ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ಇತಿ ಸರ್ವಾನ್ವಿಸೃಜ್ಯಾಥ ಗೌತಮೋ ಮುನಿಸತ್ತಮಃ । ಪ್ರಾರಬ್ಧಾಮಿತಿ ಮತ್ವಾ ತು ಚಿತ್ತೇ ಶಾನ್ತಿಂ ಜಗಾಮ ಹ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಮಹಾನ್ ಋಷಿ ಗೌತಮನು 'ಇದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ಪ್ರಾರಬ್ಧವೇ' ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.
ಏತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾದ್ರಾಜನ್ ಗತೇ ಕೃಷ್ಣೇ ತು ಧೀಮತಿ । ಕಲೌ ಯುಗೇ ಪ್ರವೃತ್ತೇ ತು ಕುಮ್ಭೀಪಾಕಾತ್ತು ನಿರ್ಗತಾಃ
ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ರಾಜನೇ, ಧೀಮಂತನಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದಾಗ ಮತ್ತು ಕಳಿಯುಗ ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಅವರು ಕುಂಭೀಪಾಕದಿಂದ ಹೊರಬಂದರು.
ಭುವಿ ಜಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಶ್ಚ ಶಾಪದಗ್ಧಾಃ ಪುರಾ ತು ಯೇ । ಸನ್ಧ್ಯಾತ್ರಯವಿಹೀನಾಶ್ಚ ಗಾಯತ್ರೀಭಕ್ತಿವರ್ಜಿತಾಃ
ಹಿಂದೆ ಶಾಪದಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವರು ಸಂಧ್ಯಾ ಮೂರು ಕಾಲವೂ ಮಾಡದೆ, ಗಾಯತ್ರಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರು.
ವೇದಭಕ್ತಿವಿಹೀನಾಶ್ಚ ಪಾಖಣ್ಡಮತಗಾಮಿನಃ । ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಸತ್ಕರ್ಮಸ್ವಧಾಸ್ವಾಹಾವಿವರ್ಜಿತಾಃ
ಅವರು ವೇದಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ತಪ್ಪು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಧಾ ಸ್ವಾಹಾ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿ ಇದ್ದರು.
ಮೂಲಪ್ರಕೃತಿಮವ್ಯಕ್ತಾಂ ನೈವ ಜಾನನ್ತಿ ಕರ್ಹಿಚಿತ್ । ತಪ್ತಮುದ್ರಾಙ್ಕಿತಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕಾಮಾಚಾರರತಾಃ ಪರೇ
ಅವರು ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅವ್ಯಕ್ತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಬಿಸಿ ಮುುದ್ರೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಕಾಮಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು.
ಕಾಪಾಲಿಕಾಃ ಕೌಲಿಕಾಶ್ಚ ಬೌದ್ಧಾ ಜೈನಾಸ್ತಥಾಪರೇ । ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಪಿ ತೇ ಸರ್ವೇ ದುರಾಚಾರಪ್ರವರ್ತಕಾಃ
ಕೆಲವರು ಕಪಾಲಿಕ, ಕೌಲ, ಬೌದ್ಧ, ಜೈನರಾಗಿದ್ದರು; ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿದ್ದವರೂ ಕೂಡ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು.
ಲಮ್ಪಟಾಃ ಪರದಾರೇಷು ದುರಾಚಾರಪರಾಯಣಾಃ । ಕುಮ್ಭೀಪಾಕಂ ಪುನಃ ಸರ್ವೇ ಯಾಸ್ಯನ್ತಿ ನಿಜಕರ್ಮಭಿಃ
ಅವರು ಪರಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿ, ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಕರ್ಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕುಂಭೀಪಾಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ರಾಜನ್ ಸಂಸೇವ್ಯಾ ಪರಮೇಶ್ವರೀ । ನ ವಿಷ್ಣೂಪಾಸನಾ ನಿತ್ಯಾ ನ ಶಿವೋಪಾಸನಾ ತಥಾ
ಆದುದರಿಂದ, ರಾಜನೇ, ಪರಮೇಶ್ವರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು; ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಥವಾ ಶಿವನ ನಿರಂತರ ಉಪಾಸನೆ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ.
ನಿತ್ಯಾ ಚೋಪಾಸನಾ ಶಕ್ತೇರ್ಯಾಂ ವಿನಾ ತು ಪತತ್ಯಧಃ । ಸರ್ವಮುಕ್ತಂ ಸಮಾಸೇನ ಯತ್ಪೃಷ್ಟಂ ತತ್ತ್ವಯಾನಘ
ಶಕ್ತಿಯ ನಿರಂತರ ಉಪಾಸನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುವುದು ತಪ್ಪಲಾಗದು. ಪಾಪವಿಲ್ಲದವನೇ, ನೀನು ಕೇಳಿದುದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ.
ಅತಃ ಪರಂ ಮಣಿದ್ವೀಪವರ್ಣನಂ ಶೃಣು ಸುನ್ದರಮ್ । ಯತ್ಪರಂ ಸ್ಥಾನಮಾದ್ಯಾಯಾ ಭುವನೇಶ್ಯಾ ಭವಾರಣೇಃ
ಇದಾದ ಮೇಲೆ, ಮಣಿದ್ವೀಪದ ಸುಂದರವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಅದು ಭುವನೇಶ್ವರಿಯ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.
; ಮಣಿದ್ವೀಪವರ್ಣನಮ್ ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾದೂರ್ಧ್ವಭಾಗೇ ಸರ್ವಲೋಕೋಽಸ್ತಿ ಯಃ ಶ್ರುತಃ । ಮಣಿದ್ವೀಪಃ ಸ ಏವಾಸ್ತಿ ಯತ್ರ ದೇವೀ ವಿರಾಜತೇ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಒಂದು ಲೋಕವಿದೆ; ಅದೇ ಮಣಿದ್ವೀಪ, ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಸರ್ವಸ್ಮಾದಧಿಕೋ ಯಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಲೋಕಸ್ತತಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಪುರಾ ಪರಾಮ್ಬಯೈವಾಯಂ ಕಲ್ಪಿತೋ ಮನಸೇಚ್ಛಯಾ
ಅದು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಲೋಕವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಹುಕಾಲ ಹಿಂದೆ ಪರಮಾತ್ಮೆಯೇ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು.
ಸರ್ವಾದೌ ನಿಜವಾಸಾರ್ಥಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮೂಲಭೂತಯಾ । ಕೈಲಾಸಾದಧಿಕೋ ಲೋಕೋ ವೈಕುಣ್ಠಾದಪಿ ಚೋತ್ತಮಃ
ಆದಿಯಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ, ತನ್ನ ಮೂಲಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ದೇವಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕಿಂತಲೂ ವೈಕುಂಠಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಒಂದು ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು.
ಗೋಲೋಕಾದಪಿ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಲೋಕೋಽಧಿಕಃ ಸ್ಮೃತಃ । ನ ತತ್ಸಮಂ ತ್ರಿಲೋಕ್ಯಾಂ ತು ಸುನ್ದರಂ ವಿದ್ಯತೇ ಕ್ವಚಿತ್
ಆ ಲೋಕವು ಗೋಲೋಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೇಲು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಸುಂದರವಾದುದು ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ.
ಛತ್ರೀಭೂತಂ ತ್ರಿಜಗತೋ ಭವಸನ್ತಾಪನಾಶಕಮ್ । ಛಾಯಾಭೂತಂ ತದೇವಾಸ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಾನಾಂ ತು ಸತ್ತಮ
ಅದು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಛತ್ರಿಯಂತೆ ಇದ್ದು, ಭವಸಂತಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿಯೇ ಇದೆ.
ಬಹುಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣೋ ಗಮ್ಭೀರಸ್ತಾವದೇವ ಹಿ । ಮಣಿದ್ವೀಪಸ್ಯ ಪರಿತೋ ವರ್ತತೇ ತು ಸುಧೋದಧಿಃ
ಮಣಿದ್ವೀಪವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಬಹು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿಯೂ ಆಳವಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಶುದ್ಧ ಸಾಗರವು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಮರುತ್ಸಙ್ಘಟ್ಟನೋತ್ಕೀರ್ಣತರಙ್ಗ ಶತಸಙ್ಕುಲಃ । ರತ್ನಾಚ್ಛವಾಲುಕಾಯುಕ್ತೋ ಝಷಶಙ್ಖಸಮಾಕುಲಃ
ಆ ಸಾಗರವು ಗಾಳಿಯ ತಾಕೀತಿನಿಂದ ಎದ್ದ ನೂರಾರು ಅಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ, ರತ್ನದ ಮರಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಶಂಖಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ವೀಚಿಸಙ್ಘರ್ಷಸಞ್ಜಾತಲಹರೀಕಣಶೀತಲಃ । ನಾನಾಧ್ವಜಸಮಾಯುಕ್ತನಾನಾಪೋತಗತಾಗತೈಃ
ಅಲೆಗಳ ಒತ್ತಾಟದಿಂದ ಉಂಟಾದ ತಂಪಾದ ನೀರಿನ ಹನಿ ಆ ಸಾಗರವನ್ನು ಶೀತಳಗಿಸುತ್ತದೆ; ವಿವಿಧ ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಹಡಗುಗಳು ಬರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾ ಇವೆ.
ವಿರಾಜಮಾನಃ ಪರಿತಸ್ತೀರರತ್ನದ್ರುಮೋ ಮಹಾನ್ । ತದುತ್ತರಮಯೋಧಾತುನಿರ್ಮಿತೋ ಗಗನೇ ತತಃ
ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಮಹಾ ತೀರವು ರತ್ನವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ; ಅದರ ಪಾರವಾಗಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಲೋಹದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಗೋಡೆ ಇದೆ.
ಸಪ್ತಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಪ್ರಾಕಾರೋ ವರ್ತತೇ ಮಹಾನ್ । ನಾನಾಶಸ್ತ್ರಪ್ರಹರಣಾ ನಾನಾಯುದ್ಧವಿಶಾರದಾಃ
ಏಳು ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾ ಪ್ರಾಕಾರವಿದೆ; ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಯುದ್ಧವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದ್ದಾರೆ.
ರಕ್ಷಕಾ ನಿವಸನ್ತ್ಯತ್ರ ಮೋದಮಾನಾಃ ಸಮನ್ತತಃ । ಚತುರ್ದ್ವಾರಸಮಾಯುಕ್ತೋ ದ್ವಾರಪಾಲಶತಾನ್ವಿತಃ
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ರಕ್ಷಕರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ನಾಲ್ಕು ಬಾಗಿಲುಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಾಗಿಲಿಗೂ ನೂರಾರು ಬಾಗಿಲುಪಾಲಕರು ಇದ್ದಾರೆ.
ನಾನಾಗಣೈಃ ಪರಿವೃತೋ ದೇವೀಭಕ್ತಿಯುತೈರ್ನೃಪ । ದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಸಮಾಯಾನ್ತಿ ಯೇ ದೇವಾ ಜಗದೀಶಿತುಃ
ಅದು ನಾನಾ ಗುಂಪುಗಳ Goddess ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ರಾಜನೇ; ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯರಾದ ದೇವತೆಗಳು ದೇವಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.
ತೇಷಾಂ ಗಣಾ ವಸನ್ತ್ಯತ್ರ ವಾಹನಾನಿ ಚ ತತ್ರ ಹಿ । ವಿಮಾನಶತಸಙ್ಘರ್ಷಘಣ್ಟಾಸ್ವನಸಮಾಕುಲಃ
ಅವರ ಗುಂಪುಗಳು ಅಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ, ಅವರ ವಾಹನಗಳೂ ಕೂಡ; ನೂರಾರು ವಿಮಾನಗಳ ಘಂಟಾರವದಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳವು ತುಂಬಿದೆ.
ಹಯಹೇಷಾಖರಾಘಾತಬಧಿರೀಕೃತದಿಙ್ಮುಖಃ । ಗಣೈಃ ಕಿಲಕಿಲಾರಾವೈರ್ವೇತ್ರಹಸ್ತೈಶ್ಚ ತಾಡಿತಾಃ
ಕುದುರೆಗಳ ಹಿಗ್ಗು ಮತ್ತು ರಥಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಮೂಕವಾಗಿವೆ; ಗುಂಪುಗಳು ಚಪ್ಪಟೆ ಹಿಡಿದು ಕೂಗುತ್ತಾ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಸೇವಕಾ ದೇವಸಙ್ಘಾನಾಂ ಭ್ರಾಜನ್ತೇ ತತ್ರ ಭೂಮಿಪ । ತಸ್ಮಿನ್ಕೋಲಾಹಲೇ ರಾಜನ್ನ ಶಬ್ದಃ ಕೇನಚಿತ್ಕ್ವಚಿತ್
ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸೇವಕರು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ, ರಾಜನೇ; ಆ ಗದ್ದಲದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಶಬ್ದ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಕಸ್ಯಚಿಚ್ಛ್ರೂಯತೇಽತ್ಯನ್ತಂ ನಾನಾಧ್ವನಿಸಮಾಕುಲೇ । ಪದೇ ಪದೇ ಮಿಷ್ಟವಾರಿಪರಿಪೂರ್ಣಸರಾಂಸಿ ಚ
ಅನೇಕ ಧ್ವನಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಧುರ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸರೋವರಗಳಿವೆ.
ವಾಟಿಕಾ ವಿವಿಧಾ ರಾಜನ್ ರತ್ನದ್ರುಮವಿರಾಜಿತಾಃ । ತದುತ್ತರಂ ಮಹಾಸಾರಧಾತುನಿರ್ಮಿತಮಣ್ಡಲಃ
ಅಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ತೋಟಗಳು, ರಾಜನೇ, ರತ್ನವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅದರ ಪಾರವಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯ ಲೋಹಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮಹಾ ವಲಯವಿದೆ.
ಸಾಲೋಽಪರೋ ಮಹಾನಸ್ತಿ ಗಗನಸ್ಪರ್ಶಿ ಯಚ್ಛಿರಃ । ತೇಜಸಾ ಸ್ಯಾಚ್ಛತಗುಣಃ ಪೂರ್ವಸಾಲಾದಯಂ ಪರಃ
ಮತ್ತೊಂದು ಮಹಾ ಸಭಾಭವನವು ಇದೆ, ಅದರ ಶಿಖರವು ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ; ಅದು ಹಿಂದಿನ ಸಭಾಭವನಕ್ಕಿಂತ ನೂರರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ.
ಗೋಪುರದ್ವಾರಸಹಿತೋ ಬಹುವೃಕ್ಷಸಮನ್ವಿತಃ । ಯಾ ವೃಕ್ಷಜಾತಯಃ ಸನ್ತಿ ಸರ್ವಾಸ್ತಾಸ್ತತ್ರ ಸನ್ತಿ ಚ
ಅದರಲ್ಲಿ ಗೋಪುರ ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ, ಅನೇಕ ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಮರಗಳೂ ಅಲ್ಲಿವೆ.
ನಿರನ್ತರಂ ಪುಷ್ಪಯುತಾಃ ಸದಾ ಫಲಸಮನ್ವಿತಾಃ । ನವಪಲ್ಲವಸಂಯುಕ್ತಾಃ ಪರಸೌರಭಸಙ್ಕುಲಾಃ
ಆ ಮರಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಸದಾ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಹೊಸ ಮೊಗ್ಗುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಪರಮ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.