ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರಾದಯಃ ಸರ್ವೇ ಋಷಯೋ ನಿರ್ಮಲಾಶಯಾಃ । ಆತ್ಮರೂಪಾಂ ಹೃದಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಮುಕ್ತಾ ಭವಬನ್ಧನಾತ್
ಶ್ವೇತಾಶ್ವತಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳು, ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನವರಾಗಿ, ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವಾದಯಸ್ತದ್ವದ್ ಗೌರೀಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದಯಸ್ತಥಾ । ತಾಮೇವ ಸಮುಪಾಸನ್ತೇ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದರೂಪಿಣೀಮ್
ಅದೇ ರೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳು, ಗೌರಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವಿಯರೂ ಕೂಡ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಇತಿ ತೇ ಕಥಿತಂ ರಾಜನ್ ಯದ್ಯತ್ಪುಷ್ಟಂ ತ್ವಯಾನಘ । ಪ್ರಪಞ್ಚತಾಪತ್ರಸ್ತೇನ ಕಿಂ ಭೂಯಃ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಸಿ
ರಾಜನೇ, ನೀನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದೆನು, ಪಾಪರಹಿತನೇ; ಇನ್ನೂ ಪ್ರಪಂಚದ ದುಃಖಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯ?
ಏತತ್ತೇ ಕಥಿತಂ ರಾಜನ್ಮಯಾಖ್ಯಾನಮನುತ್ತಮಮ್ । ಸರ್ವಪಾಪಹರಂ ಪುಣ್ಯಂ ಪುರಾಣಂ ಪರಮಾದ್ಭುತಮ್
ಈ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಪುರಾಣವನ್ನು ನಾನಿನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು, ರಾಜನೇ; ಇದು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುವದು, ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಅದ್ಭುತವೂ ಪುರಾತನವೂ ಆಗಿದೆ.
ಯ ಇದಂ ಶೃಣುಯಾನ್ನಿತ್ಯಂ ಪುರಾಣಂ ವೇದಸಮ್ಮಿತಮ್ । ಸರ್ವಪಾಪವಿನಿರ್ಮುಕ್ತೋ ದೇವೀಲೋಕೇ ಮಹೀಯತೇ
ಯಾರು ಈ ವೇದಸಮ್ಮತವಾದ ಪುರಾಣವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ದೇವಿಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸೂತ ಉವಾಚ ಏತನ್ಮಯಾ ಶ್ರುತಂ ವ್ಯಾಸಾತ್ಕಥ್ಯಮಾನಂ ಸವಿಸ್ತರಮ್ । ಪುರಾಣಂ ಪಞ್ಚಮಂ ನೂನಂ ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಾಭಿಧಮ್
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ನಾನು ವ್ಯಾಸರಿಂದ ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಇದು ಐದನೇ ಪುರಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಯೋಗಮಾಯಾಪ್ರಭಾವವರ್ಣನಮ್ ಋಷಯ ಊಚುಃ ಭವತಾ ಕಥಿತಂ ಸೂತ ಮಹದಾಖ್ಯಾನಮುತ್ತಮಮ್ । ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಚರಿತಂ ದಿವ್ಯಂ ಸರ್ವಪಾತಕನಾಶನಮ್
ಯೋಗಮಾಯೆಯ ಮಹಿಮೆ ವಿವರಣೆ. ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು: ಸೂತನೇ, ನೀನು ಕೃಷ್ಣನ ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮಹತ್ತರವಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೀಯೆ.
ಸನ್ದೇಹೋಽತ್ರ ಮಹಾಭಾಗ ವಾಸುದೇವಕಥಾನಕೇ । ಜಾಯತೇ ನಃ ಪ್ರೋಚ್ಯಮಾನೇ ವಿಸ್ತರೇಣ ಮಹಾಮತೇ
ಧನ್ಯನೇ, ವಾಸುದೇವನ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ ನಮಗೆ ಒಂದು ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ, ಮಹಾಮತಿವಂತನೇ.
ವನೇ ಗತ್ವಾ ತಪಸ್ತಪ್ತಂ ವಾಸುದೇವೇನ ದುಷ್ಕರಮ್ । ವಿಷ್ಣೋರಂಶಾವತಾರೇಣ ಶಿವಸ್ಯಾರಾಧನಂ ಕೃತಮ್
ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ವಾಸುದೇವನು ಬಹಳ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು; ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರನಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದನು.
ವರಪ್ರದಾನಂ ದೇವ್ಯಾ ಚ ಪಾರ್ವತ್ಯಾ ಯತ್ಕೃತಂ ಪುನಃ । ಜಗನ್ಮಾತುಶ್ಚ ಪೂರ್ಣಾಯಾಃ ಶ್ರೀದೇವ್ಯಾ ಅಂಶಭೂತಯಾ
ಪುನಃ, ಜಗತ್ತಿನ ಪೂರ್ಣಮಾತೆಯಾದ ಪಾರ್ವತಿಯು, ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ವರವನ್ನು ನೀಡಿದ ಕಥೆಯೂ ಇದೆ.
ಈಶ್ವರೇಣಾಪಿ ಕೃಷ್ಣೇನ ಕುತಸ್ತೌ ಸಮ್ಪ್ರಪೂಜಿತೌ । ನ್ಯೂನತಾ ವಾ ಕಿಮಸ್ತ್ವಸ್ಯ ತದೇವಂ ಸಂಶಯೋ ಮಮ
ಈಶ್ವರನಾದ ಕೃಷ್ಣನೂ ಕೂಡ ಅವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದ್ದಾನೆ—ಇದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಅವನಿಗೆ ಯಾವ欠ತೆಯಾದರೂ ಇದೆಯೆ? ಇದೇ ನನ್ನ ಸಂಶಯ.
ಸೂತ ಉವಾಚ ಶೃಣುಧ್ವಂ ಕಾರಣಂ ತತ್ರ ಮಯಾ ವ್ಯಾಸಶ್ರುತಞ್ಚ ಯತ್ । ಪ್ರಬ್ರವೀಮಿ ಮಹಾಭಾಗಾಃ ಕಥಾಂ ಕೃಷ್ಣಗುಣಾನ್ವಿತಾಮ್
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ವ್ಯಾಸರಿಂದ ಕೇಳಿದ ಕಾರಣವನ್ನು ಈಗ ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಧನ್ಯರೇ, ಕೃಷ್ಣನ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.
ವೃತ್ತಾನ್ತಂ ವ್ಯಾಸತಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ವೈರಾಟೀಸುತಜಸ್ತದಾ । ಪುನಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಮೇಧಾವೀ ಸನ್ದೇಹಂ ಪರಮಂ ಗತಃ
ವೈರಾಟಿಯ ಪುತ್ರನು ವ್ಯಾಸರಿಂದ ಆ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಂಭೀರ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಪುನಃ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದನು.
ಜನಮೇಜಯ ಉವಾಚ ಸಮ್ಯಕ್ಸತ್ಯವತೀಸೂನೋ ಶ್ರುತಂ ಪರಮಕಾರಣಮ್ । ತಥಾಪಿ ಮನಸೋ ವೃತ್ತಿಃ ಸಂಶಯಂ ನ ವಿಮುಞ್ಚತಿ
ಜನಮೇಜಯನು ಹೇಳಿದನು: ಸತ್ಯವತಿಯ ಪುತ್ರನಿಂದ ಪರಮ ಕಾರಣವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಶಯ ಹೋಗುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಕೃಷ್ಣೇನಾರಾಧಿತಃ ಶಮ್ಭುಸ್ತಪಸ್ತಪ್ತ್ವಾತಿದಾರುಣಮ್ । ವಿಸ್ಮಯೋಽಯಂ ಮಹಾಭಾಗ ದೇವದೇವೇನ ವಿಷ್ಣುನಾ
ಕೃಷ್ಣನು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಶಂಭುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದನು; ದೇವತೆಗಳ ದೇವರಾದ ವಿಷ್ಣುವು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದದ್ದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿದೆ, ಧನ್ಯನೇ.
ಯಃ ಸರ್ವಾತ್ಮಾಪಿ ಸರ್ವೇಶಃ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಪ್ರದಃ ಪ್ರಭುಃ । ಸ ಕಥಂ ಕೃತವಾನ್ಘೋರಂ ತಪಃ ಪ್ರಾಕೃತವದ್ಧರಿಃ
ಯಾವನು ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮನು, ಎಲ್ಲರ ಅಧಿಪತಿ, ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಭುವೋ, ಆ ಹರಿಯು ಹೇಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಭಯಾನಕ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು?
ಜಗತ್ಕರ್ತುಂ ಕ್ಷಮಃ ಕೃಷ್ಣಸ್ತಥಾ ಪಾಲಯಿತುಂ ಕ್ಷಮಃ । ಸಂಹರ್ತುಮಪಿ ಕಸ್ಮಾತ್ಸ ದಾರುಣಂ ತಪ ಆಚರತ್
ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಕೂಡ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ, ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಸಹ ಅವನು ಸಮರ್ಥನು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಯಾಕೆ ಇಷ್ಟು ಭಯಾನಕವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿಕೊಂಡನು?
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ಸತ್ಯಮುಕ್ತಂ ತ್ವಯಾ ರಾಜನ್ ವಾಸುದೇವೋ ಜನಾರ್ದನಃ । ಕ್ಷಮಃ ಸರ್ವೇಷು ಕಾರ್ಯೇಷು ದೇವಾನಾಂ ದೈತ್ಯಸೂದನಃ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ರಾಜನೇ, ನೀನು ಹೇಳಿದದು ಸತ್ಯ. ವಾಸುದೇವ ಜನಾರ್ದನನು, ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು, ದೇವತೆಗಳ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮರ್ಥನು.
ತಥಾಪಿ ಮಾನುಷಂ ದೇಹಮಾಶ್ರಿತಃ ಪರಮೇಶ್ವರಃ । ಕೃತವಾನ್ಮಾನುಷಾನ್ಭಾವಾನ್ವರ್ಣಾಶ್ರಮಸಮಾಶ್ರಿತಾನ್
ಆದರೂ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಮಾನವನ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ವರ್ಣಾಶ್ರಮದಂತೆ ಮಾನವರಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡನು.
ವೃದ್ಧಾನಾಂ ಪೂಜನಂ ಚೈವ ಗುರುಪಾದಾಭಿವನ್ದನಮ್ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ತಥಾ ಸೇವಾ ದೇವತಾರಾಧನಂ ತಥಾ
ಅವನು ಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದನು, ಗುರುಗಳ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದನೆ ಮಾಡಿದನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸೇವಿಸಿದನು, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು.
ಶೋಕೇ ಶೋಕಾಭಿಯೋಗಶ್ಚ ಹರ್ಷೇ ಹರ್ಷಸಮುನ್ನತಿಃ । ದೈನ್ಯಂ ನಾನಾಪವಾದಾಶ್ಚ ಸ್ತ್ರೀಷು ಕಾಮೋಪಸೇವನಮ್
ದುಃಖದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನೂ, ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿದನು; ವಿನಯ, ನಾನಾ ಅಪವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ಕಾಮವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿದನು.
ಕಾಮಃ ಕ್ರೋಧಸ್ತಥಾ ಲೋಭಃ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಭವನ್ತಿ ಹಿ । ತಥಾ ಗುಣಮಯೇ ದೇಹೇ ನಿರ್ಗುಣತ್ವಂ ಕಥಂ ಭವೇತ್
ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ ಇವುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗುಣರಹಿತತೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?
ಸೌಬಲೀಶಾಪಜಾದ್ದೋಷಾತ್ತಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶಾಪಜಾತ್ । ನಿಧನಂ ಯಾದವಾನಾಂ ತು ಕೃಷ್ಣದೇಹಸ್ಯ ಮೋಚನಮ್
ಸೌಬಲಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ಹಾಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಶಾಪದಿಂದ ಯಾದವರ ನಾಶವೂ, ಕೃಷ್ಣನ ದೇಹದ ವಿಮೋಚನವೂ ಸಂಭವಿಸಿತು.
ಹರಣಂ ಲುಣ್ಠನಂ ತದ್ವತ್ತತ್ಪತ್ನೀನಾಂ ನರಾಧಿಪ । ಅರ್ಜುನಸ್ಯಾಸ್ತ್ರಮೋಕ್ಷೇ ಚ ಕ್ಲೀಬತ್ವಂ ತಸ್ಕರೇಷು ಚ
ಅದೇ ರೀತಿ, ರಾಜರಿಂದ ಅವನ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ದೋಚಿದ ಘಟನೆ, ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಬಂದ ಅಶಕ್ತತೆ, ಕಳ್ಳರ ಕೃತ್ಯಗಳು—allವುಂಟಾಯಿತು.
ಅಜ್ಞತ್ವಂ ಹರಣೇ ಗೇಹಾತ್ತತ್ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನಾನಿರುದ್ಧಯೋಃ । ಏವಂ ಮಾನುಷದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ಮಾನುಷಂ ಖಲು ಚೇಷ್ಟಿತಮ್
ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಅನಿರುದ್ಧರ ಮನೆಯಿಂದ ಅಪಹರಣವಾಗುವಾಗ ತಿಳಿಯದಿರುವಿಕೆ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಮಾನವೀಯ ನಡೆಗಳಾಗಿವೆ.
ವಿಷ್ಣೋರಂಶಾವತಾರೇಽಸ್ಮಿನ್ನಾರಾಯಣಮುನೇಸ್ತಥಾ । ಅಂಶಜೇ ವಾಸುದೇವೇಽತ್ರ ಕಿಂ ಚಿತ್ರಂ ಶಿವಸೇವನೇ
ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶವಾಗಿ, ನಾರಾಯಣ ಮುನಿಯ ಅವತಾರವಾಗಿ, ವಾಸುದೇವನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ಆಶ್ಚರ್ಯ?
ಸ ಹಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರೋ ದೇವೋ ವಿಷ್ಣೋರಪಿ ಚ ಕಾರಣಮ್ । ಸುಷುಪ್ತಸ್ಥಾನನಾಥಃ ಸ ವಿಷ್ಣುನಾ ಚ ಪ್ರಪೂಜಿತಃ
ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದೇವರು, ವಿಷ್ಣುವಿಗೂ ಕಾರಣ, ಗಾಢನಿದ್ರೆಯ ಅಧಿಪತಿ; ವಿಷ್ಣುವೂ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತದಂಶಭೂತಾಃ ಕೃಷ್ಣಾದ್ಯಾಸ್ತೈಃ ಕಥಂ ನ ಸ ಪೂಜ್ಯತೇ । ಅಕಾರೋ ಭಗವಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಾಪ್ಯುಕಾರಃ ಸ್ಯಾದ್ಧರಿಃ ಸ್ವಯಮ್
ಕೃಷ್ಣಾದಿಗಳು ಅವನ ಅಂಶಗಳು ಆಗಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸದಿರಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? 'ಅ' ಅಕ್ಷರವೇ ಬ್ರಹ್ಮ, 'ಉ' ಅಕ್ಷರವೇ ಹರಿಯು.
ಮಕಾರೋ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರೋಽಪ್ಯರ್ಧಮಾತ್ರಾ ಮಹೇಶ್ವರೀ । ಉತ್ತರೋತ್ತರಭಾವೇನಾಪ್ಯುತ್ತಮತ್ವಂ ಸ್ಮೃತಂ ಬುಧೈಃ
'ಮ' ಅಕ್ಷರವೇ ರುದ್ರನು, ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯೇ ಮಹೇಶ್ವರಿ; ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅತಃ ಸರ್ವೇಷು ಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ದೇವೀ ಸರ್ವೋತ್ತಮಾ ಸ್ಮೃತಾ । ಅರ್ಧಮಾತ್ರಾಸ್ಥಿತಾ ನಿತ್ಯಾ ಯಾನುಚ್ಚಾರ್ಯಾ ವಿಶೇಷತಃ
ಆದಕಾರಣ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೇವಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮಳಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವಳು ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವಳು, ಶಾಶ್ವತಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಚ್ಚಾರಿಸಲಾಗದವಳು.