ಪನಸಾ ಬಕುಲಾ ಲೋಧ್ರಾಃ ಕರ್ಣಿಕಾರಾಶ್ಚ ಶಿಂಶಪಾಃ । ದೇವದಾರುಕಾಞ್ಚನಾರಾ ಆಮ್ರಾಶ್ಚೈವ ಸುಮೇರವಃ
ಹಲಸು, ಬಕುಳ, ಲೋಧ್ರ, ಕರ್ಣಿಕಾರ, ಶಿಂಶಪ, ದೇವದಾರು, ಕಂಚನಾರ, ಮಾವು ಮತ್ತು ಸುಮೇರು ಮರಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಲಿಕುಚಾ ಹಿಙ್ಗುಲಾಶ್ಚೈಲಾ ಲವಙ್ಗಾಃ ಕಟ್ಫಲಾಸ್ತಥಾ । ಪಾಟಲಾ ಮುಚುಕುನ್ದಾಶ್ಚ ಫಲಿನ್ಯೋ ಜಘನೇಫಲಾಃ
ಲಿಕುಚ, ಹಿಂಗುಳ, ಚೈಲ, ಲವಂಗ, ಕಟ್ಟಫಲ, ಪಾಟಲ, ಮುಚುಕುಂದ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಹಣ್ಣುಗಳು ಬೀಳುವ ಹಲವಾರು ಹಣ್ಣುಮರಗಳೂ ಅಲ್ಲಿವೆ.
ತಾಲಾಸ್ತಮಾಲಾಃ ಸಾಲಾಶ್ಚ ಕಙ್ಕೋಲಾ ನಾಗಭದ್ರಕಾಃ । ಪುನ್ನಾಗಾಃ ಪೀಲವಃ ಸಾಲ್ವಕಾ ವೈ ಕರ್ಪೂರಶಾಖಿನಃ
ತಾಳೆ, ತಮಾಲ, ಸಾಲ, ಕಂಕೋಲ, ನಾಗಭದ್ರಕ, ಪುನ್ನಾಗ, ಪೀಲವ, ಸಾಲ್ವಕ ಹಾಗೂ ಕರ್ಪೂರ ಮರಗಳೂ ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಅಶ್ವಕರ್ಣಾ ಹಸ್ತಿಕರ್ಣಾಸ್ತಾಲಪರ್ಣಾಶ್ಚ ದಾಡಿಮಾಃ । ಗಣಿಕಾ ಬನ್ಧುಜೀವಾಶ್ಚ ಜಮ್ಬೀರಾಶ್ಚ ಕುರಣ್ಡಕಾಃ
ಅಶ್ವಕರ್ಣ, ಹಸ್ತಿಕರ್ಣ, ತಾಳಪರ್ಣ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗಣಿಕಾ, ಬಂಧುಜೀವ, ಜಂಬೀರ ಮತ್ತು ಕುರಣ್ಡಕ ಮರಗಳು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿವೆ.
ಚಾಮ್ಪೇಯಾ ಬನ್ಧುಜೀವಾಶ್ಚ ತಥಾ ವೈ ಕನಕದ್ರುಮಾಃ । ಕಾಲಾಗುರುದ್ರುಮಾಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಚನ್ದನಪಾದಪಾಃ
ಚಂಪಕ, ಬಂಧುಜೀವ, ಹಳದಿ ಮರಗಳು, ಕಪ್ಪು ಅಗರು ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದನ ಮರಗಳೂ ಆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ.
ಖರ್ಜೂರಾ ಯೂಥಿಕಾಸ್ತಾಲಪರ್ಣ್ಯಶ್ಚೈವ ತಥೇಕ್ಷವಃ । ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾಶ್ಚ ಖದಿರಾಶ್ಚಿಞ್ಜಾಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ತಥಾ
ಖರ್ಜೂರ, ಯೂತಿಕ, ತಾಳಪರ್ಣ, ಇಕ್ಕು, ಹಾಲು ಹರಿಯುವ ಮರಗಳು, ಖದಿರ, ಚಿಂಜ ಮತ್ತು ಭಲ್ಲಾತಕ ಮರಗಳೂ ಅಲ್ಲಿವೆ.
ರುಚಕಾಃ ಕುಟಜಾ ವೃಕ್ಷಾ ಬಿಲ್ವವೃಕ್ಷಾಸ್ತಥೈವ ಚ । ತುಲಸೀನಾಂ ವನಾನ್ಯೇವಂ ಮಲ್ಲಿಕಾನಾಂ ತಥೈವ ಚ
ರುಚಕ, ಕುಟಜ, ಬಿಲ್ವ ಮರಗಳು, ತುಳಸಿ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಮಲ್ಲಿಗೆ ತೋಟಗಳೂ ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಇತ್ಯಾದಿತರುಜಾತೀನಾಂ ವನಾನ್ಯುಪವನಾನಿ ಚ । ನಾನಾವಾಪೀಶತೈರ್ಯುಕ್ತಾನ್ಯೇವಂ ಸನ್ತಿ ಧರಾಧಿಪ
ಹೀಗೆ, ಇವುಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮರಗಳ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳು, ನೂರಾರು ಬಗೆಯ ಕೆರೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಭೂಪಾಲಕ.
ಕೋಕಿಲಾರಾವಸಂಯುಕ್ತಾ ಗುಞ್ಜದ್ಭ್ರಮರಭೂಷಿತಾಃ । ನಿರ್ಯಾಸಸ್ರಾವಿಣಃ ಸರ್ವೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಚ್ಛಾಯಾಸ್ತರೂತ್ತಮಾಃ
ಕೊಕ್ಕರೆಗಳ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಭ್ರಮರಗಳ ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಆ ಅರಣ್ಯ ತುಂಬಿದೆ; ಎಲ್ಲ ಉತ್ತಮ ಮರಗಳು ರಸವನ್ನು ಹರಿದು, ಮೃದುವಾದ ನೆರಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ನಾನಾಋತುಭವಾ ವೃಕ್ಷಾ ನಾನಾಪಕ್ಷಿಸಮಾಕುಲಾಃ । ನಾನಾರಸಸ್ರಾವಿಣೀಭಿರ್ನದೀಭಿರತಿಶೋಭಿತಾಃ
ಪ್ರತಿ ಋತುವಿನ ಮರಗಳು, ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ವಿವಿಧ ರುಚಿಯ ನದಿಗಳು ಹರಿದು ಆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ.
ಪಾರಾವತಶುಕವ್ರಾತಸಾರಿಕಾಪಕ್ಷಮಾರುತೈಃ । ಹಂಸಪಕ್ಷಸಮುದ್ಭೂತಾವಾತವ್ರಾತೈಶ್ಚಲದ್ದ್ರುಮಮ್
ಪಾರಿವಾಳ, ಗಿಳಿ, ಸಾರಿಕಾ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಿಂಡುಗಳು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಲೆಯುತ್ತಾ, ಹಂಸಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಮೃದುವಾದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಜೋಲುಗಾಡುತ್ತವೆ.
ಸುಗನ್ಧಗ್ರಾಹಿಪವನಪೂರಿತಂ ತದ್ವನೋತ್ತಮಮ್ । ಸಹಿತಂ ಹರಿಣೀಯೂಥೈರ್ಧಾವಮಾನೈರಿತಸ್ತತಃ
ಆ ಅರಣ್ಯ ಸುಗಂಧ ತುಂಬಿದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಜಿಂಕೆಗಳ ಹಿಂಡುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿವೆ.
ನೃತ್ಯದ್ಬರ್ಹಿಕದಮ್ಬಸ್ಯ ಕೇಕಾರಾವೈಃ ಸುಖಪ್ರದೈಃ । ನಾದಿತಂ ತದ್ವನಂ ದಿವ್ಯಂ ಮಧುಸ್ರಾವಿ ಸಮನ್ತತಃ
ನೃತ್ಯಮಾಡುವ ನವಿಲುಗಳ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಗಾತಿಯ ಮಧುರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಆ ದೈವಿಕ ಅರಣ್ಯ ಸುತ್ತಲೂ ಮಧು ಹರಿದು ತುಂಬಿದೆ.
ಕಾಂಸ್ಯಸಾಲಾದುತ್ತರೇ ತು ತಾಮ್ರಸಾಲಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ । ಚತುರಸ್ರಸಮಾಕಾರ ಉನ್ನತ್ಯಾ ಸಪ್ತಯೋಜನಃ
ಕಾಂಸ್ಯಸಾಲದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತಾಮ್ರಸಾಲ ಮರ ಇದೆ; ಅದು ನಾಲ್ಕು ಬದಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಏಳು ಯೋಜನೆಗಳಷ್ಟು ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ದ್ವಯೋಸ್ತು ಸಾಲಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಸಮ್ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಕಲ್ಪವಾಟಿಕಾ । ಯೇಷಾಂ ತರೂಣಾಂ ಪುಷ್ಪಾಣಿ ಕಾಞ್ಚನಾಭಾನಿ ಭೂಮಿಪ
ಆ ಎರಡು ಸಾಲ ಮರಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಲ್ಪವಾಟಿಕೆಯಿದೆ; ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಮರಗಳ ಹೂವುಗಳು ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ, ಭೂಪಾಲಕ.
ಪತ್ರಾಣಿ ಕಾಞ್ಚನಾಭಾನಿ ರತ್ನಬೀಜಫಲಾನಿ ಚ । ದಶಯೋಜನಗನ್ಧೋ ಹಿ ಪ್ರಸರ್ಪತಿ ಸಮನ್ತತಃ
ಅದರ ಎಲೆಗಳು ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ, ಹಣ್ಣುಗಳು ರತ್ನದಂತೆ ಮಿನುಗುತ್ತವೆ; ಅದರ ಸುಗಂಧವು ಹತ್ತು ಯೋಜನೆ ದೂರವರೆಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ತದ್ವನಂ ರಕ್ಷಿತಂ ರಾಜನ್ ವಸನ್ತೇನರ್ತುನಾನಿಶಮ್ । ಪುಷ್ಪಸಿಂಹಾಸನಾಸೀನಃ ಪುಷ್ಪಚ್ಛತ್ರವಿರಾಜಿತಃ
ಆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ವಸಂತ ಋತು ದಿನರಾತ್ರಿ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ; ಹೂವಿನ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಹೂವಿನ ಛತ್ರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
ಪುಷ್ಪಭೂಷಾಭೂಷಿತಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಾಸವವಿಘೂರ್ಣಿತಃ । ಮಧುಶ್ರೀರ್ಮಾಧವಶ್ರೀಶ್ಚ ದ್ವೇ ಭಾರ್ಯೇ ತಸ್ಯ ಸಮ್ಮತೇ
ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ಹೂವಿನ ರಸದಿಂದ ಮದುಮಗ್ನನಾಗಿ, ಅವನಿಗೆ ಮಧುಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಮಾಧವಶ್ರೀ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯರು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.
ಕ್ರೀಡತಃ ಸ್ಮೇರವದನೇ ಸುಮಸ್ತಬಕಕನ್ದುಕೈಃ । ಅತೀವ ರಮ್ಯಂ ವಿಪಿನಂ ಮಧುಸ್ರಾವಿ ಸಮನ್ತತಃ
ಅವರು ಹಸಿವಾದ ಮುಖದಿಂದ ಹೂವಿನ ಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಚೆಂಡುಗಳಿಂದ ಆಡುತಿದ್ದರು; ಆ ಅರಣ್ಯ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತೇಲಿದ ತುಪ್ಪದ ಸುವಾಸನೆಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.
ದಶಯೋಜನಪರ್ಯನ್ತಂ ಕುಸುಮಾಮೋದವಾಯುನಾ । ಪೂರಿತಂ ದಿವ್ಯಗನ್ಧರ್ವೈಃ ಸಾಙ್ಗನೈರ್ಗಾನಲೋಲುಪೈಃ
ಹತ್ತು ಯೋಜನೆ ದೂರವರೆಗೆ ಹೂವಿನ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿತ್ತು; ದೇವತೆಗಳಾದ ಗಂಧರ್ವರು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಯರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡು ಹಾಡಲು ಆಸಕ್ತರಾಗಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದರು.
ಶೋಭಿತಂ ತದ್ವನಂ ದಿವ್ಯಂ ಮತ್ತಕೋಕಿಲನಾದಿತಮ್ । ವಸನ್ತಲಕ್ಷ್ಮೀಸಂಯುಕ್ತಂ ಕಾಮಿಕಾಮಪ್ರವರ್ಧನಮ್
ಆ ದಿವ್ಯವಾದ ಅರಣ್ಯವು ಕುಸುಮಿತ ವಸಂತದ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದ ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಹಾಡಿನಿಂದ, ಹಾಗೂ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಆಸೆ ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.
ತಾಮ್ರಸಾಲಾದುತ್ತರತ್ರ ಸೀಸಸಾಲಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಃ । ಸಮುಚ್ಛ್ರಾಯಃ ಸ್ಮೃತೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಸಪ್ತಯೋಜನಸಂಖ್ಯಯಾ
ತಾಮ್ರಸಾಲದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೀಸಸಾಲ ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಅದರ ಎತ್ತರವನ್ನು ಏಳು ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಸನ್ತಾನವಾಟಿಕಾಮಧ್ಯೇ ಸಾಲಯೋಸ್ತು ದ್ವಯೋರ್ನೃಪ । ದಶಯೋಜನಗನ್ಧಸ್ತು ಪ್ರಸೂನಾನಾಂ ಸಮನ್ತತಃ
ಸಂತಾನವಾಟಿಕೆಗೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆ ಎರಡು ಸಾಲಗಳ ನಡುವೆ, ರಾಜನೇ, ಹೂವಿನ ಸುಗಂಧವು ಹತ್ತು ಯೋಜನೆ ದೂರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದೆ.
ಹಿರಣ್ಯಾಭಾನಿ ಕುಸುಮಾನ್ಯುತ್ಫುಲ್ಲಾನಿ ನಿರನ್ತರಮ್ । ಅಮೃತದ್ರವಸಂಯುಕ್ತಫಲಾನಿ ಮಧುರಾಣಿ ಚ
ಹೂವುಗಳು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸದಾ ಅರಳಿರುವವು; ಹಣ್ಣುಗಳು ಅಮೃತದ ರಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿಹಿಯಾಗಿವೆ.
ಗ್ರೀಷ್ಮರ್ತುರ್ನಾಯಕಸ್ತಸ್ಯಾ ವಾಟಿಕಾಯಾ ನೃಪೋತ್ತಮ । ಶುಕ್ರಶ್ರೀಶ್ಚ ಶುಚಿಶ್ರೀಶ್ಚ ದ್ವೇ ಭಾರ್ಯೇ ತಸ್ಯ ಸಮ್ಮತೇ
ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಜನೇ, ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ವಾಟಿಕೆಯ ಅಧಿಪತಿ ಶುಕ್ರಶ್ರೀ; ಅವನಿಗೆ ಶುಚಿಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಶ್ರೀ ಎಂಬ ಎರಡು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪತ್ನಿಯರು ಇದ್ದಾರೆ.
ಸನ್ತಾಪತ್ರಸ್ತಲೋಕಾಸ್ತು ವೃಕ್ಷಮೂಲೇಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ । ನಾನಾಸಿದ್ಧೈಃ ಪರಿವೃತೋ ನಾನಾದೇವೈಃ ಸಮನ್ವಿತಃ
ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಬಳಲುವ ಲೋಕದವರು ಮರಗಳ ಬೇರುಗಳ ಬಳಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ವಿವಿಧ ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದಾನೆ.
ವಿಲಾಸಿನೀನಾಂ ವೃನ್ದೈಸ್ತು ಚನ್ದನದ್ರವಪಙ್ಕಿಲೈಃ । ಪುಷ್ಪಮಾಲಾಭೂಷಿತೈಸ್ತು ತಾಲವೃನ್ತಕರಾಮ್ಬುಜೈಃ
ಅವನನ್ನು ಆಟವಾಡುವ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಗುಂಪುಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ; ಅವರು ಹೂವಿನ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ತಾಳೆಯ ಚಪ್ಪೆಗಳಿರುವ ಕಮಲದಂತೆ ಕೈಗಳಿಂದ, ಚಂದನದ ಲೇಪನದಿಂದ ಸುಗಂಧಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಾಕಾರಃ ಶೋಭಿತೋ ರಾಜಞ್ಛೀತಲಾಮ್ಬುನಿಷೇವಿಭಿಃ । ಸೀಸಸಾಲಾದುತ್ತರತ್ರಾಪ್ಯಾರಕೂಟಮಯಃ ಶುಭಃ
ರಾಜನೇ, ಆ ಗೋಡೆ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದು, ತಂಪಾದ ನೀರನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವವರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ; ಸೀಸಸಾಲದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಶುಭಕರವಾದ ಬಂಗಾರದ ಗೋಡೆ ಇದೆ.
ಪ್ರಾಕಾರೋ ವರ್ತತೇ ರಾಜನ್ ಮುನಿಯೋಜನದೈರ್ಘ್ಯವಾನ್ । ಹರಿಚನ್ದನವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ವಾಟೀ ಮಧ್ಯೇ ತಯೋಃ ಸ್ಮೃತಾ
ರಾಜನೇ, ಆ ಗೋಡೆ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಯೋಜನೆ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ; ಆ ಎರಡು ಸಾಲಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಚಂದನ ಮರಗಳ ತೋಟವಿದೆ.
ಸಾಲಯೋರಧಿನಾಥಸ್ತು ವರ್ಷರ್ತುರ್ಮೇಘವಾಹನಃ । ವಿದ್ಯುತ್ಪಿಙ್ಗಲನೇತ್ರಶ್ಚ ಜೀಮೂತಕವಚಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಸಾಲಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಮೇಘವಾಹನ; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪಿಂಗಣಿಯಾಗಿವೆ, ಅವನನ್ನು ಜೀಮೂತಕವಚ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.