ಶೋಕೇ ಶೋಕಾಭಿಯೋಗಶ್ಚ ಹರ್ಷೇ ಹರ್ಷಸಮುನ್ನತಿಃ । ದೈನ್ಯಂ ನಾನಾಪವಾದಾಶ್ಚ ಸ್ತ್ರೀಷು ಕಾಮೋಪಸೇವನಮ್
ದುಃಖದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನೂ, ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿದನು; ವಿನಯ, ನಾನಾ ಅಪವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ಕಾಮವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿದನು.
ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧಸ್ತಥಾ ಲೋಭಃ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಭವನ್ತಿ ಹಿ । ತಥಾ ಗುಣಮಯೇ ದೇಹೇ ನಿರ್ಗುಣತ್ವಂ ಕಥಂ ಭವೇತ್
ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ ಇವುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗುಣರಹಿತತೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ಸೌಬಲೀಶಾಪಜಾದ್ದೋಷಾತ್ತಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶಾಪಜಾತ್ । ನಿಧನಂ ಯಾದವಾನಾಂ ತು ಕೃಷ್ಣದೇಹಸ್ಯ ಮೋಚನಮ್
ಸೌಬಲಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಶಾಪದಿಂದ ಯಾದವರ ನಾಶವೂ, ಕೃಷ್ಣನ ದೇಹದ ವಿಮೋಚನವೂ ಸಂಭವಿಸಿತು.
ಹರಣಂ ಲುಣ್ಠನಂ ತದ್ವತ್ತತ್ಪತ್ನೀನಾಂ ನರಾಧಿಪ । ಅರ್ಜುನಸ್ಯಾಸ್ತ್ರಮೋಕ್ಷೇ ಚ ಕ್ಲೀಬತ್ವಂ ತಸ್ಕರೇಷು ಚ
ಅದೇ ರೀತಿ, ರಾಜರಿಂದ ಅವನ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ದೋಚಿದ ಘಟನೆ, ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಬಂದ ಅಶಕ್ತತೆ, ಕಳ್ಳರ ಕೃತ್ಯಗಳು—allವುಂಟಾಯಿತು.
ಅಜ್ಞತ್ವಂ ಹರಣೇ ಗೇಹಾತ್ತತ್ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನಾನಿರುದ್ಧಯೋಃ । ಏವಂ ಮಾನುಷದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ಮಾನುಷಂ ಖಲು ಚೇಷ್ಟಿತಮ್
ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಅನಿರುದ್ಧರ ಮನೆಯಿಂದ ಅಪಹರಣವಾಗುವಾಗ ತಿಳಿಯದಿರುವಿಕೆ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಮಾನವೀಯ ನಡೆಗಳಾಗಿವೆ.
ವಿಷ್ಣೋರಂಶಾವತಾರೇಽಸ್ಮಿನ್ನಾರಾಯಣಮುನೇಸ್ತಥಾ । ಅಂಶಜೇ ವಾಸುದೇವೇಽತ್ರ ಕಿಂ ಚಿತ್ರಂ ಶಿವಸೇವನೇ
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶವಾಗಿ, ನಾರಾಯಣ ಮುನಿಯ ಅವತಾರವಾಗಿ, ವಾಸುದೇವನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ಆಶ್ಚರ್ಯ?
ಸ ಹಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರೋ ದೇವೋ ವಿಷ್ಣೋರಪಿ ಚ ಕಾರಣಮ್ । ಸುಷುಪ್ತಸ್ಥಾನನಾಥಃ ಸ ವಿಷ್ಣುನಾ ಚ ಪ್ರಪೂಜಿತಃ
ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದೇವರು, ವಿಷ್ಣುವಿಗೂ ಕಾರಣ, ಗಾಢನಿದ್ರೆಯ ಅಧಿಪತಿ; ವಿಷ್ಣುವೂ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತದಂಶಭೂತಾಃ ಕೃಷ್ಣಾದ್ಯಾಸ್ತೈಃ ಕಥಂ ನ ಸ ಪೂಜ್ಯತೇ । ಅಕಾರೋ ಭಗವಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಾಪ್ಯುಕಾರಃ ಸ್ಯಾದ್ಧರಿಃ ಸ್ವಯಮ್
ಕೃಷ್ಣಾದಿಗಳು ಅವನ ಅಂಶಗಳು ಆಗಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸದಿರಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? 'ಅ' ಅಕ್ಷರವೇ ಬ್ರಹ್ಮ, 'ಉ' ಅಕ್ಷರವೇ ಹರಿಯು.
ಮಕಾರೋ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರೋಽಪ್ಯರ್ಧಮಾತ್ರಾ ಮಹೇಶ್ವರೀ । ಉತ್ತರೋತ್ತರಭಾವೇನಾಪ್ಯುತ್ತಮತ್ವಂ ಸ್ಮೃತಂ ಬುಧೈಃ
'ಮ' ಅಕ್ಷರವೇ ರುದ್ರನು, ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯೇ ಮಹೇಶ್ವರಿ; ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅತಃ ಸರ್ವೇಷು ಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ದೇವೀ ಸರ್ವೋತ್ತಮಾ ಸ್ಮೃತಾ । ಅರ್ಧಮಾತ್ರಾಸ್ಥಿತಾ ನಿತ್ಯಾ ಯಾನುಚ್ಚಾರ್ಯಾ ವಿಶೇಷತಃ
ಆದಕಾರಣ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೇವಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮಳಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವಳು ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವಳು, ಶಾಶ್ವತಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಚ್ಚಾರಿಸಲಾಗದವಳು.
ವಿಷ್ಣೋರಪ್ಯಥಿಕೋ ರುದ್ರೋ ವಿಷ್ಣುಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಧಿಕಃ । ತಸ್ಮಾನ್ನ ಸಂಶಯಃ ಕಾರ್ಯಃ ಕೃಷ್ಣೇನ ಶಿವಪೂಜನೇ
ವಿಷ್ಣುವಿಗಿಂತ ರುದ್ರನು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗಿಂತ ವಿಷ್ಣು ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇರಬಾರದು.
ಇಚ್ಛಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಕ್ತ್ರಾದ್ವರದಾನಾರ್ಥಮುದ್ಬಭೌ । ಮೂಲರುದ್ರಸ್ಯಾಂಶಭೂತೋ ರುದ್ರನಾಮಾ ದ್ವಿತೀಯಕಃ
ಬ್ರಹ್ಮನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ, ವರವನ್ನು ಕೊಡಲು ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಮೂಲರುದ್ರನ ಅಂಶವಾಗಿ ಎರಡನೇ ರುದ್ರನು ಹುಟ್ಟಿದನು.
ಸೋಽಪಿ ಪೂಜ್ಯೋಽಸ್ತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮೂಲರುದ್ರಸ್ಯ ಕಾ ಕಥಾ । ದೇವೀತತ್ತ್ವಸ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಾದುತ್ತಮತ್ವಂ ಸ್ಮೃತಂ ಶಿವೇ
ಅವನೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜ್ಯನು, ಮೂಲರುದ್ರನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆ? ದೇವಿಯ ತತ್ತ್ವದ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ದೊರೆತಿದೆ.
ಅವತಾರಾ ಹರೇರೇವಂ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ಯುಗೇ ಯುಗೇ । ಯೋಗಮಾಯಾಪ್ರಭಾವೇಣ ನಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ
ಹೀಗಾಗಿ, ಹರಿ ಅವತಾರಗಳು ಯುಗಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗಮಾಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಚಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಯಾ ನೇತ್ರಪಕ್ಷ್ಮಪರಿಸಞ್ಚಲನೇನ ಸಮ್ಯ- ಗ್ವಿಶ್ವಂ ಸೃಜತ್ಯವತಿ ಹನ್ತಿ ನಿಗೂಢಭಾವಾ । ಸೈಷಾ ಕರೋತಿ ಸತತಂ ದ್ರುಹಿಣಾಚ್ಯುತೇಶಾನ್ ನಾನಾವತಾರಕಲನೇ ಪರಿಭೂಯಮಾನಾನ್
ಅವಳ ಕಣ್ಮುಚ್ಚು ತೆಗೆಯುವ ಚಲನೆಯಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಪಾಲಿಸಿ, ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವು ಯಾವಾಗಲೂ ಗುಪ್ತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಈಶ್ವರರು ಎಷ್ಟು ಅವತಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ ಅವಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಸೂತೀಗೃಹಾದ್ವ್ರಜನಮಪ್ಯನಯಾ ನಿಯುಕ್ತಂ ಸಂಗೋಪಿತಶ್ಚ ಭವನೇ ಪಶುಪಾಲರಾಜ್ಞಃ । ಸಮ್ಪ್ರಾಪಿತಶ್ಚ ಮಧುರಾಂ ವಿನಿಯೋಜಿತಶ್ಚ ಶ್ರೀದ್ವಾರಕಾಪ್ರಣಯನೇ ನನು ಭೀತಚಿತ್ತಃ
ಅವಳ ಆದೇಶದಿಂದಲೇ ಮಗುವನ್ನು ಹೆರಿಗೆ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರತಂದು, ಅದನ್ನು ಗೋವಳ ರಾಜನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇಡಲಾಯಿತು; ಆ ಮಗುವನ್ನು ಮಥುರೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಭಯದಿಂದ ದ್ವಾರಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.
ನಿರ್ಮಾಯ ಷೋಡಶಸಹಸ್ರಶತಾರ್ಧಕಾಸ್ತಾ ನಾರ್ಯೋಽಷ್ಟಸಮ್ಮತತರಾಃ ಸ್ವಕಲಾಸಮುತ್ಥಾಃ । ತಾಸಾಂ ವಿಲಾಸವಶಗಂ ತು ವಿಧಾಯ ಕಾಮಂ ದಾಸೀಕೃತೋ ಹಿ ಭಗವಾನನಯಾಪ್ಯನನ್ತಃ
ಅವನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ನೂರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾದವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು; ಅವರ ಲಾಲನೆ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಅನಂತನಾದ ಭಗವಂತನು ಅವಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವರ ಸೇವಕನಾದನು.
ಏಕಾಪಿ ಬನ್ಧನವಿಧೌ ಯುವತೀ ಸಮರ್ಥಾ ಪುಂಸೋ ಯಥಾ ಸುದೃಢಲೋಹಮಯಂ ತು ದಾಮ । ಕಿಂ ನಾಮ ಷೋಡಶಸಹಸ್ರಶತಾರ್ಧಕಾಶ್ಚ ತಂ ಸ್ವೀಕೃತಂ ಶುಕಮಿವಾತಿನಿಬನ್ಧಯನ್ತಿ
ಒಬ್ಬ ಯುವತಿ ಕೂಡ ಪುರುಷನನ್ನು ಬಲವಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸರಪಳಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ನೂರು ಮಹಿಳೆಯರು ಅವನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಪಂಜರದಲ್ಲಿರುವ ಗಿಣಿಯಂತೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಅಚ್ಚರಿಯೇನು?
ಸಾತ್ರಾಜಿತೀವಶಗತೇನ ಮುದಾನ್ವಿತೇನ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಸುರೇನ್ದ್ರಭವನಂ ಹರಿಣಾ ತದಾನೀಮ್ । ಕೃತ್ವಾ ಮೃಧಂ ಮಘವತಾ ವಿಹೃತಸ್ತರೂಣಾ- ಮೀಶಃ ಪ್ರಿಯಾಸದನಭೂಷಣತಾಂ ಯ ಆಪ
ಸತ್ರಾಜಿತನಿಂದ ಸ್ಯಾಮಂತಕ ರತ್ನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹರಿಯು ದೇವೇಂದ್ರನ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಇಂದ್ರನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿ, ಯುವತಿಯರೊಂದಿಗೆ ವಿಹರಿಸಿ, ಪ್ರಿಯೆಯ ಮನೆಗೆ ಆಭರಣವನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ದನು.
ಯೋ ಭೀಮಜಾಂ ಹಿ ಹೃತವಾಞ್ಛಿಶುಪಾಲಕಾದೀ- ಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಧಿಂ ನಿಖಿಲಧರ್ಮಕೃತೋ ವಿಧಿತ್ಸುಃ । ಜಗ್ರಾಹ ತಾಂ ನಿಜಬಲೇನ ಚ ಧರ್ಮಪತ್ನೀಂ ಕೋಽಸೌ ವಿಧಿಃ ಪರಕಲತ್ರಹೃತೌ ವಿಜಾತಃ
ಭೀಮನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಶಿಶುಪಾಲ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಜಯಿಸಿ ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು; ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವನಿಗೆ ಯಾವ ನಿಯಮವು ಅಡ್ಡಿಯಾಗಬಹುದು?
ಅಹಙ್ಕಾರವಶಃ ಪ್ರಾಣೀ ಕರೋತಿ ಚ ಶುಭಾಶುಭಮ್ । ವಿಮೂಢೋ ಮೋಹಜಾಲೇನ ತತ್ಕೃತೇನಾತಿಪಾತಿನಾ
ಅಹಂಕಾರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿ ಶುಭ ಮತ್ತು ಅಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಮೋಹದ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ, ಅವನು ದೊಡ್ಡ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಅಹಙ್ಕಾರಾದ್ಧಿ ಸಞ್ಜಾತಮಿದಂ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಮ್ । ಮೂಲಾದ್ಧರಿಹರಾದೀನಾಮುಗ್ರಾತ್ಪ್ರಕೃತಿಸಮ್ಭವಾತ್
ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲವಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಅಹಂಕಾರದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗಿವೆ; ಬ್ರಹ್ಮ, ಹರಿಹರರು ಕೂಡ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಅಹಂಕಾರದಿಂದಲೇ ಮೂಲ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಅಹಙ್ಕಾರಪರಿತ್ಯಕ್ತೋ ಯದಾ ಭವತಿ ಪದ್ಮಜಃ । ತದಾ ವಿಮುಕ್ತೋ ಭವತಿ ನೋಚೇತ್ಸಂಸಾರಕರ್ಮಕೃತ್
ಪದ್ಮಜನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಾಗ ಮಾತ್ರ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಸಕಲ ಲೋಕಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.
ತನ್ಮುಕ್ತಸ್ತು ವಿಮುಕ್ತೋ ಹಿ ಬದ್ಧಸ್ತದ್ವಶತಾಂ ಗತಃ । ನ ನಾರೀ ನ ಧನಂ ಗೇಹಂ ನ ಪುತ್ರಾ ನ ಸಹೋದರಾಃ
ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನು ನಿಜವಾದ ಮುಕ್ತನು; ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟವನು ಬಂಧನದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮಹಿಳೆಯರು, ಧನ, ಮನೆ, ಮಕ್ಕಳು, ಸಹೋದರರು—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ.
ಬನ್ಧನಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ರಾಜನ್ನಹಙ್ಕಾರಸ್ತು ಬನ್ಧಕಃ । ಅಹಂ ಕರ್ತಾ ಮಯಾ ಚೇದಂ ಕೃತಂ ಕಾರ್ಯಂ ಬಲೀಯಸಾ
ರಾಜನೇ, ಅಹಂಕಾರವೇ ಜೀವಿಗಳ ಬಂಧನ; ಅಹಂಕಾರವೇ ಬಂಧಿಸುವ ಶಕ್ತಿ. 'ನಾನು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದೆನು, ನನ್ನಿಂದ ಇದಾಗಿದೆ' ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಕರೋಮ್ಯೇವಂ ಸ್ವಯಂ ಬಧ್ನಾತಿ ಪ್ರಾಣಭೃತ್ । ಕಾರಣೇನ ವಿನಾ ಕಾರ್ಯಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಕರ್ಹಿಚಿತ್
'ನಾನು ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ' ಎಂದು ಜೀವಾತ್ಮನು ತಾನೇ ತನ್ನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಯಥಾ ನ ದೃಶ್ಯತೇ ಜಾತೋ ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡೇನ ವಿನಾ ಘಟಃ । ವಿಷ್ಣುಃ ಪಾಲಯಿತಾ ವಿಶ್ವಸ್ಯಾಹಙ್ಕಾರಸಮನ್ವಿತಃ
ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಡಕೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ, ಅದೇ ರೀತಿ ವಿಶ್ವದ ರಕ್ಷಕನಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಕೂಡ ಅಹಂಕಾರವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಅನ್ಯಥಾ ಸರ್ವದಾ ಚಿನ್ತಾಮ್ಬುಧೌ ಮಗ್ನಃ ಕಥಂ ಭವೇತ್ । ಅಹಙ್ಕಾರವಿಮುಕ್ತಸ್ತು ಯದಾ ಭವತಿ ಮಾನವಃ
ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಚಿಂತೆಯ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯನು ಅದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಅವತಾರಪ್ರವಾಹೇಷು ಕಥಂ ಮಜ್ಜೇಚ್ಛುಭಾಶಯಃ । ಮೋಹಮೂಲಮಹಙ್ಕಾರಃ ಸಂಸಾರಸ್ತತ್ಸಮುದ್ಭವಃ
ಶುಭಚಿಂತನೆಯುಳ್ಳವನು ಅವತಾರಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಮುಳುಗಬಹುದು? ಅಹಂಕಾರವೇ ಮೋಹದ ಮೂಲ, ಈ ಸಂಸಾರವೂ ಅದರಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ಅಹಙ್ಕಾರವಿಹೀನಾನಾಂ ನ ಮೋಹೋ ನ ಚ ಸಂಸೃತಿಃ । ತ್ರಿವಿಧಃ ಪುರುಷಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೋ ರಾಜಸಸ್ತಥಾ
ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಮೋಹವೂ ಇಲ್ಲ, ಪುನರ್ಜನ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ. ಮೂರು ವಿಧದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿದ್ದಾರೆ: ಸಾತ್ವಿಕ, ರಾಜಸ, ತಾಮಸ.