ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತಿಚ್ಛನ್ದಸ್ತಥಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಇತ್ಯೇತಾನಿ ಚ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಕೀರ್ತಿತಾನಿ ಮಹಾಮುನೇ
ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ, ಇತಿ ಛಂದಸ್ಸು, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಈ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದೈವತಾನಿ ಶೃಣು ಪ್ರಾಜ್ಞ ತೇಷಾಮೇವಾನುಪೂರ್ವಶಃ । ಆಗ್ನೇಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಕಮ್
ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತನೇ, ಆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇಳು: ಮೊದಲನೆಯದು ಅಗ್ನೇಯ, ಎರಡನೆಯದು ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ತೃತೀಯಂ ಚ ತಥಾ ಸೌಮ್ಯಮೀಶಾನಂ ಚ ಚತುರ್ಥಕಮ್ । ಸಾವಿತ್ರಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಷಷ್ಠಮಾದಿತ್ಯದೈವತಮ್
ಮೂರನೆಯದು ಸೌಮ್ಯ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಈಶಾನ; ಐದನೆಯದು ಸಾವಿತ್ರಿ, ಆರನೆಯದು ಆದಿತ್ಯದ ದೇವತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಸಪ್ತಮಂ ತು ಮೈತ್ರಾವರುಣಮಷ್ಟಮಮ್ । ನವಮಂ ಭಗದೈವತ್ಯಂ ದಶಮಂ ಚಾರ್ಯಮೇಶ್ವರಮ್
ಏಳನೆಯದು ಬೃಹಸ್ಪತ್ಯ, ಎಂಟನೆಯದು ಮೈತ್ರಾವರುಣ; ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಭಗದೈವತ, ಹತ್ತನೆಯದು ಆರ್ಯಮೇಶ್ವರ.
ಗಣೇಶಮೇಕಾದಶಕಂ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಂ ದ್ವಾದಶಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಪೌಷ್ಣಂ ತ್ರಯೋದಶಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ಚ ಚತುರ್ದಶಮ್
ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಗಣೇಶ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯದು ತ್ವಷ್ಟೃ; ಹದಿಮೂರನೆಯದು ಪೌಷ್ಣ, ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯದು ಇಂದ್ರಾಗ್ನಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ವಾಯವ್ಯಂ ಪಞ್ಚದಶಕಂ ವಾಮದೈವ್ಯಂ ಚ ಷೋಡಶಮ್ । ಮೈತ್ರಾವರುಣಿದೈವತ್ಯಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸಪ್ತದಶಾಕ್ಷರಮ್
ಹದಿನೈದನೆಯದು ವಾಯವ್ಯ, ಹದಿನಾರನೆಯದು ವಾಮದೈವ್ಯ; ಹದಿನೇಳನೆಯದು ಮೈತ್ರಾವರುಣಿದೈವತ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅಷ್ಟಾದಶಂ ವೈಶ್ವದೇವಮೂನವಿಂಶಂ ತು ಮಾತೃಕಮ್ । ವೈಷ್ಣವಂ ವಿಂಶತಿತಮಂ ವಸುದೈವತಮೀರಿತಮ್
ಹದಿನೆಂಟನೆಯದು ವೈಶ್ವದೇವ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯದು ಮಾತೃಕ; ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯದು ವೈಷ್ಣವ, ವಸುದೈವತ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಏಕವಿಂಶತಿಸಂಖ್ಯಾಕಂ ದ್ವಾವಿಂಶಂ ರುದ್ರದೈವತಮ್ । ತ್ರಯೋವಿಂಶಂ ಚ ಕೌಬೇರಮಾಶ್ವಿನಂ ತತ್ತ್ವಸಂಖ್ಯಕಮ್
ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯದು ಏಕವಿಂಶ, ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯದು ರುದ್ರದೈವತ; ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೆಯದು ಕೌಬೇರ, ಅಶ್ವಿನ ತತ್ತ್ವಸಂಖ್ಯಕ.
ಚತುರ್ವಿಂಶತಿವರ್ಣಾನಾಂ ದೇವತಾನಾಂ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ । ಕಥಿತಃ ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಮಹಾಪಾಪೈಕಶೋಧನಃ । ಯದಾಕರ್ಣನಮಾತ್ರೇಣ ಸಾಙ್ಗಂ ಜಾಪ್ಯಫಲಂ ಮುನೇ
ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವು, ಮಹಾಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುವಂತಹವು. ಮುನಿಯೇ, ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿದರೆ ಜಪಮಾಡಿದ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಗಾಯತ್ರಿಶಕ್ತ್ಯಾದಿಪ್ರತಿಪಾದನಮ್ ಶ್ರೀನಾರಾಯಣ ಉವಾಚ ವರ್ಣಾನಾಂ ಶಕ್ತಯಃ ಕಾಶ್ಚ ತಾಃ ಶೃಣುಷ್ವ ಮಹಾಮುನೇ । ವಾಮದೇವೀ ಪ್ರಿಯಾ ಸತ್ಯಾ ವಿಶ್ವಾ ಭದ್ರವಿಲಾಸಿನೀ
ಶ್ರೀನಾರಾಯಣನು ಹೀಗೆಂದನು: ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಅಕ್ಷರಗಳ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಕೇಳು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಾಮದೇವಿ, ಪ್ರಿಯಾ, ಸತ್ಯಾ, ವಿಶ್ವಾ, ಭದ್ರವಿಲಾಸಿನಿ.
ಪ್ರಭಾವತೀ ಜಯಾ ಶಾನ್ತಾ ಕಾನ್ತಾ ದುರ್ಗಾ ಸರಸ್ವತೀ । ವಿದ್ರುಮಾ ಚ ವಿಶಾಲೇಶಾ ವ್ಯಾಪಿನೀ ವಿಮಲಾ ತಥಾ
ಪ್ರಭಾವತಿ, ಜಯಾ, ಶಾಂತಾ, ಕಾಂತಾ, ದುರ್ಗಾ, ಸರಸ್ವತಿ, ವಿದ್ರುಮಾ, ವಿಶಾಲೇಶಾ, ವ್ಯಾಪಿನಿ ಮತ್ತು ವಿಮಲಾ.
ತಮೋಽಪಹಾರಿಣೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ವಿಶ್ವಯೋನಿರ್ಜಯಾ ವಶಾ । ಪದ್ಮಾಲಯಾ ಪರಾ ಶೋಭಾ ಭದ್ರಾ ಚ ತ್ರಿಪದಾ ಸ್ಮೃತಾ
ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ, ವಿಶ್ವದ ಮೂಲವಾದವಳು, ಜಯಾ, ವಶಾ, ಪದ್ಮಾಲಯಾ, ಪರಾ, ಶೋಭಾ, ಭದ್ರಾ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪದಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದವಳು.
ಚತುರ್ವಿಂಶತಿವರ್ಣಾನಾಂ ಶಕ್ತಯಃ ಸಮುದಾಹೃತಾಃ । ಅತಃ ಪರಂ ವರ್ಣವರ್ಣಾನ್ವ್ಯಾಹರಾಮಿ ಯಥಾತಥಮ್
ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳ ಶಕ್ತಿಗಳು. ಈಗಿನಿಂದ ನಾನು ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಚಮ್ಪಕಾ ಅತಸೀಪುಷ್ಪಸನ್ನಿಭಂ ವಿದ್ರುಮಂ ತಥಾ । ಸ್ಫಟಿಕಾಕಾರಕಂ ಚೈವ ಪದ್ಮಪುಷ್ಪಸಮಪ್ರಭಮ್
ಚಂಪಕ ಹೂವಿನಂತೆಯೂ, ಅತಸಿ ಹೂವಿನಂತೆಯೂ, ವಿದ್ರುಮದಂತೆಯೂ, ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ, ಮತ್ತು ಪದ್ಮ ಹೂವಿನ ಪ್ರಕಾಶದಂತೆಯೂ.
ತರುಣಾದಿತ್ಯಸಙ್ಕಾಶಂ ಶಙ್ಖಕುನ್ದೇನ್ದುಸನ್ನಿಭಮ್ । ಪ್ರವಾಲಪದ್ಯಪತ್ರಾಭಂ ಪದ್ಮರಾಗಸಮಪ್ರಭಮ್
ಹಸಿರು ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ಶಂಖ, ಕುಂದ ಹೂ, ಚಂದ್ರನಂತೆಯೂ, ತೆನೆ ಎಲೆಗಳ ಬಣ್ಣದಂತೆಯೂ, ಪದ್ಮರಾಗ ರತ್ನದ ಪ್ರಕಾಶದಂತೆಯೂ.
ಇನ್ದ್ರನೀಲಮಣಿಪ್ರಖ್ಯಂ ಮೌಕ್ತಿಕಂ ಕುಙ್ಕುಮಪ್ರಭಮ್ । ಅಞ್ಜನಾಭಂ ಚ ರಕ್ತಂ ಚ ವೈದೂರ್ಯಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸನ್ನಿಭಮ್
ಇಂದ್ರನೀಲ ರತ್ನದ ಹೊಳಪಿನಂತೆಯೂ, ಮುತ್ತಿನಂತೆಯೂ, ಕುಂಕುಮದ ಬಣ್ಣದಂತೆಯೂ, ಅಂಜನದಂತೆ, ಕೆಂಪು, ವೈದುರ್ಯ, ಮತ್ತು ಜೇನುಬಣ್ಣದಂತೆಯೂ.
ಹಾರಿದ್ರಂ ಕುನ್ದದುಗ್ಧಾಭಂ ರವಿಕಾನ್ತಿಸಮಪ್ರಭಮ್ । ಶುಕಪುಚ್ಛನಿಭಂ ತದ್ವಚ್ಛತಪತ್ರನಿಭಂ ತಥಾ
ಹಳದಿ, ಕುಂದ ಹಾಲಿನ ಬಿಳುಪು, ಸೂರ್ಯನ ಹೊಳಪು, ಗಿಳಿಯ ಹಲ್ಲಿನಂತೆಯೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಶತಪತ್ರ ಎಲೆಯಂತೆಯೂ.
ಕೇತಕೀಪುಷ್ಪಸಂಕಾಶಂ ಮಲ್ಲಿಕಾಕುಸುಮಪ್ರಭಮ್ । ಕರವೀರಶ್ಚ ಇತ್ಯೇತೇ ಕ್ರಮೇಣ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ
ಕೇತಕಿ ಹೂವಿನಂತೆಯೂ, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವಿನ ಪ್ರಕಾಶದಂತೆಯೂ, ಕರವೀರ ಹೂವಿನಂತೆಯೂ—ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವರ್ಣಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಶ್ಚ ವರ್ಣಾನಾಂ ಮಹಾಪಾಪವಿಶೋಧನಾಃ । ಪೃಥಿವ್ಯಾಪಸ್ತಥಾ ತೇಜೋ ವಾಯುರಾಕಾಶ ಏವ ಚ
ಅಕ್ಷರಗಳ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇವು ಮಹಾಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ.
ಗನ್ಧೋ ರಸಶ್ಚ ರೂಪಂ ಚ ಶಬ್ದಃ ಸ್ಪರ್ಶಸ್ತಥೈವ ಚ । ಉಪಸ್ಥಂ ಪಾಯುಪಾದಂ ಚ ಪಾಣೀ ವಾಗಪಿ ಚ ಕ್ರಮಾತ್
ಗುಣ, ರುಚಿ, ರೂಪ, ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ; ಜನನಾಂಗ, ಗುದ, ಕಾಲುಗಳು, ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಮಾತು—ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ.
ಪ್ರಾಣಂ ಜಿಹ್ವಾ ಚ ಚಕ್ಷುಶ್ಚ ತ್ವಕ್ಶ್ರೋತ್ರಂ ಚ ತತಃ ಪರಮ್ । ಪ್ರಾಣೋಽಪಾನಸ್ತಥಾ ವ್ಯಾನಃ ಸಮಾನಶ್ಚ ತತಃ ಪರಮ್
ಪ್ರಾಣ, ನಾಲಿಗೆ, ಕಣ್ಣು, ಚರ್ಮ, ಕಿವಿ; ನಂತರ ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ವ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾನ.
ತತ್ತ್ವಾನ್ಯೇತಾನಿ ವರ್ಣಾನಾಂ ಕ್ರಮಶಃ ಕೀರ್ತಿತಾನಿ ತು । ಅತಃ ಪರಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವರ್ಣಮುದ್ರಾಃ ಕಮೇಣ ತು
ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತತ್ತ್ವಗಳು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈಗ ನಾನು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಸುಮುಖಂ ಸಮ್ಪುಟಂ ಚೈವ ವಿತತಂ ವಿಸ್ಮೃತಂ ತಥಾ । ದ್ವಿಮುಖಂ ತ್ರಿಮುಖಂ ಚೈವ ಚತುಃಪಞ್ಚಮುಖಂ ತಥಾ
ಸುಮುಖ, ಸಂಪುಟ, ವಿತತ, ವಿಸ್ಮೃತ, ದ್ವಿಮುಖ, ತ್ರಿಮುಖ, ಚತುರ್ಮುಖ ಮತ್ತು ಪಂಚಮುಖ.
ಷಣ್ಮುಖಾಧೋಮುಖಂ ಚೈವ ವ್ಯಾಪಕಾಜ್ಜಲಿಕಂ ತಥಾ । ಶಕಟಂ ಯಮಪಾಶಂ ಚ ಗ್ರಥಿತಂ ಸನ್ಮುಖೋನ್ಮುಖಮ್
ಷಣ್ಮುಖ, ಅಧೋಮುಖ, ವ್ಯಾಪಕ, ಜ್ಜಲಿಕ, ಶಕಟ, ಯಮಪಾಶ, ಗ್ರಥಿತ, ಸನ್ಮುಖ ಮತ್ತು ಉನ್ಮುಖ.
ವಿಲಮ್ಬಂ ಮುಷ್ಟಿಕಂ ಚೈವ ಮತ್ಸ್ಯಂ ಕೂರ್ಮಂ ವರಾಹಕಮ್ । ಸಿಂಹಾಕ್ರಾನ್ತಂ ಮಹಾಕ್ರಾನ್ತಂ ಮುದ್ಗರಂ ಪಲ್ಲವಂ ತಥಾ
ವಿಲಂಬ, ಮುಷ್ಟಿಕ, ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೂರ್ಮ, ವರಾಹ, ಸಿಂಹಾಕ್ರಾಂತ, ಮಹಾಕ್ರಾಂತ, ಮುದ್ಗರ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವ.
ತ್ರಿಶೂಲಯೋನೀ ಸುರಭಿಶ್ಚಾಕ್ಷಮಾಲಾ ಚ ಲಿಙ್ಗಕಮ್ । ಅಮ್ಬುಜಂ ಚ ಮಹಾಮುದ್ರಾಸ್ತುರ್ಯರೂಪಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ
ತ್ರಿಶೂಲ, ಯೋನಿ, ಸುರಭಿ, ಅಕ್ಷಮಾಲೆ, ಲಿಂಗಕ, ಅಂಬುಜ ಮತ್ತು ಮಹಾಮುದ್ರೆ—ಇವು ಮಹಾಮುದ್ರೆಗಳ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಇತ್ಯೇತಾಃ ಕೀರ್ತಿತಾ ಮುದ್ರಾ ವರ್ಣಾನಾಂ ತೇ ಮಹಾಮುನೇ । ಮಹಾಪಾಪಕ್ಷಯಕರಾಃ ಕೀರ್ತಿದಾಃ ಕಾನ್ತಿದಾ ಮುನೇ
ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಈ ಅಕ್ಷರಗಳ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿವರಿಸಿದೆನು. ಇವು ಮಹಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತವೆ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಾಂತಿ ಕೊಡುತ್ತವೆ.
ಗಾಯತ್ರೀಮನ್ತ್ರಕವಚವರ್ಣನಮ್ ನಾರದ ಉವಾಚ ಸ್ವಾಮಿನ್ಸರ್ವಜಗನ್ನಾಥ ಸಂಶಯೋಽಸ್ತಿ ಮಮ ಪ್ರಭೋ । ಚತುಃಷಷ್ಟಿಕಲಾಭಿಜ್ಞ ಪಾತಕಾದ್ಯೋಗವಿದ್ವರ
ನಾರದನು ಕೇಳಿದನು: ಸ್ವಾಮಿ, ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನೇ, ನನಗೆ ಒಂದು ಸಂಶಯವಿದೆ. ಅರವತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಕಲೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿದವನೇ, ಪಾಪಗಳ ಗುಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಅರಿತವನೇ,
ಮುಚ್ಯತೇ ಕೇನ ಪುಣ್ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಃ ಕಥಂ ಭವೇತ್ । ದೇಹಶ್ಚ ದೇವತಾರೂಪೋ ಮನ್ತ್ರರೂಪೋ ವಿಶೇಷತಃ
ಯಾವ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು? ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ದೇಹವು ದೇವತೆಗಳಂತಾಗುವುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಂತ್ರಸ್ವರೂಪವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?
ಕರ್ಮ ತಚ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ನ್ಯಾಸಂ ಚ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಮ್ । ಋಷಿಶ್ಛನ್ದೋಽಧಿದೈವಂ ಚ ಧ್ಯಾನಂ ಚ ವಿಧಿವದ್ವಿಭೋ
ಆ ವಿಧಿಯನ್ನೂ, ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನ್ಯಾಸವನ್ನೂ, ಋಷಿ, ಛಂದಸ್ಸು, ಅಧಿದೇವತೆ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನವಿಧಾನವನ್ನೂ ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ, ಭಗವಂತನೇ.