ಕುತ್ರಚಿತ್ಸ್ಥಾಪಯಾಮಾಸ ದಾನವಾನಾಂ ಜಯಾಯ ಚ । ಏವಮಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಸಂಸಾರೇ ಸುಖದುಃಖಾನ್ವಿತಾಃ ಕಿಲ
ಅವನನ್ನು ಎಲ್ಲೋ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ದಾನವರು ಮೇಲೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸಲು ಕಾರಣಳಾದಳು. ಹೀಗೆ ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸುಖದುಃಖಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿರುವರು.
ಭವನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಿನಃ ಸರ್ವೇ ವಿಧಿತನ್ತ್ರನಿಯನ್ತ್ರಿತಾಃ
ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಿಧಿಯ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ನಾರಾಯಣವರದಾನಮ್ ಜನಮೇಜಯ ಉವಾಚ ವಾರಾಙ್ಗನಾಸ್ತ್ವಯಾಖ್ಯಾತಾ ನರನಾರಾಯಣಾಶ್ರಮೇ । ಏಕಂ ನಾರಾಯಣಂ ಶಾನ್ತಂ ಕಾಮಯಾನಾ ಸ್ಮರಾತುರಾಃ
ಜನಮೇಜಯನು ಕೇಳಿದನು: ಮಹಾನುಭಾವನೇ, ನೀವು ನರ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಅರಣ್ಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಅವರು ನಾರಾಯಣನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಚ್ಛಿಸಿ, ಶಾಂತನಾದ ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋದರು.
ಶಪ್ತುಕಾಮಸ್ತದಾ ಜಾತೋ ಮುನಿರ್ನಾರಾಯಣಶ್ಚ ತಾಃ । ನಿವಾರಿತೋ ನರೇಣಾಥ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಧರ್ಮವಿದಾ ನೃಪ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುನಿಯಾದ ನಾರಾಯಣನು ಅವರಿಗೆ ಶಾಪ ಕೊಡಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ ಅವನ ಸಹೋದರನಾದ ನರನು ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮುಂದಾದನು.
ಕಿಂ ಕೃತಂ ಮುನಿನಾ ತೇನ ವ್ಯಸನೇ ಸಮುಪಸ್ಥಿತೇ । ತಾಭಿಃ ಸಂಕಲ್ಪಿತೇನಾಥ ಕಾಮಾರ್ಥಾಭಿರ್ಭೃಶಂ ಮುನೇ
ಅವರಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಸಂಕಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಆ ಮುನಿಯು ಏನು ಮಾಡಿದನು?
ಶಕ್ರೇಣೋತ್ಪಾದಿತಾಭಿಶ್ಚ ಬಹುಪ್ರಾರ್ಥನಯಾ ಪುನಃ । ಯಾಚಿತೇನ ವಿವಾಹಾರ್ಥಂ ಕಿಂ ಕೃತಂ ತೇನ ಜಿಷ್ಣುನಾ
ಇಂದ್ರನು ಬೇಡಿಕೊಂಡು, ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ವಿವಾಹಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಅವಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಾಗ, ಅರ್ಜುನನು ಅವಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಆ ಮುನಿಯು ಏನು ಮಾಡಿದನು?
ಇತ್ಯೇತಚ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಚರಿತಂ ತಸ್ಯ ಮೋಕ್ಷದಮ್ । ನಾರಾಯಣಸ್ಯ ಮೇ ಬ್ರೂಹಿ ವಿಸ್ತರೇಣ ಪಿತಾಮಹ
ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವ ಅವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು, ಪಿತಾಮಹ.
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ಶೃಣು ರಾಜನ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾ ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ । ಧರ್ಮಪುತ್ರಸ್ಯ ಧರ್ಮಜ್ಞ ವಿಸ್ತರೇಣ ವದಾಮಿ ತೇ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ರಾಜನೇ, ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಧರ್ಮಪುತ್ರನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.
ಶಪ್ತುಕಾಮಸ್ತು ಸಂದೃಷ್ಟೋ ನರೇಣಾಥ ಯದಾ ಹರಿಃ । ವಾರಿತೋಽಸೌ ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಮುನಿರ್ನಾರಾಯಣಸ್ತದಾ
ಹರಿ ಶಾಪ ಹಾಕಲು ಹೊರಟಾಗ ಆ ಮಾನವನಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ಮುನಿಯಾದ ನಾರಾಯಣನು ಹರಿ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಿತು, ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.
ಶಾನ್ತಕೋಪಸ್ತದೋವಾಚ ತಾಸ್ತಪಸ್ವೀ ಮಹಾಮುನಿಃ । ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಮಿದಂ ವಾಕ್ಯಂ ಮಧುರಂ ಧರ್ಮನನ್ದನಃ
ಆ ಮಹಾತ್ಮನು, ಮಹಾಮುನಿ, ತನ್ನ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಸ್ಮಿತವನ್ನಿಟ್ಟು, ಧರ್ಮನಂದನ, ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಅಸ್ಮಿಞ್ಜನ್ಮನಿ ಚಾರ್ವಂಗ್ಯಃ ಕೃತಸಂಕಲ್ಪವಾನಹಮ್ । ಆವಾಭ್ಯಾಞ್ಚ ನ ಕರ್ತವ್ಯಃ ಸರ್ವಥಾ ದಾರಸಂಗ್ರಹಃ
ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ, ಸುಂದರಿಯರೇ, ನಾನು ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ನಾವು ಇಬ್ಬರೂ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ವಿವಾಹವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು.
ತಸ್ಮಾದ್ ಗಚ್ಛನ್ತು ತ್ರಿದಿವಂ ಕೃಪಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಮೋಪರಿ । ಧರ್ಮಜ್ಞಾ ನ ಪ್ರಕುರ್ವನ್ತಿ ವ್ರತಭಙ್ಗಂ ಪರಸ್ಯ ವೈ
ಆದುದರಿಂದ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿಸಿ, ನೀವು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ. ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಎಂದಿಗೂ ಇತರರ ವ್ರತವನ್ನು ಮುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಶೃಙ್ಗಾರೇಽಸ್ಮಿನ್ ರಸೇ ನೂನಂ ಸ್ಥಾಯೀಭಾವೋ ರತಿಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಕಥಂ ಕರೋಮಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ತದಭಾವೇ ಸುಲೋಚನಾಃ
ಪ್ರೇಮದ ರಸದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಭಾವನೆ ಕಾಮವೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಇಲ್ಲದೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮಾಡಲಿ, ಸುಂದರ ಕಣ್ಣಿನವರೇ?
ಕಾರಣೇನ ವಿನಾ ಕಾರ್ಯಂ ನ ಭವೇದಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಃ । ಕವಿಭಿಃ ಕಥಿತಂ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಸ್ಥಾಯೀಭಾವೋ ರಸಃ ಕಿಲ
ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಖಚಿತ. ಕವಿಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವವೇ ರಸ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಧನ್ಯಃ ಸುಚಾರುಸರ್ವಾಙ್ಗಃ ಸಭಾಗ್ಯೋಽಹಂ ಧರಾತಲೇ । ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರಂ ಯತೋ ಜಾತೋ ಭವತೀನಾಮಕೃತ್ರಿಮಮ್
ನಾನು ಧನ್ಯನು, ಸುಂದರ ಅಂಗಗಳನು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನಿಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
ಭವತೀಭಿಃ ಕೃಪಾಂ ಕೃತ್ವಾ ರಕ್ಷಣೀಯಂ ವ್ರತಂ ಮಮ । ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಮಹಾಭಾಗಾಃ ಪತಿರಪ್ಯನ್ಯಜನ್ಮನಿ
ನೀವು ಕರುಣೆ ತೋರಿಸಿ ನನ್ನ ವ್ರತವನ್ನು ಕಾಯಬೇಕು. ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತಿಯರೇ, ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪತಿಯಾಗುತ್ತೇನೆ.
ಅಷ್ಟಾವಿಂಶೇ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ್ಯೋ ದ್ವಾಪರೇಽಸ್ಮಿನ್ಧರಾತಲೇ । ದೇವಾನಾಂ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಪ್ರಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಸರ್ವಥಾ
ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಮ ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ, ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣಿನವರೇ, ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಾನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತೇನೆ.
ತದಾ ಭವತ್ಯೋ ಮದ್ದಾರಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಜನ್ಮ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ । ಭೂಪತೀನಾಂ ಸುತಾ ಭೂತ್ವಾ ಪಲೀಭಾವಂ ಗಮಿಷ್ಯಥ
ಅಂದು ನೀವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಯರಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ನನ್ನ ಪತ್ನಿಯರಾಗಿ, ಪತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರಿ.
ಇತ್ಯಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಹರಿಸ್ತಾಸ್ತು ಪ್ರತಿಶ್ರುತ್ಯ ಪರಿಗ್ರಹಮ್ । ವ್ಯಸರ್ಜಯತ್ಸ ಭಗವಾಞ್ಜಗ್ಮುಶ್ಚ ವಿಗತಜ್ವರಾಃ
ಹರಿಯವರು ಅವರನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ವಾಗ್ದಾನ ನೀಡಿ, ಅವರನ್ನು ವಾಪಸ್ಸು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲದೆ ಹೋದರು.
ಏವಂ ವಿಸರ್ಜಿತಾಸ್ತೇನ ಗತಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ತದಾಙ್ಗನಾಃ । ಶಕ್ರಾಯ ಕಥಯಾಮಾಸುಃ ಕಾರಣಂ ಸಕಲಂ ಪುನಃ
ಹೀಗೆ ಅವನು ಅವರನ್ನು ವಿದಾಯಗೊಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಇಡೀ ಕಾರಣವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು.
ಆಶ್ರುತ್ಯ ಮಘವಾಂಸ್ತಾಭ್ಯೋ ವೃತ್ತಾನ್ತಂ ತಸ್ಯ ವಿಸ್ತರಾತ್ । ತುಷ್ಟಾವ ತಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ನಾರೀರ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಥೋರ್ವಶೀಃ
ಅವರಿಂದ ಆ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಮಘವಾನ್, ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು, ಆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಊರ್ವಶಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.
ಇನ್ದ್ರ ಉವಾಚ ಅಹೋ ಧೈರ್ಯಂ ಮುನೇಃ ಕಾಮಂ ತಥೈವ ಚ ತಪೋಬಲಮ್ । ಯೇನೋರ್ವಶ್ಯಃ ಸ್ವತಪಸಾ ತಾದೃಗ್ರೂಪಾಃ ಪ್ರಕಲ್ಪಿತಾಃ
ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: 'ಅಯ್ಯೋ, ಆ ಮುನಿಯ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿ ಎಷ್ಟು! ಅವನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಂತಹ ಸುಂದರ ಊರ್ವಶಿಯರು ನಿರ್ಮಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ!'
ಇತಿ ಸ್ತುತ್ವಾ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ ಬಭೂವ ಸುರರಾಟ್ ತತಃ । ನಾರಾಯಣೋಽಪಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತಪಸ್ಯಭಿರತೋಽಭವತ್
ಹೀಗೆ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು. ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ನಾರಾಯಣನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು.
ಇತ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಮಾಖ್ಯಾತಂ ಮುನೇರ್ವೃತ್ತಾನ್ತಮದ್ಭುತಮ್ । ನಾರಾಯಣಸ್ಯ ಸಕಲಂ ನರಸ್ಯ ಚ ಮಹಾಮುನೇಃ
ಹೀಗೆ ಈ ಮಹಾಮುನಿ ನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ನರರ ಅದ್ಭುತ ಕಥೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.
ತೌ ಹಿ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನೌ ವೀರೌ ಭೂಭಾರಹರಣಾಯ ಚ । ಜಾತೌ ತೌ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೃಗೋಃ ಶಾಪವಶಾದಿಹ
ಅವರಿಬ್ಬರೂ, ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ, ಭೃಗುಮುನಿಯ ಶಾಪದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ, ಭೂಭಾರದ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ.
ರಾಜೋವಾಚ ಕೃಷ್ಣಾವತಾರಚರಿತಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ವದಸ್ವ ಮೇ । ಸನ್ದೇಹೋ ಮಮ ಚಿತ್ತೇಽಸ್ತಿ ತಂ ನಿವಾರಯ ಮಾನದ
ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: 'ಕೃಷ್ಣನ ಅವತಾರದ ಕಥೆಯನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿದೆ, ಅದನ್ನು ನೀನು ದೂರಮಾಡು, ಮಾನದ.'
ಯಯೋಃ ಪುತ್ರತ್ವಮಾಪನ್ನೌ ಹರ್ಯನನ್ತೌ ಮಹಾಬಲೌ । ದೇವಕೀವಸುದೇವೌ ತೌ ದುಃಖಭಾಜೌ ಕಥಂ ಮುನೇ
ಓ ಮುನಿಯೇ, ದೇವಕಿ ಮತ್ತು ವಸುದೇವರಿಗೆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಹರಿಯೂ ಅನಂತನೂ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು?
ಕಂಸೇನ ನಿಗಡೇ ಬದ್ಧೌ ಪೀಡಿತೌ ಬಹುವತ್ಸರಾನ್ । ಯಯೋಃ ಪುತ್ರೋ ಹರಿಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ತಪಸಾ ತೋಷಿತೋಽಭವತ್
ಕಂಸನು ದೇವಕಿ ಮತ್ತು ವಸುದೇವರನ್ನು ಬಹು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಂಧಿಸಿ ಹಿಂಸಿಸಿದನು. ಆದರೂ ಅವರ ಪುತ್ರನಾದ ಹರಿಯು ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಅವತಾರ ಪಡೆದನು.
ಜಾತೋಽಸೌ ಮಥುರಾಯಾಂ ತು ಗೋಕುಲೇ ಸ ಕಥಂ ಗತಃ । ಕಂಸಂ ಹತ್ವಾ ದ್ವಾರವತ್ಯಾಂ ನಿವಾಸಂ ಕೃತವಾನ್ಕಥಮ್
ಅವನು ಮಥುರೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆದರೆ ಅವನು ಗೋಕುಲಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹೋದನು? ಕಂಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ದ್ವಾರವತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಲು ಹೇಗೆ ಬಂದನು?
ಪಿತ್ರಾದಿಸೇವಿತಂ ದೇಶಂ ಸಮೃದ್ಧಂ ಪಾವನಂ ಕಿಲ । ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೇಶಾನ್ತರೇಽನಾರ್ಯೇ ಗತವಾನ್ಸ ಕಥಂ ಹರಿಃ
ತಂದೆ ಮತ್ತು ಇತರರು ಸೇವಿಸಿದ, ಶ್ರೀಮಂತ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರವಾದ ಆ ದೇಶವನ್ನು ಹರಿಯು ಬಿಟ್ಟು, ಇನ್ನೊಂದು ಅನಾರ್ಯ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹೋದನು?