; ಮಣಿದ್ವೀಪವರ್ಣನಮ್ ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾದೂರ್ಧ್ವಭಾಗೇ ಸರ್ವಲೋಕೋಽಸ್ತಿ ಯಃ ಶ್ರುತಃ । ಮಣಿದ್ವೀಪಃ ಸ ಏವಾಸ್ತಿ ಯತ್ರ ದೇವೀ ವಿರಾಜತೇ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಒಂದು ಲೋಕವಿದೆ; ಅದೇ ಮಣಿದ್ವೀಪ, ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಸರ್ವಸ್ಮಾದಧಿಕೋ ಯಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಲೋಕಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಪುರಾ ಪರಾಮ್ಬಯೈವಾಯಂ ಕಲ್ಪಿತೋ ಮನಸೇಚ್ಛಯಾ
ಅದು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಲೋಕವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಹುಕಾಲ ಹಿಂದೆ ಪರಮಾತ್ಮೆಯೇ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು.
ಸರ್ವಾದೌ ನಿಜವಾಸಾರ್ಥಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮೂಲಭೂತಯಾ । ಕೈಲಾಸಾದಧಿಕೋ ಲೋಕೋ ವೈಕುಣ್ಠಾದಪಿ ಚೋತ್ತಮಃ
ಆದಿಯಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ, ತನ್ನ ಮೂಲಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ದೇವಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕಿಂತಲೂ ವೈಕುಂಠಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಒಂದು ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು.
ಗೋಲೋಕಾದಪಿ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಲೋಕೋಽಧಿಕಃ ಸ್ಮೃತಃ । ನ ತತ್ಸಮಂ ತ್ರಿಲೋಕ್ಯಾಂ ತು ಸುನ್ದರಂ ವಿದ್ಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್
ಆ ಲೋಕವು ಗೋಲೋಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಸುಂದರವಾದುದು ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ.
ಛತ್ರೀಭೂತಂ ತ್ರಿಜಗತೋ ಭವಸನ್ತಾಪನಾಶಕಮ್ । ಛಾಯಾಭೂತಂ ತದೇವಾಸ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಾನಾಂ ತು ಸತ್ತಮ
ಅದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಛತ್ರಿಯಂತೆ ಇದ್ದು, ಭವಸಂತಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿಯೇ ಇದೆ.
ಬಹುಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣೋ ಗಮ್ಭೀರಸ್ತಾವದೇವ ಹಿ । ಮಣಿದ್ವೀಪಸ್ಯ ಪರಿತೋ ವರ್ತತೇ ತು ಸುಧೋದಧಿಃ
ಮಣಿದ್ವೀಪವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಬಹು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಆಳವಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಶುದ್ಧ ಸಾಗರವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಮರುತ್ಸಙ್ಘಟ್ಟನೋತ್ಕೀರ್ಣತರಙ್ಗ ಶತಸಙ್ಕುಲಃ । ರತ್ನಾಚ್ಛವಾಲುಕಾಯುಕ್ತೋ ಝಷಶಙ್ಖಸಮಾಕುಲಃ
ಆ ಸಾಗರವು ಗಾಳಿಯ ತಾಕೀತಿನಿಂದ ಎದ್ದ ನೂರಾರು ಅಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ರತ್ನದ ಮರಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಶಂಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ವೀಚಿಸಙ್ಘರ್ಷಸಞ್ಜಾತಲಹರೀಕಣಶೀತಲಃ । ನಾನಾಧ್ವಜಸಮಾಯುಕ್ತನಾನಾಪೋತಗತಾಗತೈಃ
ಅಲೆಗಳ ಒತ್ತಾಟದಿಂದ ಉಂಟಾದ ತಂಪಾದ ನೀರಿನ ಹನಿ ಆ ಸಾಗರವನ್ನು ಶೀತಳಗಿಸುತ್ತದೆ; ವಿವಿಧ ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಹಡಗುಗಳು ಬರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾ ಇವೆ.
ವಿರಾಜಮಾನಃ ಪರಿತಸ್ತೀರರತ್ನದ್ರುಮೋ ಮಹಾನ್ । ತದುತ್ತರಮಯೋಧಾತುನಿರ್ಮಿತೋ ಗಗನೇ ತತಃ
ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಮಹಾ ತೀರವು ರತ್ನವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ; ಅದರ ಪಾರವಾಗಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಲೋಹದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಗೋಡೆ ಇದೆ.
ಸಪ್ತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಪ್ರಾಕಾರೋ ವರ್ತತೇ ಮಹಾನ್ । ನಾನಾಶಸ್ತ್ರಪ್ರಹರಣಾ ನಾನಾಯುದ್ಧವಿಶಾರದಾಃ
ಏಳು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾ ಪ್ರಾಕಾರವಿದೆ; ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಯುದ್ಧವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದ್ದಾರೆ.
ರಕ್ಷಕಾ ನಿವಸನ್ತ್ಯತ್ರ ಮೋದಮಾನಾಃ ಸಮನ್ತತಃ । ಚತುರ್ದ್ವಾರಸಮಾಯುಕ್ತೋ ದ್ವಾರಪಾಲಶತಾನ್ವಿತಃ
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ರಕ್ಷಕರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ನಾಲ್ಕು ಬಾಗಿಲುಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಾಗಿಲಿಗೂ ನೂರಾರು ಬಾಗಿಲುಪಾಲಕರು ಇದ್ದಾರೆ.
ನಾನಾಗಣೈಃ ಪರಿವೃತೋ ದೇವೀಭಕ್ತಿಯುತೈರ್ನೃಪ । ದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಸಮಾಯಾನ್ತಿ ಯೇ ದೇವಾ ಜಗದೀಶಿತುಃ
ಅದು ನಾನಾ ಗುಂಪುಗಳ Goddess ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ರಾಜನೇ; ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯರಾದ ದೇವತೆಗಳು ದೇವಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.
ತೇಷಾಂ ಗಣಾ ವಸನ್ತ್ಯತ್ರ ವಾಹನಾನಿ ಚ ತತ್ರ ಹಿ । ವಿಮಾನಶತಸಙ್ಘರ್ಷಘಣ್ಟಾಸ್ವನಸಮಾಕುಲಃ
ಅವರ ಗುಂಪುಗಳು ಅಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ, ಅವರ ವಾಹನಗಳೂ ಕೂಡ; ನೂರಾರು ವಿಮಾನಗಳ ಘಂಟಾರವದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳವು ತುಂಬಿದೆ.
ಹಯಹೇಷಾಖರಾಘಾತಬಧಿರೀಕೃತದಿಙ್ಮುಖಃ । ಗಣೈಃ ಕಿಲಕಿಲಾರಾವೈರ್ವೇತ್ರಹಸ್ತೈಶ್ಚ ತಾಡಿತಾಃ
ಕುದುರೆಗಳ ಹಿಗ್ಗು ಮತ್ತು ರಥಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಮೂಕವಾಗಿವೆ; ಗುಂಪುಗಳು ಚಪ್ಪಟೆ ಹಿಡಿದು ಕೂಗುತ್ತಾ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಸೇವಕಾ ದೇವಸಙ್ಘಾನಾಂ ಭ್ರಾಜನ್ತೇ ತತ್ರ ಭೂಮಿಪ । ತಸ್ಮಿನ್ಕೋಲಾಹಲೇ ರಾಜನ್ನ ಶಬ್ದಃ ಕೇನಚಿತ್ಕ್ವಚಿತ್
ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸೇವಕರು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ, ರಾಜನೇ; ಆ ಗದ್ದಲದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಸ್ಯಚಿಚ್ಛ್ರೂಯತೇಽತ್ಯನ್ತಂ ನಾನಾಧ್ವನಿಸಮಾಕುಲೇ । ಪದೇ ಪದೇ ಮಿಷ್ಟವಾರಿಪರಿಪೂರ್ಣಸರಾಂಸಿ ಚ
ಅನೇಕ ಧ್ವನಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಧುರ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸರೋವರಗಳಿವೆ.
ವಾಟಿಕಾ ವಿವಿಧಾ ರಾಜನ್ ರತ್ನದ್ರುಮವಿರಾಜಿತಾಃ । ತದುತ್ತರಂ ಮಹಾಸಾರಧಾತುನಿರ್ಮಿತಮಣ್ಡಲಃ
ಅಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ತೋಟಗಳು, ರಾಜನೇ, ರತ್ನವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅದರ ಪಾರವಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯ ಲೋಹಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮಹಾ ವಲಯವಿದೆ.
ಸಾಲೋಽಪರೋ ಮಹಾನಸ್ತಿ ಗಗನಸ್ಪರ್ಶಿ ಯಚ್ಛಿರಃ । ತೇಜಸಾ ಸ್ಯಾಚ್ಛತಗುಣಃ ಪೂರ್ವಸಾಲಾದಯಂ ಪರಃ
ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾ ಸಭಾಭವನವು ಇದೆ, ಅದರ ಶಿಖರವು ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ; ಅದು ಹಿಂದಿನ ಸಭಾಭವನಕ್ಕಿಂತ ನೂರರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ.
ಗೋಪುರದ್ವಾರಸಹಿತೋ ಬಹುವೃಕ್ಷಸಮನ್ವಿತಃ । ಯಾ ವೃಕ್ಷಜಾತಯಃ ಸನ್ತಿ ಸರ್ವಾಸ್ತಾಸ್ತತ್ರ ಸನ್ತಿ ಚ
ಅದರಲ್ಲಿ ಗೋಪುರ ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ, ಅನೇಕ ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಮರಗಳೂ ಅಲ್ಲಿವೆ.
ನಿರನ್ತರಂ ಪುಷ್ಪಯುತಾಃ ಸದಾ ಫಲಸಮನ್ವಿತಾಃ । ನವಪಲ್ಲವಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಪರಸೌರಭಸಙ್ಕುಲಾಃ
ಆ ಮರಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಸದಾ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಹೊಸ ಮೊಗ್ಗುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಪರಮ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.
ಪನಸಾ ಬಕುಲಾ ಲೋಧ್ರಾಃ ಕರ್ಣಿಕಾರಾಶ್ಚ ಶಿಂಶಪಾಃ । ದೇವದಾರುಕಾಞ್ಚನಾರಾ ಆಮ್ರಾಶ್ಚೈವ ಸುಮೇರವಃ
ಹಲಸು, ಬಕುಳ, ಲೋಧ್ರ, ಕರ್ಣಿಕಾರ, ಶಿಂಶಪ, ದೇವದಾರು, ಕಂಚನಾರ, ಮಾವು ಮತ್ತು ಸುಮೇರು ಮರಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.
ಲಿಕುಚಾ ಹಿಙ್ಗುಲಾಶ್ಚೈಲಾ ಲವಙ್ಗಾಃ ಕಟ್ಫಲಾಸ್ತಥಾ । ಪಾಟಲಾ ಮುಚುಕುನ್ದಾಶ್ಚ ಫಲಿನ್ಯೋ ಜಘನೇಫಲಾಃ
ಲಿಕುಚ, ಹಿಂಗುಳ, ಚೈಲ, ಲವಂಗ, ಕಟ್ಟಫಲ, ಪಾಟಲ, ಮುಚುಕುಂದ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಹಣ್ಣುಗಳು ಬೀಳುವ ಹಲವಾರು ಹಣ್ಣುಮರಗಳೂ ಅಲ್ಲಿವೆ.
ತಾಲಾಸ್ತಮಾಲಾಃ ಸಾಲಾಶ್ಚ ಕಙ್ಕೋಲಾ ನಾಗಭದ್ರಕಾಃ । ಪುನ್ನಾಗಾಃ ಪೀಲವಃ ಸಾಲ್ವಕಾ ವೈ ಕರ್ಪೂರಶಾಖಿನಃ
ತಾಳೆ, ತಮಾಲ, ಸಾಲ, ಕಂಕೋಲ, ನಾಗಭದ್ರಕ, ಪುನ್ನಾಗ, ಪೀಲವ, ಸಾಲ್ವಕ ಹಾಗೂ ಕರ್ಪೂರ ಮರಗಳೂ ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಅಶ್ವಕರ್ಣಾ ಹಸ್ತಿಕರ್ಣಾಸ್ತಾಲಪರ್ಣಾಶ್ಚ ದಾಡಿಮಾಃ । ಗಣಿಕಾ ಬನ್ಧುಜೀವಾಶ್ಚ ಜಮ್ಬೀರಾಶ್ಚ ಕುರಣ್ಡಕಾಃ
ಅಶ್ವಕರ್ಣ, ಹಸ್ತಿಕರ್ಣ, ತಾಳಪರ್ಣ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗಣಿಕಾ, ಬಂಧುಜೀವ, ಜಂಬೀರ ಮತ್ತು ಕುರಣ್ಡಕ ಮರಗಳು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿವೆ.
ಚಾಮ್ಪೇಯಾ ಬನ್ಧುಜೀವಾಶ್ಚ ತಥಾ ವೈ ಕನಕದ್ರುಮಾಃ । ಕಾಲಾಗುರುದ್ರುಮಾಶ್ಚೈವ ತಥಾ ಚನ್ದನಪಾದಪಾಃ
ಚಂಪಕ, ಬಂಧುಜೀವ, ಹಳದಿ ಮರಗಳು, ಕಪ್ಪು ಅಗರು ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದನ ಮರಗಳೂ ಆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ.
ಖರ್ಜೂರಾ ಯೂಥಿಕಾಸ್ತಾಲಪರ್ಣ್ಯಶ್ಚೈವ ತಥೇಕ್ಷವಃ । ಕ್ಷೀರವೃಕ್ಷಾಶ್ಚ ಖದಿರಾಶ್ಚಿಞ್ಜಾಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ತಥಾ
ಖರ್ಜೂರ, ಯೂತಿಕ, ತಾಳಪರ್ಣ, ಇಕ್ಕು, ಹಾಲು ಹರಿಯುವ ಮರಗಳು, ಖದಿರ, ಚಿಂಜ ಮತ್ತು ಭಲ್ಲಾತಕ ಮರಗಳೂ ಅಲ್ಲಿವೆ.
ರುಚಕಾಃ ಕುಟಜಾ ವೃಕ್ಷಾ ಬಿಲ್ವವೃಕ್ಷಾಸ್ತಥೈವ ಚ । ತುಲಸೀನಾಂ ವನಾನ್ಯೇವಂ ಮಲ್ಲಿಕಾನಾಂ ತಥೈವ ಚ
ರುಚಕ, ಕುಟಜ, ಬಿಲ್ವ ಮರಗಳು, ತುಳಸಿ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಮಲ್ಲಿಗೆ ತೋಟಗಳೂ ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
ಇತ್ಯಾದಿತರುಜಾತೀನಾಂ ವನಾನ್ಯುಪವನಾನಿ ಚ । ನಾನಾವಾಪೀಶತೈರ್ಯುಕ್ತಾನ್ಯೇವಂ ಸನ್ತಿ ಧರಾಧಿಪ
ಹೀಗೆ, ಇವುಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮರಗಳ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳು, ನೂರಾರು ಬಗೆಯ ಕೆರೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಭೂಪಾಲಕ.
ಕೋಕಿಲಾರಾವಸಂಯುಕ್ತಾ ಗುಞ್ಜದ್ಭ್ರಮರಭೂಷಿತಾಃ । ನಿರ್ಯಾಸಸ್ರಾವಿಣಃ ಸರ್ವೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಚ್ಛಾಯಾಸ್ತರೂತ್ತಮಾಃ
ಕೊಕ್ಕರೆಗಳ ಕೂಗು ಮತ್ತು ಭ್ರಮರಗಳ ಹಿಂಡಿನಿಂದ ಆ ಅರಣ್ಯ ತುಂಬಿದೆ; ಎಲ್ಲ ಉತ್ತಮ ಮರಗಳು ರಸವನ್ನು ಹರಿದು, ಮೃದುವಾದ ನೆರಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ನಾನಾಋತುಭವಾ ವೃಕ್ಷಾ ನಾನಾಪಕ್ಷಿಸಮಾಕುಲಾಃ । ನಾನಾರಸಸ್ರಾವಿಣೀಭಿರ್ನದೀಭಿರತಿಶೋಭಿತಾಃ
ಪ್ರತಿ ಋತುವಿನ ಮರಗಳು, ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ವಿವಿಧ ರುಚಿಯ ನದಿಗಳು ಹರಿದು ಆ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ.