ಪೃಷ್ಠತಸ್ತು ಗತಸ್ತತ್ರ ಮಹಿಷಃ ಕಾಮಪೀಡಿತಃ । ಕಾಮಯಾನಸ್ತು ತಾಂ ಕಾಮೀ ಬಲವೀರ್ಯಮದೋದ್ಧತಃ
ಆಗ ಕಾಮದಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಆ ಮಹಿಷಿ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ತನ್ನ ಬಲ ಮತ್ತು ಕಾಮದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು.
ರುದತೀ ಸಾ ಭೃಶಂ ದೀನಾ ದೃಷ್ಟಾ ಯಕ್ಷೈರ್ಭಯಾತುರಾ । ಧಾವಮಾನಂ ಚ ತಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯಕ್ಷಾಸ್ತ್ರಾತುಂ ಸಮಾಯಯುಃ
ಅವಳು ಅತಿಯಾದ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ, ಭಯದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿ ಯಕ್ಷರು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಆ ಮಹಿಷಿ ಓಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಯಕ್ಷರು ಅವಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದರು.
ಯುದ್ಧಂ ಸಮಭವದ್ ಘೋರಂ ಯಕ್ಷಾಣಾಂ ಚ ಹಯಾರಿಣಾ । ಶರೇಣ ತಾಡಿತಸ್ತೂರ್ಣಂ ಪಪಾತ ಧರಣೀತಲೇ
ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಆ ಮಹಿಷಿಯ ನಡುವೆ ಭಯಾನಕವಾದ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಒಂದು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದ ಕೂಡಲೇ ಆ ಮಹಿಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದುಹೋದನು.
ಮೃತಂ ರಮ್ಭಂ ಸಮಾನೀಯ ಯಕ್ಷಾಸ್ತೇ ಪರಮಂ ಪ್ರಿಯಮ್ । ಚಿತಾಯಾಂ ರೋಪಯಾಮಾಸುಸ್ತಸ್ಯ ದೇಹಸ್ಯ ಶುದ್ಧಯೇ
ಯಕ್ಷರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯ ರಾಮ್ಭನನ್ನು ತಂದು, ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಚಿತೆಗೆ ಇಟ್ಟರು.
ಮಹಿಷೀ ಸಾ ಪತಿಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚಿತಾಯಾಂ ರೋಪಿತಂ ತದಾ । ಪ್ರವೇಷ್ಟುಂ ಸಾ ಮತಿಂ ಚಕ್ರೇ ಪತಿನಾ ಸಹ ಪಾವಕಮ್
ಆ ಮಹಿಷಿ ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ಚಿತೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು.
ವಾರ್ಯಮಾಣಾಪಿ ಯಕ್ಷೈಃ ಸಾ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹುತಾಶನಮ್ । ಜ್ವಾಲಾಮಾಲಾಕುಲಂ ಸಾಧ್ವೀ ಪತಿಮಾದಾಯ ವಲ್ಲಭಮ್
ಯಕ್ಷರು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆ ಸತ್ಯವಂತ ಹೆಂಗಸು ಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಗಂಡನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಒಳಗೆ ಹೋದಳು.
ಮಹಿಷಸ್ತು ಚಿತಾಮಧ್ಯಾತ್ಸಮುತ್ತಸ್ಥೌ ಮಹಾಬಲಃ । ರಮ್ಭೋಽಪ್ಯನ್ಯದ್ವಪುಃ ಕೃತ್ವಾ ನಿಃಸೃತಃ ಪುತ್ರವತ್ಸಲಃ
ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಮಹಿಷನು ಚಿತೆಯ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಎದ್ದು ಬಂದನು. ಮಗನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ರಂಭನು ಬೇರೆ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹೊರಬಂದನು.
ರಕ್ತಬೀಜೋಽಪ್ಯಸೌ ಜಾತೋ ಮಹಿಷೋಽಪಿ ಮಹಾಬಲಃ । ಅಭಿಷಿಕ್ತಸ್ತು ರಾಜ್ಯೇಽಸೌ ಹಯಾರಿರಸುರೋತ್ತಮೈಃ
ಅದೇ ರಕ್ತಬೀಜನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಮಹಿಷನೂ ಆಗಮಿಸಿದನು. ಅವನು ಕುದುರೆಮುಖದ ಅಸುರರ ಮುಖ್ಯರಿಂದ ರಾಜನಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಏವಂ ಸ ಮಹಿಷೋ ಜಾತೋ ರಕ್ತಬೀಜಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್ । ಅವಧ್ಯಸ್ತು ಸುರೈರ್ದೈತ್ಯೈರ್ಮಾನವೈಶ್ಚ ನೃಪೋತ್ತಮ
ಹೀಗೆ ಮಹಿಷನು ಹುಟ್ಟಿದನು, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ರಕ್ತಬೀಜನು ಕೂಡ. ರಾಜರೇ, ಅವನು ದೇವತೆಗಳು, ದೈತ್ಯರು ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಂದ ಗೆಲ್ಲಲಾಗದವನಾಗಿದ್ದನು.
ಇತ್ಯೇತತ್ಕಥಿತಂ ರಾಜನ್ ಜನ್ಮ ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ವರಪ್ರದಾನಞ್ಚ ತಥಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸರ್ವಂ ಸವಿಸ್ತರಮ್
ರಾಜನೇ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಹುಟ್ಟುವ ಕಥೆಯನ್ನೂ, ಅವನಿಗೆ ನೀಡಿದ ವರದ ವಿವರವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಭಗವತೀಮಾಹಾತ್ಮ್ಯೇ ದೈತ್ಯಸೈನ್ಯೋದ್ಯೋಗಃ ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ಏವಂ ಸ ಮಹಿಷೋ ನಾಮ ದಾನವೋ ವರದರ್ಪಿತಃ । ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾಜ್ಯಂ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ವಶೇ ಚಕ್ರೇ ಮಹಾಬಲಃ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ವರ ಪಡೆದ ಮಹಿಷಾಸುರನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ತನ್ನ ಮಹಾ ಬಲದಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತಂದನು.
ಪೃಥಿವೀಂ ಪಾಲಯಾಮಾಸ ಸಾಗರಾನ್ತಾಂ ಭುಜಾರ್ಜಿತಾಮ್ । ಏಕಚ್ಛತ್ರಾಂ ನಿರಾತಙ್ಕಾಂ ವೈರಿವರ್ಗವಿವರ್ಜಿತಾಮ್
ಅವನು ಸಮುದ್ರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಿರುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಭುಜಬಲದಿಂದ ಗೆದ್ದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಶತ್ರುಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಭಯವಿಲ್ಲದೆ పాలಿಸಿದನು.
ಸೇನಾನೀಶ್ಚಿಕ್ಷುರಸ್ತಸ್ಯ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಮದೋತ್ಕಟಃ । ಧನಾಧ್ಯಕ್ಷಸ್ತಥಾ ತಾಮ್ರಃ ಸೇನಾಯುತಸಮಾವೃತಃ
ಅವನ ಸೇನಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದವರು ಮಹಾವೀರರಾದ ಚಿಕ್ಷುರನು, ಮತ್ತು ಧನಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ತಾಮ್ರನು ಅನೇಕ ಸೇನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು.
ಅಸಿಲೋಮಾ ತಥೋದರ್ಕೋ ಬಿಡಾಲಾಖ್ಯಶ್ಚ ಬಾಷ್ಕಲಃ । ತ್ರಿನೇತ್ರೋಽಥ ತಥಾ ಕಾಲಬನ್ಧಕೋ ಬಲದರ್ಪಿತಃ
ಅಸಿಲೋಮ, ಉದರ್ಕ, ಬಿಡಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಾಷ್ಕಲ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳವನು ಮತ್ತು ಕಾಲಬಂಧಕ ಎಂಬ ಬಲಶಾಲಿಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದರು.
ಏತೇ ಸೈನ್ಯಯುತಾಃ ಸರ್ವೇ ದಾನವಾ ಮೇದಿನೀಂ ತದಾ । ಆವೃತ್ಯ ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ ಕಾಮಮೃದ್ಧಾಂ ಸಾಗರಮೇಖಲಾಮ್
ಈ ಎಲ್ಲ ದೈತ್ಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಕರದಾಶ್ಚ ಕೃತಾಃ ಸರ್ವೇ ಭೂಮಿಪಾಲಾಃ ಪುರಾತನಾಃ । ನಿಹತಾ ಯೇ ಬಲೋದಗ್ರಾಃ ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ
ಆ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾತನ ರಾಜರು ಮಹಿಷನಿಗೆ ತೆರವನ್ನೀಡಬೇಕಾದವರಾದರು. ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಅವನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಶಗಾ ಜಾತಾ ಯಜ್ಞಭಾಗಸಮರ್ಪಕಾಃ । ಮಹಿಷಸ್ಯ ಮಹಾರಾಜ ನಿಖಿಲೇ ಕ್ಷಿತಿಮಣ್ಡಲೇ
ಮಹಿಷನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವನ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಯಜ್ಞದ ಭಾಗವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಏಕಾತಪತ್ರಂ ತದ್ರಾಜ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ ಮಹಿಷಾಸುರಃ । ಸ್ವರ್ಗಂ ಜೇತುಂ ಮನಶ್ಚಕ್ರೇ ವರದಾನೇನ ಗರ್ವಿತಃ
ಒಂದೇ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಷಾಸುರನು, ತನ್ನ ವರದ ಗರ್ವದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕೆಂದು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.
ಪ್ರಣಿಧಿಂ ಪ್ರೇಷಯಾಮಾಸ ಹಯಾರಿಸ್ತು ಶಚೀಪತಿಮ್ । ಸ ಸನ್ದೇಶಹರಂ ಶೀಘ್ರಮಾಹೂಯೋವಾಚ ದೈತ್ಯರಾಟ್
ಆಗ ಹಯಾರಿಯು ಶಚೀಪತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಒಂದು ಗುಪ್ತಚರನನ್ನು ಕಳಿಸಿದನು. ದೈತ್ಯರಾಜನು ಆ ಸಂದೇಶವಾಹಕನನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಕರೆಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಗಚ್ಛ ವೀರ ಮಹಾಬಾಹೋ ದೂತತ್ವಂ ಕುರು ಮೇಽನಘ । ಬ್ರೂಹಿ ಶಕ್ರಂ ದಿವಂ ಗತ್ವಾ ನಿಃಶಙ್ಕಃ ಸುರಸನ್ನಿಧೌ
ಹೇ ಮಹಾಬಾಹು ವೀರಾ, ನೀನು ನನ್ನ ದೂತನಾಗಿ ಹೋಗು. ದೇವತೆಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶಕ್ರನಿಗೆ ಹೇಳು.
ಮುಞ್ಚ ಸ್ವರ್ಗಂ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಗಚ್ಛ ಮಾ ಚಿರಮ್ । ಸೇವಾಂ ವಾ ಕುರು ದೇವೇಶ ಮಹಿಷಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ
ಹೇ ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಗಳವನೇ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇಗ ಹೋಗು ಅಥವಾ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಮಹಿಷನ ಸೇವೆ ಮಾಡು.
ಸ ತ್ವಾಂ ಸಂರಕ್ಷಯೇನ್ನೂನಂ ರಾಜಾ ಶರಣಮಾಗತಮ್ । ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ಶರಣಂ ಯಾಹಿ ಮಹಿಷಸ್ಯ ಶಚೀಪತೇ
ಹೇ ಶಚೀಪತಿ, ನೀನು ಅವನ ಶರಣಾಗಿದ್ದರೆ, ರಾಜನು ನಿನ್ನನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಮಹಿಷನ ಶರಣಾಗು.
ನೋಚೇದ್ವಜ್ರಂ ಗಹಾಣಾಶು ಯುದ್ಧಾಯ ಬಲಸೂದನ । ಪೂರ್ವೈರ್ಜಿತೋಽಸಿ ಚಾಸ್ಮಾಕಂ ಜಾನಾಮಿ ತವ ಪೌರುಷಮ್
ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಬಲಸೂದನನೇ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ವಜ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೋ. ನೀನು ನಮ್ಮಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸೋತಿರುವೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು.
ಅಹಲ್ಯಾಜಾರ ವಿಜ್ಞಾತಂ ಬಲಂ ತೇ ಸುರಸಙ್ಘಪ । ಯುಧ್ಯಸ್ವ ವ್ರಜ ವಾ ಕಾಮಂ ಯತ್ರ ತೇ ರಮತೇ ಮನಃ
ಹೇ ದೇವತೆಗಳ ನಾಯಕ, ಅಹಲ್ಯೆಯ ಘಟನೆಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಬಲ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧ ಮಾಡು ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗು.
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ತಚ್ಛುತ್ವಾ ವಚನಂ ತಸ್ಯ ಶಕ್ರಃ ಕ್ರೋಧಸಮನ್ವಿತಃ । ಉವಾಚ ತಂ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಂ ವಚಸ್ತದಾ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಇಂದ್ರನು ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ, ರಾಜರೊಳಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ಮೊದಲು ನಗುತ್ತಾ ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ನ ಜಾನೇಽಹಂ ಸುಮನ್ದಾತ್ಮನ್ ಯತಸ್ತ್ವಂ ಮದದರ್ಪಿತಃ । ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಸಂಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ರೋಗಸ್ಯಾಸ್ಯ ಪ್ರಭೋಸ್ತವ
ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಾ ಮೂರ್ಖವಾದದ್ದು, ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ಗರ್ವಪಡುವುದೇಕೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಒಡೆಯನಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ನಾನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡಿಸುವೆನು.
ಅತಃ ಪರಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಮೂಲಸ್ಯಾಸ್ಯ ನಿಮೂಲನಮ್ । ಗಚ್ಛ ದೂತ ತಥಾ ಬ್ರೂಹಿ ತಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಮಮ ಭಾಷಿತಮ್
ಇದಾದ ಮೇಲೆ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲವನ್ನೇ ನಾನು ಕಡಿದು ಹಾಕುವೆನು. ನೀನು ಹೋಗು ದೂತನೆ, ಅವನ ಮುಂದೆ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳು.
ಶಿಷ್ಟೈರ್ದೂತಾ ನ ಹನ್ತವ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಾಂ ವಿಸೃಜಾಮ್ಯಹಮ್ । ಯುದ್ಧೇಚ್ಛಾ ಚೇತ್ಸಮಾಗಚ್ಛ ತ್ವರಿತೋ ಮಹಿಷೀಸುತ
ಉತ್ತಮರು ಕಳಿಸುವ ದೂತರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಸೆ ಇದ್ದರೆ, ಮಹಿಷಾಸುರನ ಮಗನೇ, ಅವನು ಬೇಗ ಬರುವಂತೆ ಹೇಳು.
ಹಯಾರೇ ತ್ವದ್ಬಲಂ ಜ್ಞಾತಂ ತೃಣಾದಸ್ತ್ವಂ ಜಡಾಕೃತಿಃ । ಶೃಙ್ಗಯೋಸ್ತೇ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಸುದೃಢಂ ಚ ಶರಾಸನಮ್
ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ, ನೀನು ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಅಲ್ಪನಾಗಿದ್ದೀಯ, ಮೂರ್ಖನ ರೂಪವಿದ್ದೀಯ; ನಿನ್ನ ಕೊಂಬುಗಳಿಂದ ನಾನು ಬಲವಾದ ಬಿಲ್ಲು ತಯಾರಿಸುವೆನು.
ದರ್ಪಃ ಶೃಙ್ಗಬಲಾತ್ತೇಽಸ್ತಿ ವಿದಿತಂ ಕಾರಣಂ ಮಯಾ । ವಿಷಾಣೇ ತೇ ಪರಿಚ್ಛಿದ್ಯ ಸಂಹರಿಷ್ಯಾಮಿ ತದ್ ಬಲಮ್
ನಿನ್ನ ಗರ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ನಿನ್ನ ಕೊಂಬಿನ ಶಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ; ಆ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಕಡಿದು, ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವೆನು.