ಮಧ್ಯಭೂಸ್ತಾದೃಶೀ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸದನಾನಿ ಚ ಪೂರ್ವವತ್ । ತನ್ಮಧ್ಯೇ ಪಞ್ಚಭೂತಾನಾಂ ಸ್ವಾಮಿನ್ಯಃ ಪಞ್ಚ ಸನ್ತಿ ಚ
ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳು ಹಳೆಯದಂತೆ ಇವೆ. ಆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಐದು ಭೂತಗಳ ಒಡೆಯರಾದ ಐದು ದೇವಿಯರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಹೃಲ್ಲೇಖಾ ಗಗನಾ ರಕ್ತಾ ಚತುರ್ಥೀ ತು ಕರಾಲಿಕಾ । ಮಹೋಚ್ಛುಷ್ಮಾ ಪಞ್ಚಮೀ ಚ ಪಞ್ಚಭೂತಸಮಪ್ರಭಾಃ
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೃಲ್ಲೇಖೆ, ಗಗನ, ರಕ್ತಾ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಕರಾಳಿಕಾ ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ಮಹೋಚ್ಚುಷ್ಮಾ ಎಂಬುವು. ಈ ಐದು ದೇವಿಯರು ಐದು ಭೂತಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪಾಶಾಙ್ಕುಶವರಾಭೀತಿಧಾರಿಣ್ಯೋಽಮಿತಭೂಷಣಾಃ । ದೇವೀಸಮಾನವೇಷಾಢ್ಯಾ ನವಯೌವನಗರ್ವಿತಾಃ
ಅವರು ಪಾಶ, ಅಂಕುಶ, ವರ ಮತ್ತು ಅಭಯವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಅನೇಕ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ದೇವಿಯಂತೆ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ನವಯೌವನದಿಂದ ಗರ್ವಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರವಾಲಸಾಲಾದಗ್ರೇ ತು ನವರತ್ನವಿನಿರ್ಮಿತಃ । ಬಹುಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣೋ ಮಹಾಸಾಲೋಽಸ್ತಿ ಭೂಮಿಪ
ಕೊರಳು ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಂದೆ, ನವಮಣಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಂಟಪವಿದೆ, ರಾಜನೇ.
ತತ್ರ ಚಾಮ್ನಾಯದೇವೀನಾಂ ಸದನಾನಿ ಬಹೂನ್ಯಪಿ । ನವರತ್ನಮಯಾನ್ಯೇವ ತಡಾಗಾಶ್ಚ ಸರಾಂಸಿ ಚ
ಅಲ್ಲಿ ಆಮ್ನಾಯ ದೇವಿಯರ ಮನೆಗಳು ಅನೇಕವಿವೆ; ಅವು ಎಲ್ಲವೂ ನವಮಣಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳೂ ಇವೆ.
ಶ್ರೀದೇವ್ಯಾ ಯೇಽವತಾರಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತೇ ತತ್ರ ನಿವಸನ್ತಿ ಹಿ । ಮಹಾವಿದ್ಯಾ ಮಹಾಭೇದಾಃ ಸನ್ತಿ ತತ್ರೈವ ಭೂಮಿಪ
ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಅವತಾರಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಮಹಾವಿದ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದವೆ, ರಾಜನೇ.
ನಿಜಾವರಣದೇವೀಭಿರ್ನಿಜಭೂಷಣವಾಹನೈಃ । ಸರ್ವದೇವ್ಯೋ ವಿರಾಜನ್ತೇ ಕೋಟಿಸೂರ್ಯಸಮಪ್ರಭಾಃ
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದೇವಿಯೂ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆವರಣದೇವಿಯರು, ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸಪ್ತಕೋಟಿಮಹಾಮನ್ತ್ರದೇವತಾಃ ಸನ್ತಿ ತತ್ರ ಹಿ । ನವರತ್ನಮಯಾದಗ್ರೇ ಚಿನ್ತಾಮಣಿಗೃಹಂ ಮಹತ್
ಅಲ್ಲಿ ಏಳು ಕೋಟಿ ಮಹಾಮಂತ್ರದೇವತೆಗಳು ಇದ್ದಾರೆ; ನವಮಣಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಮನೆ ಇದೆ.
ತತ್ರತ್ಯಂ ವಸ್ತುಮಾತ್ರಂ ತು ಚಿನ್ತಾಮಣಿವಿನಿರ್ಮಿತಮ್ । ಸೂರ್ಯೋದ್ಗಾರೋಪಲೈಸ್ತದ್ವಚ್ಚನ್ದ್ರೋದ್ಗಾರೋಪಲೈಸ್ತಥಾ
ಅಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವೂ ಚಿಂತಾಮಣಿಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಸೂರ್ಯೋದಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರೋದಯ ರತ್ನಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕಂಬಗಳೂ ಇದ್ದವೆ.
ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರಭೋಪಲೈಃ ಸ್ತಮ್ಭಾಃ ಕಲ್ಪಿತಾಸ್ತು ಸಹಸ್ರಶಃ । ಯೇಷಾಂ ಪ್ರಭಾಭಿರನ್ತಃಸ್ಥಂ ವಸ್ತು ಕಿಞ್ಚಿನ್ನ ದೃಶ್ಯತೇ
ಅಲ್ಲಿಯ ಸಾವಿರಾರು ಕಂಬಗಳು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ರತ್ನಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಒಳಗಿನ ಯಾವುದೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಮಣಿದ್ವೀಪವರ್ಣನಮ್ ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ತದೇವ ದೇವೀಸದನಂ ಮಧ್ಯಭಾಗೇ ವಿರಾಜತೇ । ಸಹಸ್ರಸ್ತಮ್ಭಸಂಯುಕ್ತಾಶ್ಚತ್ವಾರಸ್ತೇಷು ಮಣ್ಡಪಾಃ
ಆ ದೇವಿಯ ಮನೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ; ಸಾವಿರ ಕಂಬಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮಂಟಪಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದವೆ.
ಶೃಙ್ಗಾರಮಣ್ಡಪಶ್ಚೈಕೋ ಮುಕ್ತಿಮಣ್ಡಪ ಏವ ಚ । ಜ್ಞಾನಮಣ್ಡಪಸಂಜ್ಞಸ್ತು ತೃತೀಯಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ
ಒಂದು ಮಂಟಪವನ್ನು ಶೃಂಗಾರಮಂಟಪ ಎಂದು, ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಮುಕ್ತಿಮಂಟಪ ಎಂದು, ಮೂರನೆಯದು ಜ್ಞಾನಮಂಟಪ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಏಕಾನ್ತಮಣ್ಡಪಶ್ಚೈವ ಚತುರ್ಥಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ । ನಾನಾವಿತಾನಸಂಯುಕ್ತಾ ನಾನಾಧೂಪೈಸ್ತು ಧೂಪಿತಾಃ
ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಏಕಾಂತಮಂಟಪ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅವು ವಿಭಿನ್ನ ಬಟ್ಟಲುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ನಾನಾ ಧೂಪಗಳಿಂದ ಸುಗಂಧಿತವಾಗಿವೆ.
ಕೋಟಿಸೂರ್ಯಸಮಾಃ ಕಾನ್ತ್ಯಾ ಭ್ರಾಜನ್ತೇ ಮಣ್ಡಪಾಃ ಶುಭಾಃ । ತನ್ಮಣ್ಡಪಾನಾಂ ಪರಿತಃ ಕಾಶ್ಮೀರವನಿಕಾ ಸ್ಮೃತಾ
ಆ ಶುಭಕರ ಮಂಟಪಗಳು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ; ಆ ಮಂಟಪಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಕಾಶ್ಮೀರ ಮರಗಳ ತೋಟವಿದೆ.
ಮಲ್ಲಿಕಾಕುನ್ದವನಿಕಾ ಯತ್ರ ಪುಷ್ಕಲಕಾಃ ಸ್ಥಿತಾಃ । ಅಸಂಖ್ಯಾತಾ ಮೃಗಮದೈಃ ಪೂರಿತಾಸ್ತತ್ಸ್ರವಾ ನೃಪ
ಅಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಂದ ಹೂಗಳ ತೋಟಗಳು ತುಂಬಿವೆ; ಅವು ಅನೇಕವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೃಗಮದದ ಸುಗಂಧ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದೆ, ರಾಜನೇ.
ಮಹಾಪದ್ಮಾಟವೀ ತದ್ವದ್ರತ್ನಸೋಪಾನನಿರ್ಮಿತಾ । ಸುಧಾರಸೇನ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಾ ಗುಞ್ಜನ್ಮತ್ತಮಧುವ್ರತಾ
ಅದೇ ರೀತಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮಹಾಪದ್ಮದ ಅರಣ್ಯವಿದೆ; ಅದು ರತ್ನದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ, ಅಮೃತದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ಮತ್ತು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದ ಜೇನುಹುಳಗಳು ಗೂಜಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಹಂಸಕಾರಣ್ಡವಾಕೀರ್ಣಾ ಗನ್ಧಪೂರಿತದಿಕ್ತಟಾ । ವನಿಕಾನಾಂ ಸುಗನ್ಧೈಸ್ತು ಮಣಿದ್ವೀಪಂ ಸುವಾಸಿತಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಹಂಸಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡುಬಾತುಗಳು ತುಂಬಿವೆ; ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಆ ತೋಟಗಳ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಮಣಿದ್ವೀಪವು ಪೂರಣವಾಗಿದೆ.
ಶೃಙ್ಗಾರಮಣ್ಡಪೇ ದೇವ್ಯೋ ಗಾಯನ್ತಿ ವಿವಿಧೈಃ ಸ್ವರೈಃ । ಸಭಾಸದೋ ದೇವವರಾ ಮಧ್ಯೇ ಶ್ರೀಜಗದಮ್ಬಿಕಾ
ಶೃಂಗಾರಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯರು ವಿವಿಧ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ಶ್ರೀ ಜಗದಂಬಿಕೆ ಇದ್ದಾಳೆ.
ಮುಕ್ತಿಮಣ್ಡಪಮಧ್ಯೇ ತು ಮೋಚಯತ್ಯನಿಶಂ ಶಿವಾ । ಜ್ಞಾನೋಪದೇಶಂ ಕುರುತೇ ತೃತೀಯೇ ನೃಪ ಮಣ್ಡಪೇ
ಮೋಕ್ಷಮಂಟಪದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಶಿವೆಯವರು ಸದಾ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೊಡುತ್ತಾರೆ. ಮೂರನೇ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ, ರಾಜನೆ.
ಚತುರ್ಥಮಣ್ಡಪೇ ಚೈವ ಜಗದ್ರಕ್ಷಾವಿಚಿನ್ತನಮ್ । ಮನ್ತ್ರಿಣೀಸಹಿತಾ ನಿತ್ಯಂ ಕರೋತಿ ಜಗದಮ್ಬಿಕಾ
ನಾಲ್ಕನೇ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ, ಜಗದಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಣಿಯರ ಜೊತೆಗೆ ಸದಾ ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಚಿನ್ತಾಮಣಿಗೃಹೇ ರಾಜಞ್ಛಕ್ತಿತತ್ತ್ವಾತ್ಮಕೈಃ ಪರೈಃ । ಸೋಪಾನೈರ್ದಶಭಿರ್ಯುಕ್ತೋ ಮಞ್ಚಕೋಽಪ್ಯಧಿರಾಜತೇ
ರಾಜನೆ, ಚಿಂತಾಮಣಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಶಕ್ತಿತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಹತ್ತು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳಿರುವ ಮಂಚು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ರುದ್ರಶ್ಚ ಈಶ್ವರಶ್ಚ ಸದಾಶಿವಃ । ಏತೇ ಮಞ್ಚಖುರಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಫಲಕಸ್ತು ಸದಾಶಿವಃ
ಆ ಮಂಚಿನ ಕಾಲುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ, ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಸದಾಶಿವ. ಅದರ ಫಲಕವೂ ಸದಾಶಿವನೇ.
ತಸ್ಯೋಪರಿ ಮಹಾದೇವೋ ಭುವನೇಶೋ ವಿರಾಜತೇ । ಯಾ ದೇವೀ ನಿಜಲೀಲಾರ್ಥಂ ದ್ವಿಧಾಭೂತಾ ಬಭೂವ ಹ
ಅದರ ಮೇಲೆ ಮಹಾದೇವನು, ಭುವನೇಶ್ವರನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಲೀಲೆಗೆಂದು ದೇವಿ ಎರಡು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಳೆ.
ಸೃಷ್ಟ್ಯಾದೌ ತು ಸ ಏವಾಯಂ ತದರ್ಧಾಙ್ಗೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ । ಕನ್ದರ್ಪದರ್ಪನಾಶೋದ್ಯತ್ಕೋಟಿಕನ್ದರ್ಪಸುನ್ದರಃ
ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಮಹೇಶ್ವರ, ಅರ್ಧದೇಹದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಭಾಗವಿರುವವನು, ಕಾಮನ ಗರ್ವವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ, ಲಕ್ಷ ಲಕ್ಷ ಕಾಮದೇವರಿಗಿಂತಲೂ ಸುಂದರನು.
ಪಞ್ಚವಕ್ತ್ರಸ್ತ್ರಿನೇತ್ರಶ್ಚ ಮಣಿಭೂಷಣಭೂಷಿತಃ । ಹರಿಣಾಭೀತಿಪರಶೂನ್ ವರಂ ಚ ನಿಜಬಾಹುಭಿಃ
ಅವನಿಗೆ ಐದು ಮುಖ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮಣಿಗಳ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಮೃಗ, ಪರಶು ಮತ್ತು ವರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ.
ದಧಾನಃ ಷೋಡಶಾಬ್ದೋಽಸೌ ದೇವಃ ಸರ್ವೇಶ್ವರೋ ಮಹಾನ್ । ಕೋಟಿಸೂರ್ಯಪ್ರತೀಕಾಶಶ್ಚನ್ದ್ರಕೋಟಿಸುಶೀತಲಃ
ಆ ದೇವರು, ಎಲ್ಲರ ಒಡೆಯನು, ಹದಿನಾರು ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಕೋಟಿ ಚಂದ್ರರಂತೆ ಶೀತಳನು.
ಶುದ್ಧಸ್ಫಟಿಕಸಂಕಾಶಸ್ತ್ರಿನೇತ್ರಃ ಶೀತಲದ್ಯುತಿಃ । ವಾಮಾಙ್ಗೇ ಸನ್ನಿಷಣ್ಣಾಸ್ಯ ದೇವೀ ಶ್ರೀಭುವನೇಶ್ವರೀ
ಅವನ ರೂಪ ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಶೀತಳ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅವನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಭುವನೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ.
ನವರತ್ನಗಣಾಕೀರ್ಣಕಾಞ್ಚೀದಾಮವಿರಾಜಿತಾ । ತಪ್ತಕಾಞ್ಚನಸನ್ನದ್ಧವೈದೂರ್ಯಾಙ್ಗದಭೂಷಣಾ
ಅವಳ ಬೆಲ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ನವರತ್ನಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಬಿಸಿಯಾದ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ವೈದುರ್ಯ ಕಂಗಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕನಚ್ಛ್ರೀಚಕ್ರತಾಟಙ್ಕವಿಟಙ್ಕವದನಾಮ್ಬುಜಾ । ಲಲಾಟಕಾನ್ತಿವಿಭವವಿಜಿತಾರ್ಥಸುಧಾಕರಾ
ಅವಳ ಮುಖದ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಬಂಗಾರದ ಶ್ರೀಚಕ್ರ ಆಕಾರದ ಕುಂಡಲಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಿವೆ. ಅವಳ ನಲ್ಲಿಯ ಕಿರಣಗಳು ಅಮೃತದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಮೀರಿವೆ.
ಬಿಮ್ಬಕಾನ್ತಿತಿರಸ್ಕಾರಿರದಚ್ಛದವಿರಾಜಿತಾ । ಲಸತ್ಕುಙ್ಕುಮಕಸ್ತುರೀತಿಲಕೋದ್ಭಾಸಿತಾನನಾ
ಅವಳ ಹೊಳೆಯುವ ಹಲ್ಲುಗಳು ಬಿಂಬ ಹಣ್ಣಿನ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ. ಅವಳ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕುಂಕುಮ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಿಯ ತಿಲಕವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ.