ಸಾಂಖ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದ, ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಪಿಲರು ತಮ್ಮ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಹ ಸಗರನ ಪುತ್ರರನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿದರು.
ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜನ್ನಹಙ್ಕಾರಾತ್ಸಞ್ಜಾತಂ ಭುವನತ್ರಯಮ್ । ಕಾರ್ಯಕಾರಣಭಾವಾತ್ತು ತದ್ವಿಯುಕ್ತಂ ಕಥಂ ಭವೇತ್
ರಾಜನೇ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದಲೇ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅವು ಇದರಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ಬ್ರಹ್ಮಾ ಗುಣತ್ರಯಾವಿಷ್ಟೋ ವಿಷ್ಣುಶ್ಚೈವಾಥ ಶಙ್ಕರಃ । ಪ್ರಭವನ್ತಿ ಶರೀರೇಷು ತೇಷಾಂ ಭಾವಾಃ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್
ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಂಕರರೂ ಕೂಡ ಗುಣತ್ರಯಗಳಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಗುಣಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.
ಮಾನವಾನಾಂ ಚ ಕಾ ವಾರ್ತಾ ಸತ್ತ್ವೈಕಾನ್ತವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ । ಗುಣಾನಾಂ ಸಙ್ಕರೋ ರಾಜನ್ಸರ್ವತ್ರ ಸಮವಸ್ಥಿತಃ
ಮಾನವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ವಗುಣದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರರಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ರಾಜನೇ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗುಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೇ ಇದೆ.
ಕದಾಚಿತ್ಸತ್ತ್ವವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್ಕದಾಚಿದ್ರಜಸಃ ಕಿಲ । ಕದಾಚಿತ್ತಮಸೋ ವೃದ್ಧಿಃ ಸಮಭಾವಃ ಕದಾಚನ
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸತ್ವಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಜೋಗುಣ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಮೋಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವು ಸಮಾನವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ.
ನಿರ್ಗುಣಃ ಪರಮಾತ್ಮಾಸೌ ನಿರ್ಲೇಪಃ ಪರಮೋಽವ್ಯಯಃ । ಅಲಕ್ಷ್ಯಃ ಸರ್ವಸತ್ತ್ವಾನಾಮಪ್ರಮೇಯಃ ಸನಾತನಃ
ಅಪಾರಮಾತ್ಮನು ಗುಣರಹಿತನು, ಲೇಪವಿಲ್ಲದವನು, ಪರಮನು, ಅವಿನಾಶಿಯು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕಾಣದವನು, ಅಳವಡಿಸಲಾಗದವನು ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತನು.
ತಥೈವ ಪರಮಾ ಶಕ್ತಿರ್ನಿರ್ಗುಣಾ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸ್ಥಿತಾ । ದುರ್ಜ್ಞೇಯಾ ಚಾಲ್ಪಮತಿಭಿಃ ಸರ್ವಭೂತವ್ಯವಸ್ಥಿತಿಃ
ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮಶಕ್ತಿಯೂ ಗುಣರಹಿತವಾಗಿದ್ದು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಕಡಿಮೆ ಬುದ್ಧಿಯವರಿಗೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.
ಪರಾತ್ಮನಸ್ತಥಾ ಶಕ್ತೇಸ್ತಯೋರೈಕ್ಯಂ ಸದೈವ ಹಿ । ಅಭಿನ್ನಂ ತದ್ವಪುರ್ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮುಚ್ಯತೇ ಸರ್ವದೋಷತಃ
ಪರಮಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಆ ಶಕ್ತಿಯ ಏಕ್ಯ ಸದಾ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಅವರ ಅವಿಭಕ್ತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತವನು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ತಜ್ಜ್ಞಾನಾದೇವ ಮೋಕ್ಷಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ವೇದಾನ್ತಡಿಣ್ಡಿಮಃ । ಯೋ ವೇದ ಸ ವಿಮುಕ್ತೋಽಸ್ಮಿನ್ಸಂಸಾರೇ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕೇ
ಆ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವೇದಾಂತ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತವನು ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಜ್ಞಾನಂ ತು ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಶಾಬ್ದಿಕಂ ಪ್ರಥಮಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥವಿಜ್ಞಾನಾತ್ತದ್ಭವೇದ್ಬುದ್ಧಿಯೋಗತಃ
ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಶಾಬ್ದಿಕ ಜ್ಞಾನ, ಅದು ವೇದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಕಲ್ಪಾಸ್ತತ್ರ ಬಹವೋ ಭವನ್ತಿ ಮತಿಕಲ್ಪಿತಾಃ । (ಕುತರ್ಕಕಲ್ಪಿತಾಃ ಕೇಚಿತ್ಸತರ್ಕಕಲ್ಪಿತಾಃ ಪರೇ । ವಿತರ್ಕೈರ್ವಿಭ್ರಮೋತ್ಪತ್ತಿರ್ವಿಭ್ರಮಾದ್ಬುದ್ಧಿಭ್ರಂಶತಾ । ಬುದ್ಧಿಭ್ರಂಶಾಜ್ಜ್ಞಾನನಾಶಃ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ । ) ಅನುಭವಾಖ್ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ತು ಜ್ಞಾನಂ ತದ್ದುರ್ಲಭಂ ನೃಪ
ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ತಪ್ಪು ತರ್ಕದಿಂದ, ಕೆಲವು ಸರಿಯಾದ ತರ್ಕದಿಂದ. ಇಂತಹ ವಾದಗಳಿಂದ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಗೊಂದಲದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದು ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ಸಿಗುವ ಜ್ಞಾನ; ಅದು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ.
ತತ್ತದಾ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ವೇತ್ತುಃ ಸಙ್ಗೋ ಯದಾ ಭವೇತ್ । ಶಬ್ದಜ್ಞಾನಾನ್ನ ಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಸಿದ್ಧಿರ್ಭವತಿ ಭಾರತ
ಅನುವಭವಜ್ಞಾನವು ಮಾತ್ರ, ಹುಡುಕುವವನು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದಾಗ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಶಬ್ದಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಭಾರತ.
ತಸ್ಮಾನ್ನಾನುಭವಜ್ಞಾನಂ ಸಮ್ಭವತ್ಯತಿಮಾನುಷಮ್ । ಅನ್ತರ್ಗತಂ ತಮಶ್ಛೇತ್ತುಂ ಶಾಬ್ದಬೋಧೋ ಹಿ ನ ಕ್ಷಮಃ
ಆದುದರಿಂದ ಅನುಭವದ ಜ್ಞಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪ ಮತ್ತು ಮಾನವನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮೀರಿ ಇದೆ. ಒಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಶಾಬ್ದಿಕ ಬೋಧನೆ ಸಮರ್ಥವಲ್ಲ.