ತಸ್ಮಾತ್ಪುತ್ರ ಮಮಾತ್ಯರ್ಥಂ ದುಃಖಂ ನಾಶಿತುಮರ್ಹಸಿ । ತ್ರಿಶಿರಾ ಮಮ ಚಿತ್ತಾತ್ತು ನಾಪಸರ್ಪತಿ ಕರ್ಹಿಚಿತ್
ಆದರಿಂದ, ನನ್ನ ಮಗನೆ, ನನ್ನ ತುಂಬಿರುವ ಈ ಆಳವಾದ ದುಃಖವನ್ನು ನೀನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರಮಾಡಬೇಕು; ತ್ರಿಶಿರಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೂರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಸುಶೀಲಃ ಸತ್ಯವಾದೀ ಚ ತಾಪಸೋ ವೇದವಿತ್ತಮಃ । ಅಪರಾಧಂ ವಿನಾ ತೇನ ನಿಹತಃ ಪಾಪಬುದ್ಧಿನಾ
ಅವನು ಸೌಮ್ಯನು, ಸತ್ಯವಂತನು, ತಪಸ್ವಿಯೂ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಂತನೂ ಆಗಿದ್ದನು; ಯಾವ ತಪ್ಪು ಇಲ್ಲದೆ, ಪಾಪಮತಿಯಾದವನಿಂದ ಅವನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ಇತಿ ತಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ವೃತ್ರಃ ಪರಮದುರ್ಜಯಃ । ರಥಮಾರುಹ್ಯ ತರಸಾ ನಿರ್ಜಗಾಮ ಪಿತುರ್ಗೃಹಾತ್
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ವೃತ್ರನು, ಜಯಿಸಲು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾದವನು, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ರಥವನ್ನು ಏರಿ ತಂದೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟನು.
ರಣದುನ್ದುಭಿನಿರ್ಘೋಷಂ ಶಙ್ಖನಾದಂ ಮಹಾಬಲಮ್ । ಕಾರಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಯಾಣಂ ಸ ಚಕಾರ ಮದಗರ್ವಿತಃ
ಯುದ್ಧದ ಡೊಳ್ಳುಗಳು ಮತ್ತು ಶಂಖಗಳ ಭಾರೀ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ಅವನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ ತನ್ನ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟನು.
ನಿರ್ಯಯೌ ನಯಸಂಯುಕ್ತಃ ಸೇವಕಾನಿತಿ ಸಂವದನ್ । ಹತ್ವಾ ಶಕ್ರಂ ಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮಿ ಸುರರಾಜ್ಯಮಕಣ್ಟಕಮ್
ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸಲಹೆಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟ ವೃತ್ರನು, ಸೇವಕರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ: 'ಇಂದ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು, ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದ ದೇವರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ' ಎಂದನು.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ನಿರ್ಜಗಾಮಾಶು ಸ್ವಸೈನ್ಯಪರಿವಾರಿತಃ । ಮಹತಾ ಸೈನ್ಯನಾದೇನ ಭೀಷಯನ್ನಮರಾವತೀಮ್
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೊರಟನು; ತನ್ನ ಸೇನೆಯ ಭಾರೀ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಅಮರಾವತಿಯನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಿದನು.
ತಮಾಗಚ್ಛನ್ತಮಾಜ್ಞಾಯ ತುರಾಷಾಡಪಿ ಸತ್ವರಃ । ಸೇನೋದ್ಯೋಗಂ ಭಯತ್ರಸ್ತಃ ಕಾರಯಾಮಾಸ ಭಾರತ
ಅವನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದ ತುರಾಷಾಡನು, ಭಯದಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸೇನೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದನು, ಭಾರತ.
ಸರ್ವಾನಾಹೂಯ ತರಸಾ ಲೋಕಪಾಲಾನರಿನ್ದಮಃ । ಯುದ್ಧಾರ್ಥಂ ಪ್ರೇರಯನ್ಸರ್ವಾನ್ವ್ಯರೋಚತ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ
ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಪಾಲರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ, ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ರಾಜನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಗೃಧ್ರನ್ವ್ಯೂಹಂ ತತಃ ಕೃತ್ವಾ ಸಂಸ್ಥಿತಃ ಪಾಕಶಾಸನಃ । ತತ್ರಾಜಗಾಮ ವೇಗಾತ್ತು ವೃತ್ರಃ ಪರಬಲಾರ್ದನಃ
ಆಮೇಲೆ ಪಾಕಶಾಸನನು ಗಿಡುಗದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹಾಯ್ದು ನಿಂತನು; ಅಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ವೃತ್ರನು ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದು ತಲುಪಿದನು.
ದೇವದಾನವಯೋಸ್ತಾವತ್ಸಂಗ್ರಾಮಸ್ತುಮುಲೋಽಭವತ್ । ವೃತ್ರವಾಸವಯೋಃ ಸಂಖ್ಯೇ ಮನಸಾ ವಿಜಯೈಷಿಣೋಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ನಡುವೆ ಭಾರೀ ಯುದ್ಧವು ಉಂಟಾಯಿತು; ವೃತ್ರ ಮತ್ತು ವಾಸವನು ಇಬ್ಬರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ ಹೋರಾಡಿದರು.
ಏವಂ ಪರಸ್ಪರಂ ಯುದ್ಧೇ ಸನ್ದೀಪ್ತೇ ಭಯದೇ ಭೃಶಮ್ । ಆಕೂತಂ ದೇವತಾಃ ಪ್ರಾಪುರ್ದೈತ್ಯಾಶ್ಚ ಪರಮಾಂ ಮುದಮ್
ಹೀಗೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ದೇವತೆಗಳು ಆತಂಕಗೊಂಡರು, ದೈತ್ಯರು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು.
ತೋಮರೈರ್ಭಿನ್ದಿಪಾಲೈಶ್ಚ ಖಡ್ಗೈಃ ಪರಶುಪಟ್ಟಿಶೈಃ । ಜಘ್ನುಃ ಪರಸ್ಪರಂ ದೇವದೈತ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ವವರಾಯುಧೈಃ
ತೋಮರ, ಭಿಂಡಿಪಾಲ, ಕತ್ತಿ, ಪರಶು, ಪಟ್ಟಿಶ ಇಂತಹ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರು ತಾವು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಿದರು.
ಏವಂ ಯುದ್ಧೇ ವರ್ತಮಾನೇ ದಾರುಣೇ ಲೋಮಹರ್ಷಣೇ । ಶಕ್ರಂ ಜಗ್ರಾಹ ಸಹಸಾ ವೃತ್ರಃ ಕ್ರೋಧಸಮನ್ವಿತಃ
ಹೀಗೆ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ರೋಮಾಂಚನ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ವೃತ್ರನು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಅಚಾನಕ್ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು.
ಅಪಾವೃತ್ಯ ಮುಖೇ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಸ್ಥಿತೋ ವೃತ್ರಃ ಶತಕ್ರತುಮ್ । ಮುದಿತೋಽಭೂನ್ಮಹಾರಾಜ ಪೂರ್ವವೈರಮನುಸ್ಮರನ್
ಬಾಯನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ತೆರೆದು, ವೃತ್ರನು ಶತಕ್ರತುವನ್ನು ಒಳಗೆ ಹಾಕಿ ನಿಂತನು; ರಾಜನೆ, ಹಳೆಯ ವೈರಾಗತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು.
ಶಕ್ರೇ ಗ್ರಸ್ತೇಽಥ ವೃತ್ರೇಣ ಸಂಭ್ರಾನ್ತಾ ನಿರ್ಜರಾಸ್ತದಾ । ಚುಕ್ರುಶಃ ಪರಮಾರ್ತಾಸ್ತೇ ಹಾ ಶಕ್ರೇತಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ
ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನಿಂದ ನುಂಗಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಆ ಅಮರರು ಭಯಭೀತರಾಗಿದರು. ಅವರು ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ, 'ಹಾಯ್ ಇಂದ್ರ!' ಎಂದು ಪುನಃ ಪುನಃ ಅಳಿದರು.
ಅಪಾವೃತಂ ಮುಖೇ ಶಕ್ರಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸರ್ವೇ ದಿವೌಕಸಃ । ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ಪ್ರಣಮ್ಯೋಚುರ್ದೀನಾ ವ್ಯಥಿತಚೇತಸಃ
ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು, ಇಂದ್ರನು ಆ ಬಾಯಿನೊಳಗೆ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಬ್ರಹಸ್ಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಃಖದಿಂದ ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದ ಅವನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.
ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ತ್ವಮಸ್ಮಾಕಂ ಗುರುಃ ಪರಃ । ಶಕ್ರೋ ಗ್ರಸ್ತಸ್ತು ವೃತ್ರೇಣ ರಕ್ಷಿತೋ ದೇವತಾನ್ತರೈಃ
ಎಂಥ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು, ಮಹಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ? ನೀವೇ ನಮ್ಮ ಗುರು. ಇಂದ್ರನು ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಿದ್ದರೂ ವೃತ್ರನಿಂದ ನುಂಗಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
ವಿನಾ ಶಕ್ರೇಣ ಕಿಂ ಕುರ್ಮಃ ಸರ್ವೇ ಹೀನಪರಾಕ್ರಮಾಃ । ಅಭಿಚಾರಂ ಕುರು ವಿಭೋ ಸತ್ವರಃ ಶಕ್ರಮುಕ್ತಯೇ
ಇಂದ್ರನಿಲ್ಲದೆ ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬಹುದು? ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದಿದೆ. ಸ್ವಾಮೀ, ದಯವಿಟ್ಟು ಬೇಗ ಇಂದ್ರನ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಒಂದು ವಿಧಿ ಮಾಡು.
ಬೃಹಸ್ಪತಿರುವಾಚ ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಸುರಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ತೋ ಮುಖಮಧ್ಯೇಽಸ್ತಿ ವಾಸವಃ । ವೃತ್ರೇಣೋತ್ಸಾದಿತೋ ಜೀವನ್ನಸ್ತಿ ಕೋಷ್ಠಾನ್ತರೇ ರಿಪೋಃ
ಬ್ರಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದನು: ದೇವತೆಗಳೇ, ಈಗ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ವಾಸವನು ವೃತ್ರನ ಬಾಯಿನೊಳಗೆ ಜೀವಂತವಾಗಿಯೇ ಸಿಲುಕಿದ್ದಾನೆ, ಶತ್ರುವಿನ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದಾನೆ.
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ದೇವಾಶ್ಚಿನ್ತಾತುರಾಃ ಸರ್ವೇ ತುರಾಸಾಹಂ ತಥಾಕೃತಮ್ । ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಮೃಶ್ಯ ತರಸಾ ಚಕ್ರುರ್ಯತ್ನಂ ವಿಮುಕ್ತಯೇ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ತುರಾಸಾಹನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ಯೋಚಿಸಿ, ಇಂದ್ರನ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.
ಅಸೃಜನ್ತ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಾಂ ಜೃಮ್ಭಿಕಾಂ ರಿಪುನಾಶಿನೀಮ್ । ತತೋ ವಿಜೃಮ್ಭಮಾಣಃ ಸ ವ್ಯಾವೃತಾಸ್ಯೋ ಬಭೂವ ಹ
ಅವರು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯ ಜಂಭಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಆಗ ವೃತ್ರನು ಜಂಭಿಸಿದಾಗ ಅವನ ಬಾಯಿ ಚೆಲ್ಲವಾಗಿ ತೆರೆಯಿತು.
ವಿಜೃಮ್ಭಮಾಣಸ್ಯ ತತೋ ವೃತ್ರಸ್ಯಾಸ್ಯಾದವಾಪತತ್ । ಸ್ವಾನ್ಯಙ್ಗಾನ್ಯಪಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ಯ ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತೋ ಬಲಸೂದನಃ
ವೃತ್ರನು ಜಂಭಿಸುವಾಗ, ಬಲವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವವನು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡು ಶತ್ರುವಿನ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಬಂದನು.
ತತಃ ಪ್ರಭೃತಿ ಲೋಕೇಷು ಜೃಮ್ಭಿಕಾ ಪ್ರಾಣಿಸಂಸ್ಥಿತಾ । ಜಹೃಷುಶ್ಚ ಸುರಾಃ ಸರ್ವೇ ಶಕ್ರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿನಿರ್ಗತಮ್
ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಜಂಭಿಕೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿಯಿತು. ಇಂದ್ರನು ಹೊರಬಂದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು.
ತತಃ ಪ್ರವವೃತೇ ಯುದ್ಧಂ ತಯೋರ್ಲೋಕಭಯಪ್ರದಮ್ । ವರ್ಷಾಣಾಮಯುತಂ ಯಾವದ್ದಾರುಣಂ ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್
ಆಮೇಲೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟುಮಾಡುವಂತಹ, ಭಯಾನಕವಾದ, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
ಏಕತಶ್ಚ ಸುರಾಃ ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧಾಯ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಾಃ । ಏಕತೋ ಬಲವಾಂಸ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಃ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಸಮವರ್ತತ
ಒಂದು ಕಡೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು; ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ತ್ವಷ್ಟೃನ ಮಗನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತನು.
ಯದಾ ವ್ಯವರ್ಧತ ರಣೇ ವೃತ್ರೋ ವರಮದಾವೃತಃ । ಪರಾಜಿತಸ್ತದಾ ಶಕ್ರಸ್ತೇಜಸಾ ತಸ್ಯ ಧರ್ಷಿತಃ
ವೃತ್ರನು ವರದಾನದಿಂದ ರಕ್ಷಿತನಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠನಾದಾಗ, ಇಂದ್ರನು ಸೋತು, ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ವೃತ್ರನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕುಂದಿತು.
ವಿವ್ಯಥೇ ಮಘವಾ ಯುದ್ಧೇ ತತಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಪರಾಜಯಮ್ । ವಿಷಾದಮಗಮನ್ದೇವಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶಕ್ರಂ ಪರಾಜಿತಮ್
ಮಘವಾನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತು ದುಃಖಗೊಂಡನು; ಇಂದ್ರನು ಸೋತುದನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳು ನಿರಾಶೆಯಾದರು.
ಜಗ್ಮುಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ರಣಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ಇನ್ದ್ರಪುರೋಗಮಾಃ । ಗೃಹೀತಂ ದೇವಸದನಂ ವೃತ್ರೇಣಾಗತ್ಯ ರಂಹಸಾ
ಇಂದ್ರನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟರು; ವೃತ್ರನು ವೇಗವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ನಿವಾಸವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.
ದೇವೋದ್ಯಾನಾನಿಸರ್ವಾಣಿ ಭುಙ್ಕ್ತೇಽಸೌ ದಾನವೋ ಬಲಾತ್ । ಐರಾವತೋಽಪಿ ದೈತ್ಯೇನ ಗೃಹೀತೋಽಸೌ ಗಜೋತ್ತಮಃ
ಆ ದೈತ್ಯನು ಬಲದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಆನಂದದಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಿದನು; ಐರಾವತ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಜವನ್ನೂ ಆ ದೈತ್ಯನು ಹಿಡಿದನು.
ವಿಮಾನಾನಿ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ಗೃಹೀತಾನಿ ವಿಶಾಮ್ಪತೇ । ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಾ ಹಯವರೋ ಜಾತಸ್ತಸ್ಯ ವಶೇ ತದಾ
ಎಲ್ಲ ವಿಮಾನಗಳನ್ನೂ ಆ ದೈತ್ಯನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು, ರಾಜನೇ; ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುದುರೆಯೂ ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.