ಶ್ರುತಂ ತೀರ್ಥಂ ಪವಿತ್ರಞ್ಚ ಶ್ರದ್ಧೋತ್ಪನ್ನಾ ಚ ರಾಜಸೀ । ನಿರ್ಗತಸ್ತತ್ರ ತೀರ್ಥೇ ವೈ ದೃಷ್ಟಂ ಚೈವ ಯಥಾಶ್ರುತಮ್
ಒಬ್ಬನು ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ರಾಜಸ ನಂಬಿಕೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಕೇಳಿದಂತೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.
ಸ್ನಾತಸ್ತತ್ರ ಕೃತಂ ಕೃತ್ಯಂ ದತ್ತಂ ದಾನಂ ಚ ರಾಜಸಮ್ । ಸ್ಥಿತಸ್ತತ್ರ ಕಿಯತ್ಕಾಲಂ ರಜೋಗುಣಸಮಾವೃತಃ
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ರಾಜಸ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದಾನಮಾಡಿ, ಕೆಲವು ಕಾಲRajasu ಗುಣದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.
ರಾಗದ್ವೇಷಾನ್ನ ನಿರ್ಮುಕ್ತಃ ಕಾಮಕ್ರೋಧಸಮಾವೃತಃ । ಪುನರೇವ ಗೃಹಂ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ತಥಾ ಸ್ಥಿತಃ
ರಾಗಿ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗದೆ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.
ಶ್ರುತಂ ಚ ನಾನುಭೂತಂ ವೈ ತೇನ ತೀರ್ಥಂ ಮುನೀಶ್ವರ । ನ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಚ ಫಲಂ ಯಸ್ಮಾದಶ್ರುತಂ ವಿದ್ಧಿ ನಾರದ
ಓ ಮಹರ್ಷಿ, ಕೇಳಿದರೂ ಅನುಭವಿಸದಿದ್ದರೆ ಆ ತೀರ್ಥದ ಫಲ ಸಿಗದು; ನಾರದ, ಕೇಳದಿದ್ದರೆ ಅದು ಫಲವನ್ನೇ ಕೊಡದು ಎಂದು ತಿಳಿ.
ನಿಷ್ಪಾಪತ್ವಂ ಬಲಂ ವಿದ್ಧಿ ತೀರ್ಥಸ್ಯ ಮುನಿಸತ್ತಮ । ಕೃಷೇಃ ಫಲಂ ಯಥಾ ಲೋಕೇ ನಿಷ್ಪನ್ನಾನ್ನಸ್ಯ ಭಕ್ಷಣಮ್
ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನೀನು, ತೀರ್ಥದ ಶಕ್ತಿ ಪಾಪರಹಿತವಾಗಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ಫಲವೆಂದರೆ ಬೆಳೆಯಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವದು ಹೇಗೆ, ತೀರ್ಥದ ಫಲವೂ ಹಾಗೇ.
ಪಾಪದೇಹವಿಕಾರಾ ಯೇ ಕಾಮಕ್ರೋಧಾದಯಃ ಪರೇ । ಲೋಭೋ ಮೋಹಸ್ತಥಾ ತೃಷ್ಣಾ ದ್ವೇಷೋ ರಾಗಸ್ತಥಾ ಮದಃ
ಪಾಪದಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಎಂದರೆ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ತೃಷ್ಣೆ, ದ್ವೇಷ, ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ.
ಅಸೂಯೇರ್ಷ್ಯಾಕ್ಷಮಾಶಾನ್ತಿಃ ಪಾಪಾನ್ಯೇತಾನಿ ನಾರದ । ನ ನಿರ್ಗತಾನಿ ದೇಹಾತ್ತು ತಾವತ್ಪಾಪಯುತೋ ನರಃ
ನಾರದ, ಅಸೂಯೆ, ಇರ್ಷ್ಯೆ, ಕ್ಷಮೆಯ ಕೊರತೆ, ಶಾಂತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಇರುವದು—ಇವು ಪಾಪಗಳು. ಇವು ದೇಹದಿಂದ ಹೋಗದವರೆಗೆ, ಮಾನವನು ಪಾಪದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
ಕೃತೇ ತೀರ್ಥೇ ಯದೈತಾನಿ ದೇಹಾನ್ನ ನಿರ್ಗತಾನಿ ಚೇತ್ । ನಿಷ್ಫಲಃ ಶ್ರಮ ಏವೈಕಃ ಕರ್ಷಕಸ್ಯ ಯಥಾ ತಥಾ
ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೂ ಇವು ದೇಹದಿಂದ ಹೋಗದೆ ಇದ್ದರೆ, ಕೃಷಿಕನ ದುಡಿತ ಫಲವಿಲ್ಲದಂತೆ, ಯಾತ್ರೆಯ ಶ್ರಮವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ರಮೇಣಾಪೀಡಿತಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಕೃಷ್ಟಾ ಭೂಮಿಃ ಸುದುರ್ಘಟಾ । ಉಪ್ತಂ ಬೀಜಂ ಮಹಾರ್ಘಂ ಚ ಹಿತಾ ವೃತ್ತಿರುದಾಹೃತಾ
ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶ್ರಮದಿಂದ ಹಾಳಾದ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಕೃಷಿಗೆ ಕಷ್ಟವಾದ ಭೂಮಿ, ಅಮೂಲ್ಯ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿದರೆ—ಇವು ಉತ್ತಮ ಜೀವನೋಪಾಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಹೋರಾತ್ರಂ ಪರಿಕ್ಲಿಷ್ಟೋ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಫಲೋತ್ಸುಕಃ । ಕಾಲೇ ಸುಪ್ತಸ್ತು ಹೇಮನ್ತೇ ವನೇ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿರ್ಭೃಶಮ್
ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ದುಡಿದು, ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಆತುರದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಹಿಮಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಹುಲಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಬಹಳ ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಭಕ್ಷಿತಂ ಶಲಭೈಃ ಸರ್ವಂ ನಿರಾಶಶ್ಚ ಕೃತಃ ಪುನಃ । ತದ್ವತ್ತೀರ್ಥಶ್ರಮಃ ಪುತ್ರ ಕಷ್ಟದೋ ನ ಫಲಪ್ರದಃ
ಎಲ್ಲವೂ ಶಲಭಗಳಿಂದ ತಿಂದರೆ, ಕೃಷಿಕನು ಮತ್ತೆ ನಿರಾಶನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಮಗನೇ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಶ್ರಮವು ಕಷ್ಟವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಸತ್ತ್ವಂ ಸಮುತ್ಕಟಂ ಜಾತಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ಶಾಸ್ತ್ರದರ್ಶನಾತ್ । ವೈರಾಗ್ಯಂ ತತ್ಫಲಂ ಜಾತಂ ತಾಮಸಾರ್ಥೇಷು ನಾರದ
ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಸತ್ವವು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಅದರ ಫಲವೆಂದರೆ, ನಾರದ, ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೈರಾಗ್ಯ ಉಂಟಾಗುವುದು.
ಪ್ರಸಹ್ಯಾಭಿಭವತ್ಯೇವ ತದ್ರಜಸ್ತಮಸೀ ಉಭೇ । ರಜಃ ಸಮುತ್ಕಟಂ ಜಾತಂ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಲೋಭಯೋಗತಃ
ಆ ಸತ್ವವು ರಾಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಎರಡನ್ನೂ ಬಲದಿಂದ ಜಯಿಸುತ್ತದೆ; ರಾಜಸ್ಸು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವದು ಲೋಭದ ಸಂಗದಿಂದ.
ತತ್ತಥಾಭಿಭವತ್ಯೇವ ತಮಃಸತ್ತ್ವೇ ತಥಾ ಉಭೇ । ತಮಸ್ತಥೋತ್ಕಟಂ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ಮೋಹಯೋಗತಃ
ಅದಾಗ ಸತ್ವ ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಎರಡನ್ನೂ ರಾಜಸ್ಸು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ; ತಮಸ್ಸು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವದು ಮೋಹದ ಸಂಗದಿಂದ.
ತತ್ಸತ್ತ್ವರಜಸೀ ಚೋಭೇ ಸಙ್ಗಮ್ಯಾಭಿಭವತ್ಯಪಿ । ವಿಸ್ತರಂ ಕಥಯಾಮ್ಯದ್ಯ ಯಥಾಭಿಭವತೀತಿ ವೈ
ಅಂತಹ ತಮಸ್ಸು ಸತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಸು ಎರಡನ್ನೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ; ಇಂದು ನಾನು ಹೇಗೆ ಈ ಜಯವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಯದಾ ಸತ್ತ್ವಂ ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ವೈ ಮತಿರ್ಧರ್ಮೇ ಸ್ಥಿತಾ ತದಾ । ನ ಚಿನ್ತಯತಿ ಬಾಹ್ಯಾರ್ಥಂ ರಜಸ್ತಮಃಸಮುದ್ಭವಮ್
ಸತ್ವವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಾಗ, ಮನಸ್ಸು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಆಗ ರಾಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಬಾಹ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಅರ್ಥಂ ಸತ್ತ್ವಸಮುದ್ಭೂತಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಚ ನ ಚಾನ್ಯಥಾ । ಅನಾಯಾಸಕೃತಂ ಚಾರ್ಥಂ ಧರ್ಮಂ ಯಜ್ಞಂ ಚ ವಾಞ್ಛತಿ
ಸತ್ವದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ.
ಸಾತ್ತ್ವಿಕೇಷ್ವೇವ ಭೋಗೇಷು ಕಾಮಂ ವೈ ಕುರುತೇ ತದಾ । ರಾಜಸೇಷು ನ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಂ ತಾಮಸೇಷು ಪುನಃ ಕುತಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ವಿಕ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ; ರಾಜಸ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲ, ತಾಮಸ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇಲ್ಲ.
ಏವಂ ಜಿತ್ವಾ ರಜಃ ಪೂರ್ವಂ ತತಶ್ಚ ತಮಸೋ ಜಯಃ । ಸತ್ತ್ವಂ ಚ ಕೇವಲಂ ಪುತ್ರ ತದಾ ಭವತಿ ನಿರ್ಮಲಮ್
ಹೀಗಾಗಿ ಮೊದಲು ರಾಜಸ್ಸನ್ನು, ನಂತರ ತಮಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಮಗನೇ, ಸತ್ವ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದು, ಅದು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.
ಯದಾ ರಜಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ವೈ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಧರ್ಮಾನ್ ಸನಾತನಾನ್ । ಅನ್ಯಥಾಕುರುತೇ ಧರ್ಮಾಚ್ಛ್ರದ್ಧಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತು ರಾಜಸೀಮ್
ರಾಜಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಾಗ, ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ತೊರೆದು, ಧರ್ಮದಿಂದ ಬದಲಾಗಿದ ರಾಜಸಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.
ರಾಜಸಾದರ್ಥಸಂವೃದ್ಧಿಸ್ತಥಾ ಭೋಗಸ್ತು ರಾಜಸಃ । ಸತ್ತ್ವಂ ವಿನಿರ್ಗತಂ ತೇನ ತಮಸಶ್ಚಾಪಿ ನಿಗ್ರಹಃ
ರಾಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಪತ್ತಿನ ವೃದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಭೋಗವೂ ರಾಜಸಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಸತ್ವವು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ, ತಮಸ್ಸು ಕೂಡ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಯದಾ ತಮೋ ವಿವೃದ್ಧಂ ಸ್ಯಾದುತ್ಕಟಂ ಸಮ್ಬಭೂವ ಹ । ತದಾ ವೇದೇ ನ ವಿಶ್ವಾಸೋ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೇ ತಥೈವ ಚ
ತಮಸ್ಸು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವಾಗ, ವೇದದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮೇಲೂ ಹಾಗೇ.
ಶ್ರದ್ಧಾಂ ಚ ತಾಮಸೀಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಕರೋತಿ ಚ ಧನಾತ್ಯಯಮ್ । ದ್ರೋಹಂ ಸರ್ವತ್ರ ಕುರುತೇ ನ ಶಾನ್ತಿಮಧಿಗಚ್ಛತಿ
ತಾಮಸ ಸ್ವಭಾವದ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದವನು, ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ದ್ವೇಷದಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತ್ವಂ ರಜಶ್ಚೈವ ಕ್ರೋಧನೋ ದುರ್ಮತಿಃ ಶಠಃ । ವರ್ತತೇ ಕಾಮಚಾರೇಣ ಭಾವೇಷು ವಿತತೇಷು ಚ
ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು, ಕ್ರೋಧದಿಂದ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು, ಮೋಸಗಾರನು, ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಏಕಂ ಸತ್ತ್ವಂ ನ ಭವತಿ ರಜಶ್ಚೈಕಂ ತಮಸ್ತಥಾ । ಸಹೈವಾಶ್ರಿತ್ಯ ವರ್ತನ್ತೇ ಗುಣಾ ಮಿಥುನಧರ್ಮಿಣಃ
ಒಂದು ಗುಣ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಸತ್ತ್ವ ಮಾತ್ರ, ರಜಸ್ಸು ಮಾತ್ರ, ಅಥವಾ ತಮಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಎಂದೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಗುಣಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ರಜೋ ವಿನಾ ನ ಸತ್ತ್ವಂ ಸ್ಯಾದ್ರಜಃ ಸತ್ತ್ವಂ ವಿನಾ ಕ್ವಚಿತ್ । ತಮೋ ವಿನಾ ನ ಚೈವೈತೇ ವರ್ತನ್ತೇ ಪುರುಷರ್ಷಭ
ರಜಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಸತ್ತ್ವ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ರಜಸ್ಸು ಕೂಡ ಸತ್ತ್ವವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ತಮಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಇವು ಎರಡೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾನ್ಯ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
ತಮಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವಿಹೀನಂ ತು ಕೇವಲಂ ನ ಕದಾಚನ । ಸರ್ವೇ ಮಿಥುನಧರ್ಮಾಣೋ ಗುಣಾಃ ಕಾರ್ಯಾನ್ತರೇಷು ವೈ
ತಮಸ್ಸು ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಎಂದೂ ಒಬ್ಬಟಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಅನ್ಯೋನ್ಯಸಂಶ್ರಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ನ ವಿಯೋಜಿತಾಃ । ಅನ್ಯೋನ್ಯಜನಕಾಶ್ಚೈವ ಯತಃ ಪ್ರಸವಧರ್ಮಿಣಃ
ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ, ಬೇರ್ಪಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿವೆ.
ಸತ್ತ್ವಂ ಕದಾಚಿಚ್ಚ ರಜಸ್ತಮಸೀ ಜನಯತ್ಯುತ । ಕದಾಚಿತ್ತು ರಜಃ ಸತ್ತ್ವತಮಸೀ ಜನಯತ್ಯಪಿ
ಸತ್ತ್ವವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಜಸ್ಸು ಕೂಡ ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಕದಾಚಿತ್ತು ತಮಃ ಸತ್ತ್ವರಜಸೀ ಜನಯತ್ಯುಭೇ । ಜನಯನ್ತ್ಯೇವಮನ್ಯೋನ್ಯಂ ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಶ್ಚ ಘಟಂ ಯಥಾ
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಮಸ್ಸು ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ರಜಸ್ಸು ಎರಡನ್ನೂ ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ರೀತಿ ಅವು ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಗುಂಡು ಹೂಡೆಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸುವಂತೆ.