ಮಾತಃ ಸ್ವಯಂವಿರಚಿತಾನ್ವಿಪಿನೇ ವಿನೋದಾ- ದ್ವನ್ಧ್ಯಾನ್ಪಲಾಶರಹಿತಾಂಶ್ಚ ಕಟೂಂಶ್ಚ ವೃಕ್ಷಾನ್ । ನೋಚ್ಛೇದಯನ್ತಿ ಪುರುಷಾ ನಿಪುಣಾಃ ಕಥಞ್ಚಿ- ತ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮಪ್ಯತಿತರಾಂ ಪರಿಪಾಸಿ ದೈತ್ಯಾನ್
ಅಮ್ಮಾ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ರಚಿಸಿದ ಬಂಜರು, ಎಲೆರಹಿತ, ಕಹಿ ಮರಗಳನ್ನು ಪಂಡಿತರೂ ಕಡಿದುಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆ ನೀನು ದೈತ್ಯರನ್ನು ಕೂಡ ತುಂಬಾ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೀಯೆ.
ಯತ್ತ್ವಂ ತು ಹಂಸಿ ರಣಮೂರ್ಧ್ನಿ ಶರೈರರಾತೀ- ನ್ದೇವಾಙ್ಗನಾಸುರತಕೇಲಿಮತೀನ್ವಿದಿತ್ವಾ । ದೇಹಾನ್ತರೇಽಪಿ ಕರುಣಾರಸಮಾದದಾನಾ ತತ್ತೇ ಚರಿತ್ರಮಿದಮೀಪ್ಸಿತಪೂರಣಾಯ
ನೀನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಸಂಹರಿಸುವಾಗ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹದಲ್ಲೂ ಕರುಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತೀಯೆ—ಇದು ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ವರ್ತನೆ.
ಚಿತ್ರಂ ತ್ವಮೀ ಯದಸುಭೀ ರಹಿತಾ ನ ಸನ್ತಿ ತ್ವಚ್ಚಿನ್ತಿತೇನ ದನುಜಾಃ ಪ್ರಥಿತಪ್ರಭಾವಾಃ । ಯೇಷಾಂ ಕೃತೇ ಜನನಿ ದೇಹನಿಬನ್ಧನಂ ತೇ ಕ್ರೀಡಾರಸಸ್ತವ ನ ಚಾನ್ಯತರೋಽತ್ರ ಹೇತುಃ
ಅಮ್ಮಾ, ನಿನ್ನ ಚಿಂತನೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದನುಜರು ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದಾರೆ; ಅವರಿಗಾಗಿ ನೀನು ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೀಯೆ—ಇದು ನಿನ್ನ ಕ್ರೀಡೆಯೇ, ಬೇರೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಕಲಾವಹಹ ದುಷ್ಟತರೇ ಚ ಕಾಲೇ ನ ತ್ವಾಂ ಭಜನ್ತಿ ಮನುಜಾ ನನು ವಞ್ಚಿತಾಸ್ತೇ । ಧೂರ್ತೈಃ ಪುರಾಣಚತುರೈರ್ಹರಿಶಙ್ಕರಾಣಾಂ ಸೇವಾಪರಾಶ್ಚ ವಿಹಿತಾಸ್ತವ ನಿರ್ಮಿತಾನಾಮ್
ಕಲಿಯುಗದ ದುಷ್ಟ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸದ ಮನುಷ್ಯರು ಖಂಡಿತ ಮೋಸಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಹಳೆ ಕಾಲದ ನಾಲ್ಕು ದೇವತೆಗಳು—ಹರಿ, ಶಂಕರ—ಇವರ ಸೇವೆ ಕೂಡ ನೀನೇ ವಿಧಿಸಿದ್ದೆ.
ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸುರಾಂಸ್ತವ ವಶಾನಸುರಾರ್ದಿತಾಂಶ್ಚ ಯೇ ವೈ ಭಜನ್ತಿ ಭುವಿ ಭಾವಯುತಾ ವಿಭಗ್ನಾನ್ । ಧೃತ್ವಾ ಕರೇ ಸುವಿಮಲಂ ಖಲು ದೀಪಕಂ ತೇ ಕೂಪೇ ಪತನ್ತಿ ಮನುಜಾ ವಿಜಲೇಽತಿಘೋರೇ
ಯಾರು ದೇವತೆಗಳು ನಿನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ದೈತ್ಯರು ಪೀಡಿತರು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ನಿನ್ನ ಶುದ್ಧ ದೀಪವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದರೂ ನೀರಿಲ್ಲದ ಭಯಾನಕ ಬಾವಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.
ವಿದ್ಯಾ ತ್ವಮೇವ ಸುಖದಾಸುಖದಾಪ್ಯವಿದ್ಯಾ ಮಾತಸ್ತ್ವಮೇವ ಜನನಾರ್ತಿಹರಾ ನರಾಣಾಮ್ । ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಿಭಿಸ್ತು ಕಲಿತಾ ಕಿಲ ಮನ್ದಧೀಭಿ- ರ್ನಾರಾಧಿತಾ ಜನನಿ ಭೋಗಪರೈಸ್ತಥಾಜ್ಞೈಃ
ನೀನೇ ವಿದ್ಯೆ, ಸುಖವನ್ನೂ ದುಃಖವನ್ನೂ ಕೊಡುವವಳು, ಅವಿದ್ಯೆಯೂ ನೀನೇ; ಅಮ್ಮಾ, ಜನನದ ದುಃಖವನ್ನು ನೀನೇ ದೂರಮಾಡುತ್ತೀಯೆ. ಆದರೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವ ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವರು, ಭೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹರಶ್ಚ ಹರಿರಪ್ಯನಿಶಂ ಶರಣ್ಯಂ ಪಾದಾಮ್ಬುಜಂ ತವ ಭಜನ್ತಿ ಸುರಾಸ್ತಥಾನ್ಯೇ । ತದ್ವೈ ನ ಯೇಽಲ್ಪಮತಯೋ ಮನಸಾ ಭಜನ್ತಿ ಭ್ರಾನ್ತಾಃ ಪತನ್ತಿ ಸತತಂ ಭವಸಾಗರೇ ತೇ
ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ, ಹರಿಯು ಹಾಗೂ ಇತರ ದೇವತೆಗಳೂ ಸದಾ ಆಶ್ರಯದೇವಿಯಾದ ನಿನ್ನ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸದ ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯವರು ಸದಾ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸಾರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.
ಚಣ್ಡಿ ತ್ವದಙ್ಘ್ರಿಜಲಜೋತ್ಥರಜಃಪ್ರಸಾದೈ- ರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಕರೋತಿ ಸಕಲಂ ಭುವನಂ ಭವಾದೌ । ಶೌರಿಶ್ಚ ಪಾತಿ ಖಲು ಸಂಹರತೇ ಹರಸ್ತು ತ್ವಾಂ ಸೇವತೇ ನ ಮನುಜಸ್ತ್ವಿಹ ದುರ್ಭಗೋಽಸೌ
ಚಂಡಿ, ನಿನ್ನ ಪಾದಧೂಳಿಯ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ವಿಷ್ಣುನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಶಿವನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇವರು ನಿನ್ನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾನವನಾದ ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತನು ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ವಾಗ್ದೇವತಾ ತ್ವಮಸಿ ದೇವಿ ಸುರಾಸುರಾಣಾಂ ವಕ್ತುಂ ನ ತೇಽಮರವರಾಃ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ಶಕ್ತಾಃ । ತ್ವಂ ಚೇನ್ಮುಖೇ ವಸಸಿ ನೈವ ಯದೈವ ತೇಷಾಂ ಯಸ್ಮಾದ್ಭವನ್ತಿ ಮನುಜಾ ನ ಹಿ ತದ್ವಿಹೀನಾಃ
ದೇವತೆಗಳಿಗೂ, ದಾನವರಿಗೂ ಮಾತಿನ ದೇವಿಯೆಂದೆನಿಸುವೆ ನೀನು. ಅಮರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರಿಗೂ ನಿನ್ನನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ನೀನು ಅವರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಆ ಮಾನವರಿಗೆ ಮಾತಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ಇರದು.
ಶಪ್ತೋ ಹರಿಸ್ತು ಭೃಗುಣಾ ಕುಪಿತೇನ ಕಾಮಂ ಮೀನೋ ಬಭೂವ ಕಮಠಃ ಖಲು ಸೂಕರಸ್ತು । ಪಶ್ಚಾನ್ನೃಸಿಂಹ ಇತಿ ಯಶ್ಛಲಕೃದ್ಧರಾಯಾಂ ತಾನ್ಸೇವತಾಂ ಜನನಿ ಮೃತ್ಯುಭಯಂ ನ ಕಿಂ ಸ್ಯಾತ್
ಭೃಗುಮಹರ್ಷಿಯ ಕೋಪದಿಂದ ಹರಿಯು ಮೀನು, ಆಮೆ, ಹಂದಿಯಾಗಿಯೂ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡನು; ನಂತರ ನರಸಿಂಹನಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಉಪಾಯಮಾಡಿದನು. ಅಮ್ಮಾ, ನಿನ್ನನ್ನು ಸೇವಿಸುವವರಿಗೆ ಮರಣದ ಭಯವೇನು ಇರದು.
ಶಮ್ಭೋಃ ಪಪಾತ ಭುವಿ ಲಿಙ್ಗಮಿದಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ಶಾಪೇನ ತೇನ ಚ ಭೃಗೋರ್ವಿಪಿನೇ ಗತಸ್ಯ । ತಂ ಯೇ ನರಾ ಭುವಿ ಭಜನ್ತಿ ಕಪಾಲಿನಂ ತು ತೇಷಾಂ ಸುಖಂ ಕಥಮಿಹಾಪಿ ಪರತ್ರ ಮಾತಃ
ಶಿವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲಿಂಗವು ಭೃಗುಮಹರ್ಷಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು, ಅವನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಪಾಲಧಾರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವವರು ಹೇಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ, ಅಮ್ಮಾ?
ಯೋಽಭೂದ್ ಗಜಾನನಗಣಾಧಿಪತಿರ್ಮಹೇಶಾ- ತ್ತಂ ಯೇ ಭಜನ್ತಿ ಮನುಜಾ ವಿತಥಪ್ರಪನ್ನಾಃ । ಜಾನನ್ತಿ ತೇ ನ ಸಕಲಾರ್ಥಫಲಪ್ರದಾತ್ರೀಂ ತ್ವಾಂ ದೇವಿ ವಿಶ್ವಜನನೀಂ ಸುಖಸೇವನೀಯಾಮ್
ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗಜಾನನನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಮಾನವರು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು, ವಿಶ್ವಜನನಿಯೆಂದೂ, ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವವಳೂ, ಸುಖದಿಂದ ಸೇವಿಸಬಹುದಾದವಳೂ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಚಿತ್ರಂ ತ್ವಯಾರಿಜನತಾಪಿ ದಯಾರ್ದ್ರಭಾವಾ- ದ್ಧತ್ವಾ ರಣೇ ಶಿತಶರೈರ್ಗಮಿತಾ ದ್ಯುಲೋಕಮ್ । ನೋಚೇತ್ಸ್ವಕರ್ಮನಿಚಿತೇ ನಿರಯೇ ನಿತಾನ್ತಂ ದುಃಖಾತಿದುಃಖಗತಿಮಾಪದಮಾಪತೇತ್ಸಾ
ಅದ್ಭುತವೆಂದರೆ, ಶತ್ರುಗಳಿಗೂ ನೀನು ದಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ತಮ್ಮ ಪಾಪದಿಂದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹರಶ್ಚ ಹರಿರಪ್ಯುತ ಗರ್ವಭಾವಾ- ಜ್ಜಾನನ್ತಿ ತೇಽಪಿ ವಿಬುಧಾ ನ ತವ ಪ್ರಭಾವಮ್ । ಕೇಽನ್ಯೇ ಭವನ್ತಿ ಮನುಜಾ ವಿದಿತುಂ ಸಮರ್ಥಾಃ ಸಮ್ಮೋಹಿತಾಸ್ತವ ಗುಣೈರಮಿತಪ್ರಭಾವೈಃ
ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ, ಹರಿಯೂ ಕೂಡ ಗರ್ವದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆ ತಿಳಿಯಲಾಗದು. ಇತರ ಮಾನವರು ಯಾರು ನಿನ್ನ ಅನಂತ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿಯಲು ಶಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ?
ಕ್ಲಿಶ್ಯನ್ತಿ ತೇಽಪಿ ಮುನಯಸ್ತವ ದುರ್ವಿಭಾವ್ಯಂ ಪಾದಾಮ್ಬುಜಂ ನ ಹಿ ಭಜನ್ತಿ ವಿಮೂಢಚಿತ್ತಾಃ । ಸೂರ್ಯಾಗ್ನಿಸೇವನಪರಾಃ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಂ ಜ್ಞಾತಂ ನ ತೈಃ ಶ್ರುತಿಶತೈರಪಿ ವೇದಸಾರಮ್
ಮುನಿಗಳು ಕೂಡ ನಿನ್ನ ಪಾದಕಮಲವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ; ಮೂಢಚಿತ್ತರಾದವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿಯ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ನೂರಾರು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಪರಮಸತ್ಯವನ್ನೂ, ವೇದಗಳ ಸಾರವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಲಾಗದು.
ಮನ್ಯೇ ಗುಣಾಸ್ತವ ಭುವಿ ಪ್ರಥಿತಪ್ರಭಾವಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯೇ ಹಿ ವಿಮುಖಾನ್ನನು ಭಕ್ತಿಭಾವಾತ್ । ಲೋಕಾನ್ಸ್ವಬುದ್ಧಿರಚಿತೈರ್ವಿವಿಧಾಗಮೈಶ್ಚ ವಿಷ್ಣ್ವೀಶಭಾಸ್ಕರಗಣೇಶಪರಾನ್ವಿಧಾಯ
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳು, ನಿನ್ನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸದವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ色色 ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಸೂರ್ಯ, ಗಣೇಶನ ಭಕ್ತರನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯೇ ತವ ಪದಾದ್ವಿಮುಖಾನ್ನರಾಗ್ರ್ಯಾ- ನ್ಸ್ವೋಕ್ತಾಗಮೈರ್ಹರಿಹರಾರ್ಚನಭಕ್ತಿಯೋಗೈಃ । ತೇಷಾಂ ನ ಕುಪ್ಯಸಿ ದಯಾಂ ಕುರುಷೇಽಮ್ಬಿಕೇ ತ್ವಂ ತಾನ್ಮೋಹಮನ್ತ್ರನಿಪುಣಾನ್ಪ್ರಥಯಸ್ಯಲಂ ಚ
ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ತಮ್ಮದೇ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಹರಿಹರರ ಆರಾಧನೆ, ಭಕ್ತಿಯೋಗ ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂಬಿಕೆ, ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀನು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ದಯೆ ತೋರಿಸಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಮೋಹವನ್ನು ಚತುರವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತೀಯೆ.
ತುರ್ಯೇ ಯುಗೇ ಭವತಿ ಚಾತಿಬಲಂ ಗುಣಸ್ಯ ತುರ್ಯಸ್ಯ ತೇನ ಮಥಿತಾನ್ಯಸದಾಗಮಾನಿ । ತ್ವಾಂ ಗೋಪಯನ್ತಿ ನಿಪುಣಾಃ ಕವಯಃ ಕಲೌ ವೈ ತ್ವತ್ಕಲ್ಪಿತಾನ್ಸುರಗಣಾನಪಿ ಸಂಸ್ತುವನ್ತಿ
ನಾಲ್ಕನೇ ಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಗುಣದ ಶಕ್ತಿ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅಸತ್ಯವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹರಡುತ್ತವೆ. ಕಳಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರು ನಿನ್ನನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ, ನೀನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಧ್ಯಾಯನ್ತಿ ಮುಕ್ತಿಫಲದಾಂ ಭುವಿ ಯೋಗಸಿದ್ಧಾಂ ವಿದ್ಯಾಂ ಪರಾಞ್ಚ ಮುನಯೋಽತಿವಿಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಾಃ । ತೇ ನಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಜನನೀಜಠರೇ ತು ದುಃಖಂ ಧನ್ಯಾಸ್ತ ಏವ ಮನುಜಾಸ್ತ್ವಯಿ ಯೇ ವಿಲೀನಾಃ
ಪರಿಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ ಮುನಿಗಳು ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ, ಮುಕ್ತಿಫಲವನ್ನು ನೀಡುವ ಪರಾ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪುನರ್ಜನನದ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗುವ ಮಾನವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಧನ್ಯರು.
ಚಿಚ್ಛಕ್ತಿರಸ್ತಿ ಪರಮಾತ್ಮನಿ ಯೇನ ಸೋಽಪಿ ವ್ಯಕ್ತೋ ಜಗತ್ಸು ವಿದಿತೋ ಭವಕೃತ್ಯಕರ್ತಾ । ಕೋಽನ್ಯಸ್ತ್ವಯಾ ವಿರಹಿತಃ ಪ್ರಭವತ್ಯಮುಷ್ಮಿನ್ ಕರ್ತುಂ ವಿಹರ್ತುಮಪಿ ಸಞ್ಚಲಿತುಂ ಸ್ವಶಕ್ತ್ಯಾ
ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯಶಕ್ತಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತನಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ನೀನು ಇಲ್ಲದೆ ಇನ್ನಾರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುವುದು, ಕ್ರೀಡಿಸುವುದು, ಚಲಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ?
ತತ್ತ್ವಾನಿ ಚಿದ್ವಿರಹಿತಾನಿ ಜಗದ್ವಿಧಾತುಂ ಕಿಂ ವಾ ಕ್ಷಮಾಣಿ ಜಗದಮ್ಬ ಯತೋ ಜಡಾನಿ । ಕಿಂ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಗುಣಕರ್ಮಯುತಾನಿ ಸನ್ತಿ ದೇವಿ ತ್ವಯಾ ವಿರಹಿತಾನಿ ಫಲಂ ಪ್ರದಾತುಮ್
ಚೈತನ್ಯವಿಲ್ಲದ ತತ್ತ್ವಗಳು ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೋ, ಜಗದಂಬೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಜಡ. ಗುಣ, ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕೂಡಾ, ದೇವಿ, ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಫಲ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ದೇವಾ ಮಖೇಷ್ವಪಿ ಹುತಂ ಮುನಿಭಿಃ ಸ್ವಭಾಗಂ ಗೃಹ್ಣೀಯುರಮ್ಬ ವಿಧಿವತ್ಪ್ರತಿಪಾದಿತಂ ಕಿಮ್ । ಸ್ವಾಹಾ ನ ಚೇತ್ತ್ವಮಸಿ ತತ್ರ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಾ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಮೇವ ನನು ಪಾಲಯಸೀವ ವಿಶ್ವಮ್
ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮುನಿಗಳು ಹೋಮದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಭಾಗವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ, ಅಮ್ಮಾ, ಅವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆಯೆ? ನೀನು ಸ್ವಾಹೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನಿಜವಾಗಿ ನೀನೇ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವಳು.
ಸರ್ವಂ ತ್ವಯೇದಮಖಿಲಂ ವಿಹಿತಂ ಭವಾದೌ ತ್ವಂ ಪಾಸಿ ವೈ ಹರಿಹರಪ್ರಮುಖಾನ್ದಿಗೀಶಾನ್ । ಕಾಲೇಽತ್ಸಿ ವಿಶ್ವಮಪಿ ತೇ ಚರಿತಂ ಭವಾದ್ಯಂ ಜಾನನ್ತಿ ನೈವ ಮನುಜಾಃ ಕ್ವ ನು ಮನ್ದಭಾಗ್ಯಾಃ
ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ನೀನು ಹರಿಹರರು ಹಾಗೂ ದಿಕ್ಕಿನ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೀಯೆ. ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ನಾಶಮಾಡುತ್ತೀಯೆ. ನಿನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮಾನವರು ಅರಿಯಲಾಗದು; ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ಹತ್ವಾಸುರಂ ಮಹಿಷರೂಪಧರಂ ಮಹೋಗ್ರಂ ಮಾತಸ್ತ್ವಯಾ ಸುರಗಣಃ ಕಿಲ ರಕ್ಷಿತೋಽಯಮ್ । ಕಾಂ ತೇ ಸ್ತುತಿಂ ಜನನಿ ಮನ್ದಧಿಯೋ ವಿದಾಮೋ ವೇದಾ ಗತಿಂ ತವ ಯಥಾರ್ಥತಯಾ ನ ಜಗ್ಮುಃ
ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಅಮ್ಮಾ, ನೀನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೆ. ನಮ್ಮಂಥ ಮೂಢಬುದ್ಧಿಯವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ತುತಿಸಬಹುದು? ವೇದಗಳೂ ನಿನ್ನ ನಿಜವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪಲಿಲ್ಲ.
ಕಾರ್ಯಂ ಕೃತಂ ಜಗತಿ ನೋ ಯದಸೌ ದುರಾತ್ಮಾ ವೈರೀ ಹತೋ ಭುವನಕಣ್ಟಕದುರ್ವಿಭಾವ್ಯಃ । ಕೀರ್ತಿಃ ಕೃತಾ ನನು ಜಗತ್ಸು ಕೃಪಾ ವಿಧೇಯಾ- ಪ್ಯಸ್ಮಾಂಶ್ಚ ಪಾಹಿ ಜನನಿ ಪ್ರಥಿತಪ್ರಭಾವೇ
ಅಮ್ಮಾ, ಆ ದುಷ್ಟ ಶತ್ರುವನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಕಂಟಕನಾಗಿದ್ದ ಅವನನ್ನು, ನೀನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದೆ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದೆ. ಈಗ ದಯೆ ತೋರಿಸಬೇಕಾದ ಸಮಯ ಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ನಿನ್ನಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡು, ಜನನಿ.
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ಏವಂ ಸ್ತುತಾ ಸುರೈರ್ದೇವೀ ತಾನುವಾಚ ಮೃದುಸ್ವರಾ । ಅನ್ಯತ್ಕಾರ್ಯಂ ಚ ದುಃಸಾಧ್ಯಂ ಬ್ರುವನ್ತು ಸುರಸತ್ತಮಾಃ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ದೇವತೆಗಳು ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಿದಾಗ, ದೇವಿ ಮೃದು ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು: 'ಮಹಾದೇವತೆಗಳೇ, ಇನ್ನೂ ಯಾವ ದುಷ್ಟ ಕಾರ್ಯ ಬಾಕಿಯಿದೆಯೋ, ಅದು ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಹೇಳಿ.'
ಯದಾ ಯದಾ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸ್ಯಾದತಿದುರ್ಘಟಮ್ । ಸ್ಮರ್ತವ್ಯಾಹಂ ತದಾ ಶೀಘ್ರಂ ನಾಶಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಚಾಪದಮ್
ಯಾವಾಗ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾದ ಕೆಲಸ ಎದುರಾಗುತ್ತದೋ, ಆಗ ನನ್ನನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ನಾನು ಆ ಅಪಾಯವನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ದೂರಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
ದೇವಾ ಊಚುಃ ಸರ್ವಂ ಕೃತಂ ತ್ವಯಾ ದೇವಿ ಕಾರ್ಯಂ ನಃ ಖಲು ಸಾಮ್ಪ್ರತಮ್ । ಯದಯಂ ನಿಹತಃ ಶತ್ರುರಸ್ಮಾಕಂ ಮಹಿಷಾಸುರಃ
ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದರು: ದೇವಿ, ನೀನು ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ನಮ್ಮ ಶತ್ರುವಾದ ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದೀಯೆ.
ಸ್ಮರಿಷ್ಯಾಮೋ ಯಥಾ ತೇಽಮ್ಬ ಸದೈವ ಪದಪಙ್ಕಜಮ್ । ತಥಾ ಕುರು ಜಗನ್ಮಾತರ್ಭಕ್ತಿಂ ತ್ವಯ್ಯಪ್ಯಚಞ್ಚಲಾಮ್
ಅಮ್ಮಾ, ನಾವು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿನ್ನ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಜಗದ್ಜನನಿ, ನಮ್ಮ ಭಕ್ತಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಚಲವಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಅನುಗ್ರಹಿಸು.
ಅಪರಾಧಸಹಸ್ರಾಣಿ ಮಾತೈವ ಸಹತೇ ಸದಾ । ಇತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಜಗದ್ಯೋನಿಂ ನ ಭಜನ್ತೇ ಕುತೋ ಜನಾಃ
ತಾಯಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಾವಿರಾರು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೂ, ಜನರು ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲವಾದ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸದೆ ಇರೋದು ಹೇಗೆ?