ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಸಹಸಾಽಽಗತ್ಯ ಪರಿಘಂ ಕ್ಷಿಪತೇ ಯದಾ । ಹುಙ್ಕಾರೇಣೈವ ತಂ ಭಸ್ಮ ಚಕಾರ ತರಸಾಮ್ಬಿಕಾ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಗದೆಯನ್ನು ಎಸೆದಾಗ, ಅಂಬಿಕೆ ಒಂದು ಭಯಾನಕ ಘರ್ಜನೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮಮಾಡಿದಳು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಸ್ಮೀಕೃತಂ ದೈತ್ಯಂ ಸೈನಿಕಾ ಭಯವಿಹ್ವಲಾಃ । ಚಕ್ರುಃ ಪಲಾಯನಂ ಸದ್ಯೋ ಹಾ ತಾತೇತ್ಯಬ್ರುವನ್ಪಥಿ
ಆ ದೈತ್ಯನು ಭಸ್ಮವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ದಾನವರ ಸೈನಿಕರು ಭಯದಿಂದ ತಡವಾಡುತ್ತಾ, 'ಅಯ್ಯೋ ತಂದೆ!' ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ ಓಡಿಹೋದರು.
ದೇವಾಸ್ತಂ ನಿಹತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದಾನವಂ ಧೂಮ್ರಲೋಚನಮ್ । ಮುಮುಚುಃ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಂ ತೇ ಮುದಿತಾ ಗಗನೇ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಧೂಮ್ರಲೋಚನ ದಾನವನು ಹತರಾದುದನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ನೋಡಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ನಿಂತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೂವಿನ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಸುರಿಸಿದರು.
ರಣಭೂಮಿಸ್ತದಾ ರಾಜನ್ ದಾರುಣಾ ಸಮಪದ್ಯತ । ನಿಹತೈರ್ದಾನವೈರಶ್ವೈಃ ಖರೈಶ್ಚ ವಾರಣೈಸ್ತಥಾ
ಅಂದು, ರಾಜನೇ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ತುಂಬಾ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು; ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಹತರಾದ ದಾನವರು, ಕುದುರೆಗಳು, ಖರಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳು ಬಿದ್ದಿದ್ದವು.
ಗೃಧ್ರಾಃ ಕಾಕಾ ವಟಾಃ ಶ್ಯೇನಾ ವರಫಾ ಜಮ್ಬುಕಾಸ್ತಥಾ । ನನೃತುಶ್ಚುಕ್ರುಶುಃ ಪ್ರೇತಾನ್ಪತಿತಾನ್ ರಣಭೂಮಿಷು
ಗಿಡುಗುಗಳು, ಕಾಗೆಗಳು, ವಟ್ಟಗಳು, ಗಿಡುಗುಹಕ್ಕಿಗಳು, ನರಿ ಮತ್ತು ಕಾಡುನಾಯಿಗಳು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಶವಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಣಿದು, ಕೂಗಿ ಹಬ್ಬ ಮಾಡಿಕೊಂಡವು.
ಅಮ್ಬಿಕಾ ತದ್ರಣಸ್ಥಾನಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೂರಂ ಸ್ಥಲಾನ್ತರೇ । ಗತ್ವಾ ಚಕಾರ ಚಾಪ್ಯುಗ್ರಂ ಶಙ್ಖನಾದಂ ಭಯಪ್ರದಮ್
ಅಂಬಿಕೆ ಆ ಯುದ್ಧಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೂರದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಹ ಭಯಾನಕ ಶಂಖನಾದವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.
ತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ದರಶಬ್ದಂ ತು ಶುಮ್ಭಃ ಸದ್ಮನಿ ಸಂಸ್ಥಿತಃ । ದೃಷ್ಟ್ವಾಥ ದಾನವಾನ್ಭಗ್ನಾನಾಗತಾನ್ ರುಧಿರೋಕ್ಷಿತಾನ್
ಆ ಭಯಂಕರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶುಂಬನು ಅರಮನೆಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ, ಸೋತು ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದ ದಾನವರನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಛಿನ್ನಪಾದಕರಾಕ್ಷಾಂಶ್ಚ ಮಞ್ಚಕಾರೋಪಿತಾನಪಿ । ಭಗ್ನಪೃಷ್ಠಕಟಿಗ್ರೀವಾನ್ಕ್ರನ್ದಮಾನಾನನೇಕಶಃ
ಅವನು ಕೈ ಕಾಲುಗಳು ಕಡಿದಿರುವವರನ್ನು ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿರುವುದೂ, ಬೆನ್ನು, ಕಮರು, మెಡಲು ಮುರಿದು ನೋವಿನಿಂದ ಅಳುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕರನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ವೀಕ್ಷ್ಯ ಶುಮ್ಭೋ ನಿಶುಮ್ಭಶ್ಚ ಕ್ವ ಗತೋ ಧೂಮ್ರಲೋಚನಃ । ಕಥಂ ಭಗ್ನಾಃ ಸಮಾಯಾತಾ ನಾನೀತಾ ಕಿಂ ವರಾನನಾ
ಶುಂಬ ಮತ್ತು ನಿಶುಂಬರು, 'ಧೂಮ್ರಲೋಚನ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು? ನೀವು ಹೇಗೆ ಸೋತು ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದೀರಿ? ಆ ಸುಂದರಳನ್ನು ಏಕೆ ತರಲಿಲ್ಲ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದರು.
ಸೈನ್ಯಂ ಕುತ್ರ ಗತಂ ಮನ್ದಾಃ ಕಥಯನ್ತು ಯಥೋಚಿತಮ್ । ಕಸ್ಯಾಯಂ ಶಙ್ಖನಾದೋಽದ್ಯ ಶ್ರೂಯತೇ ಭಯವರ್ಧನಃ
'ಸೈನ್ಯ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದದು, ಮೂರ್ಖರೇ? ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿ. ಇಂದು ಯಾರ ಶಂಖದ ಧ್ವನಿ ಭಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆ?' ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.
ಗಣಾ ಊಚುಃ ಬಲಞ್ಚ ಪಾತಿತಂ ಸರ್ವಂ ನಿಹತೋ ಧೂಮ್ರಲೋಚನಃ । ಕೃತಂ ಕಾಲಿಕಯಾ ಕರ್ಮ ರಣಭೂಮಾವಮಾನುಷಮ್
ಗಣಗಳು ಹೇಳಿದರು: 'ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೈನ್ಯ ನಾಶವಾಗಿದೆ, ಧೂಮ್ರಲೋಚನನು ಹತರಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಕಾಲಿಗೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನವನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು.'
ಶಙ್ಖನಾದೋಽಮ್ಬಿಕಾಯಾಸ್ತು ಗಗನಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ರಾಜತೇ । ಹರ್ಷದಃ ಸುರಸಙ್ಘಾನಾಂ ದಾನವಾನಾಞ್ಚ ಶೋಕಕೃತ್
ಅಂಬಿಕೆಯ ಶಂಖನಾದವು ಆಕಾಶವನ್ನೆಲ್ಲಾ ತುಂಬಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ; ಅದು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು, ದಾನವರಿಗೆ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
ಯದಾ ನಿಪಾತಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ತೇನ ಕೇಸರಿಣಾ ವಿಭೋ । ರಥಾ ಭಗ್ನಾ ಹಯಾಶ್ಚೈವ ಬಾಣಪಾತೈರ್ವಿನಾಶಿತಾಃ
ಎಲ್ಲರೂ ಆ ಸಿಂಹದಿಂದ ಬಿದ್ದಾಗ, ರಾಜನೇ, ರಥಗಳು ಮುರಿದುಹೋಯಿತು, ಕುದುರೆಗಳು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯಿಂದ ನಾಶವಾದವು.
ಗಗನಸ್ಥಾಃ ಸುರಾಶ್ಚಕ್ರುಃ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಂ ಮುದಾನ್ವಿತಾಃ । ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಗ್ನಂ ಬಲಂ ಸರ್ವಂ ಪಾತಿತಂ ಧೂಮ್ರಲೋಚನಮ್
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ದೇವತೆಗಳು, ಸೈನ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೋತು ಧೂಮ್ರಲೋಚನನು ಹತರಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹೂವಿನ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಸುರಿಸಿದರು.
ನಿಶ್ಚಯಸ್ತು ಕೃತೋಽಸ್ಮಾಭಿರ್ಜಯೋ ನೈವ ಭವೇದಿತಿ । ವಿಚಾರಂ ಕುರು ರಾಜೇನ್ದ್ರ ಮನ್ತ್ರಿಭಿರ್ಮನ್ತ್ರವಿತ್ತಮೈಃ
ನಾವು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದೇವೆ: ಜಯ ನಮ್ಮದಾಗದು. ರಾಜೇಂದ್ರ, ನೀನು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡು.
ವಿಸ್ಮಯೋಽಯಂ ಮಹಾರಾಜ ಯದೇಕಾ ಜಗದಮ್ಬಿಕಾ । ಭವದ್ಭಿಃ ಸಹ ಯುದ್ಧಾಯ ಸಂಸ್ಥಿತಾ ಸೈನ್ಯವರ್ಜಿತಾ
ಮಹಾರಾಜ, ಒಂದು ಜಗದಂಬೆ ಮಾತ್ರ ನಿಮ್ಮೆದುರು ಸೈನ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬುದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿದೆ.
ನಿರ್ಭಯೈಕಾಕಿನೀ ಬಾಲಾ ಸಿಂಹಾರೂಢಾ ಮದೋತ್ಕಟಾ । ಚಿತ್ರಮೇತನ್ಮಹಾರಾಜ ಭಾಸತೇಽದ್ಭುತಮಞ್ಜಸಾ
ಒಬ್ಬ ಭಯವಿಲ್ಲದ, ಒಬ್ಬಳೇ ಇದ್ದ ಹುಡುಗಿ, ಸಿಂಹದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಗರ್ವದಿಂದ ತುಂಬಿರುವಳು—ಮಹಾರಾಜನೇ, ಇದು ವಿಸ್ಮಯಕರವಾದ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ದೃಶ್ಯ.
ಸನ್ಧಿರ್ವಾ ವಿಗ್ರಹೋ ವಾದ್ಯ ಸ್ಥಾನಂ ನಿರ್ಯಾಣಮೇವ ಚ । ಮನ್ತ್ರಯಿತ್ವಾ ಮಹಾರಾಜ ಕುರು ಕಾರ್ಯಂ ಯಥಾರುಚಿ
ಸಂದಿ ಮಾಡಬೇಕೋ, ಯುದ್ಧವೋ, ಮಾತುಕತೆವೋ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುವುದೋ, ಹೊರಡುವುದೋ—ಮಹಾರಾಜನೇ, ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ, ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಕಾರ್ಯಮಾಡು.
ತತ್ಸನ್ನಿಧೌ ಬಲಂ ನಾಸ್ತಿ ತಥಾಪಿ ಶತ್ರುತಾಪನ । ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹಾ ಸುರಾಃ ಸರ್ವೇ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಕಿಲಾಪದಿ
ಅವಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ; ಆದರೂ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕಾಡುವವನೇ, ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳೂ ಪಕ್ಕದವರಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.
ಸಮಯೇ ತತ್ಸಮೀಪಸ್ಥೌ ಜ್ಞಾತೌ ಚ ಹರಿಶಙ್ಕರೌ । ಲೋಕಪಾಲಾಃ ಸಮೀಪೇಽದ್ಯ ವರ್ತನ್ತೇ ಗಗನೇ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯೂ ಶಂಕರನೂ ಅವಳ ಹತ್ತಿರ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ; ಇಂದು ಲೋಕಪಾಲಕರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರವೇ ಇದ್ದಾರೆ.
ರಕ್ಷೋಗಣಾಶ್ಚ ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಕಿನ್ನರಾ ಮಾನುಷಾಸ್ತಥಾ । ತತ್ಸಹಾಯಾಶ್ಚ ಮನ್ತವ್ಯಾಃ ಸಮಯೇ ಸುರತಾಪನ
ರಾಕ್ಷಸರ ಗುಂಪು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು, ಮಾನವರು ಹಾಗೂ ಅವಳ ಜೊತೆಯವರನ್ನೂ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು, ದೇವರನ್ನು ಕಾಡುವವನೇ.
ಅಸ್ಮಾಕಂ ಮತಿಮಾನೇನ ಜ್ಞಾಯತೇ ಸರ್ವಥೇದೃಶಮ್ । ಅಮ್ಬಿಕಾಯಾಃ ಸಹಾಯಾಶಾ ತತ್ಕಾರ್ಯಾಶಾ ನ ಕಾಚನ
ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂಬಿಕೆಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾರ ಸಹಾಯವೂ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
ಏಕಾ ನಾಶಯಿತುಂ ಶಕ್ತಾ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಚರಾಚರಮ್ । ಕಾ ಕಥಾ ದಾನವಾನಾಂ ತು ಸರ್ವೇಷಾಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ
ಒಬ್ಬಳೇ ಇದ್ದರೂ ಅವಳು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲಳು; ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುವುದೇನಿದೆ? ಇದು ಖಚಿತ.
ಇತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮಹಾಭಾಗ ಯಥಾರುಚಿ ತಥಾ ಕುರು । ಹಿತಂ ಸತ್ಯಂ ಮಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ ವಕ್ತವ್ಯಮನುಯಾಯಿಭಿಃ
ಇದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯೇ, ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಮಾಡು; ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರು ಸದಾ ಹಿತವಾದ, ಸತ್ಯವಾದ, ಮಿತವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು.
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಚನಂ ತೇಷಾಂ ಶುಮ್ಭಃ ಪರಬಲಾರ್ದನಃ । ಕನೀಯಾಂಸಂ ಸಮಾನೀಯ ಪಪ್ರಚ್ಛ ರಹಸಿ ಸ್ಥಿತಃ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶುಂಭನು, ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ತನ್ನ ತಮ್ಮನನ್ನು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಕರೆಸಿ, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಕೇಳಿದನು.
ಭ್ರಾತಃ ಕಾಲಿಕಯಾದ್ಯೈವ ನಿಹತೋ ಧೂಮ್ರಲೋಚನಃ । ಬಲಞ್ಚ ಶಾತಿತಂ ಸರ್ವಂ ಗಣಾ ಭಗ್ನಾಃ ಸಮಾಗತಾಃ
ತಮ್ಮನೆ, ಇಂದು ಧೂಮ್ರಲೋಚನನು ಕಾಲಿಕೆಯಿಂದ ಹತರಾಗಿದ್ದಾನೆ; ನಮ್ಮ ಸೈನ್ಯವೆಲ್ಲಾ ಚೂರು ಚೂರಾಗಿ, ಪಡೆಗಳು ಸೋತು ಹಿಂದಿರುಗಿವೆ.
ಅಮ್ಬಿಕಾ ಶಙ್ಖನಾದಂ ವೈ ಕರೋತಿ ಮದಗರ್ವಿತಾ । ಜ್ಞಾನಿನಾಂ ಚೈವ ದುರ್ಜ್ಞೇಯಾ ಗತಿಃ ಕಾಲಸ್ಯ ಸರ್ವಥಾ
ಅಂಬಿಕೆ ಗರ್ವದಿಂದ ಶಂಖವನ್ನು ಊದುತ್ತಾಳೆ; ಕಾಲದ ನಡೆ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗದು.
ತೃಣಂ ವಜ್ರಾಯತೇ ನೂನಂ ವಜ್ರಂ ಚೈವ ತೃಣಾಯತೇ । ಬಲವಾನ್ಬಲಹೀನಃ ಸ್ಯಾದ್ದೈವಸ್ಯ ಗತಿರೀದೃಶೀ
ಗಡ್ಡೆ ಕೂಡ ವಜ್ರದಂತಾಗಬಹುದು, ವಜ್ರವೂ ಗಡ್ಡೆಯಂತೆ ಆಗಬಹುದು; ಬಲವಂತನು ಬಲಹೀನನಾಗಬಹುದು—ದೈವದ ನಡೆ ಹೀಗೆ.
ಪೃಚ್ಛಾಮಿ ತ್ವಾಂ ಮಹಾಭಾಗ ಕಿಂ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಃ ಪರಮ್ । ಅಭೋಗ್ಯಾ ಚಾಮ್ಬಿಕಾ ನೂನಂ ಕಾರಣಾದತ್ರ ಚಾಗತಾ
ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯೇ, ಮುಂದೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ಅಂಬಿಕೆ ಅನುಭವಿಸುವವಳಲ್ಲ, ಅವಳು ಕಾರಣವೊಂದಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾಳೆ.
ಯುಕ್ತಂ ಪಲಾಯನಂ ವೀರ ಯುದ್ಧಂ ವಾ ವದ ಸತ್ವರಮ್ । ಲಘುಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ವಿಜಾನಾಮಿ ತ್ವಾಮಹಂ ಕಾರ್ಯಸಙ್ಕಟೇ
ವೀರನೇ, ಓಡಿಹೋಗುವುದು ಸರಿಯೇ, ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದು ಸರಿಯೇ ಎಂದು ಬೇಗನೆ ಹೇಳು; ಸಂಕಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತನೆಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು.