ಸನ್ಧ್ಯಾಸು ಚಾರ್ಘ್ಯದಾನಂ ಚ ಗಾಯತ್ರೀಜಪಮೇವ ಚ । ಸಹಸ್ರತ್ರಿತಯಂ ಕುರ್ವನ್ಸುರೈಃ ಪೂಜ್ಯೋ ಭವೇನ್ಮುನೇ
ಸಂಜೆ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ಇದನ್ನು ಸಾವಿರ ಸಾರಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಒಬ್ಬನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪೂಜ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಮಹರ್ಷಿಯೇ.
ನ್ಯಾಸಾನ್ಕರೋತು ವಾ ಮಾ ವಾ ಗಾಯತ್ರೀಮೇವ ಚಾಭ್ಯಸೇತ್ । ಧ್ಯಾತ್ವಾ ನಿರ್ವ್ಯಾಜಯಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಸಚ್ಚಿದಾನನ್ದರೂಪಿಣೀಮ್
ನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಿ ಅಥವಾ ಮಾಡದಿರಲಿ, ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಸತ್ಯ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
ಯದಕ್ಷರೈಕಸಂಸಿದ್ಧೇಃ ಸ್ಪರ್ಧತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮಃ । ಹರಿಶಙ್ಕರಕಞ್ಜೋತ್ಥಸೂರ್ಯಚನ್ದ್ರಹುತಾಶನೈಃ
ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಒಂದು ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಹರಿಯೂ, ಶಂಕರನೂ, ಕಮಲದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನೂ, ಸೂರ್ಯನೂ, ಚಂದ್ರನೂ, ಅಗ್ನಿಯೂ ಸಮಾನನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಅಥಾತಃ ಶ್ರೂಯತಾಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ವರ್ಣಋಷ್ಯಾದಿಕಾಂಸ್ತಥಾ । ಛನ್ದಾಂಸಿ ದೇವತಾಸ್ತದ್ವತ್ಕ್ರಮಾತ್ತತ್ತ್ವಾನಿ ಚೈವ ಹಿ
ಈಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಅಕ್ಷರಗಳ, ಋಷಿಗಳ, ಛಂದಸ್ಸುಗಳ, ದೇವತೆಗಳ ಹಾಗೂ ತತ್ತ್ವಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳು.
ವಾಮದೇವೋಽತ್ರಿರ್ವಸಿಷ್ಠಃ ಶುಕ್ರಃ ಕಣ್ವಃ ಪರಾಶರಃ । ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಕಪಿಲಃ ಶೌನಕೋ ಮಹಾನ್
ವಾಮದೇವ, ಅತ್ರಿ, ವಸಿಷ್ಠ, ಶುಕ್ರ, ಕಣ್ವ, ಪರಾಶರ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಕಪಿಲ, ಮಹಾನ್ ಶೌನಕ—
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಭರದ್ವಾಜೋ ಜಮದಗ್ನಿಸ್ತಪೋನಿಧಿಃ । ಗೌತಮೋ ಮುದ್ಗಲಶ್ಚೈವ ವೇದವ್ಯಾಸಶ್ಚ ಲೋಮಶಃ
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಭರದ್ವಾಜ, ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಧಿ ಜಮದಗ್ನಿ, ಗೌತಮ, ಮುದ್ಗಲ, ವೇದವ್ಯಾಸ, ಲೋಮಶ—
ಅಗಸ್ತ್ಯಃ ಕೌಶಿಕೋ ವತ್ಸಃ ಪುಲಸ್ತ್ಯೋ ಮಾಣ್ಡುಕಸ್ತಥಾ । ದುರ್ವಾಸಾಸ್ತಪಸಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ನಾರದಃ ಕಶ್ಯಪಸ್ತಥಾ
ಅಗಸ್ತ್ಯ, ಕೌಶಿಕ, ವತ್ಸ, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಮಾಣ್ಡುಕ, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದುರ್ವಾಸ, ನಾರದ, ಕಶ್ಯಪ—
ಇತ್ಯೇತೇ ಋಷಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವರ್ಣಾನಾಂ ಕ್ರಮಶೋ ಮುನೇ । ಗಾಯತ್ರ್ಯುಷ್ಣಿಗನುಷ್ಟುಪ್ ಚ ಬೃಹತೀ ಪಙ್ಕ್ತಿರೇವ ಚ
ಈ ಋಷಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಗಾಯತ್ರಿ, ಉಷ್ಣಿಕ್, ಅನುಷ್ಟುಪ್, ಬೃಹತಿ, ಪಂಕ್ತಿ—
ತ್ರಿಷ್ಟುಭಂ ಜಗತೀ ಚೈವ ತಥಾತಿಜಗತೀ ಮತಾ । ಶಕ್ವರ್ಯತಿಶಕ್ವರೀ ಚ ಧೃತಿಶ್ಚಾತಿಧೃತಿಸ್ತಥಾ
ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಜಗತಿ, ಅತಿಜಗತಿ, ಶಕ್ವರಿ, ಅತಿಶಕ್ವರಿ, ಧೃತಿ, ಅತಿಧೃತಿಯೂ ಸಹ—
ವಿರಾಟ್ಪ್ರಸ್ತಾರಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚ ಕೃತಿಃ ಪ್ರಕೃತಿರಾಕೃತಿಃ । ವಿಕೃತಿಃ ಸಕೃತಿಶ್ಚೈವಾಕ್ಷರಪಙ್ಕ್ತಿಸ್ತಥೈವ ಚ
ವಿರಾಟ್, ಪ್ರಸ್ತಾರ, ಪಂಕ್ತಿ, ಕೃತಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಆಕೃತಿ, ವಿಕೃತಿ, ಸಕೃತಿ, ಅಕ್ಷರಪಂಕ್ತಿಯೂ ಸಹ—
ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತಿಚ್ಛನ್ದಸ್ತಥಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಇತ್ಯೇತಾನಿ ಚ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಕೀರ್ತಿತಾನಿ ಮಹಾಮುನೇ
ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ, ಇತಿ ಛಂದಸ್ಸು, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಈ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದೈವತಾನಿ ಶೃಣು ಪ್ರಾಜ್ಞ ತೇಷಾಮೇವಾನುಪೂರ್ವಶಃ । ಆಗ್ನೇಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಕಮ್
ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತನೇ, ಆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇಳು: ಮೊದಲನೆಯದು ಅಗ್ನೇಯ, ಎರಡನೆಯದು ಪ್ರಜಾಪತ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ತೃತೀಯಂ ಚ ತಥಾ ಸೌಮ್ಯಮೀಶಾನಂ ಚ ಚತುರ್ಥಕಮ್ । ಸಾವಿತ್ರಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಷಷ್ಠಮಾದಿತ್ಯದೈವತಮ್
ಮೂರನೆಯದು ಸೌಮ್ಯ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಈಶಾನ; ಐದನೆಯದು ಸಾವಿತ್ರಿ, ಆರನೆಯದು ಆದಿತ್ಯದ ದೇವತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಸಪ್ತಮಂ ತು ಮೈತ್ರಾವರುಣಮಷ್ಟಮಮ್ । ನವಮಂ ಭಗದೈವತ್ಯಂ ದಶಮಂ ಚಾರ್ಯಮೇಶ್ವರಮ್
ಏಳನೆಯದು ಬೃಹಸ್ಪತ್ಯ, ಎಂಟನೆಯದು ಮೈತ್ರಾವರುಣ; ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಭಗದೈವತ, ಹತ್ತನೆಯದು ಆರ್ಯಮೇಶ್ವರ.
ಗಣೇಶಮೇಕಾದಶಕಂ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಂ ದ್ವಾದಶಕಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಪೌಷ್ಣಂ ತ್ರಯೋದಶಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ಚ ಚತುರ್ದಶಮ್
ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಗಣೇಶ, ಹನ್ನೆರಡನೆಯದು ತ್ವಷ್ಟೃ; ಹದಿಮೂರನೆಯದು ಪೌಷ್ಣ, ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯದು ಇಂದ್ರಾಗ್ನಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ವಾಯವ್ಯಂ ಪಞ್ಚದಶಕಂ ವಾಮದೈವ್ಯಂ ಚ ಷೋಡಶಮ್ । ಮೈತ್ರಾವರುಣಿದೈವತ್ಯಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಸಪ್ತದಶಾಕ್ಷರಮ್
ಹದಿನೈದನೆಯದು ವಾಯವ್ಯ, ಹದಿನಾರನೆಯದು ವಾಮದೈವ್ಯ; ಹದಿನೇಳನೆಯದು ಮೈತ್ರಾವರುಣಿದೈವತ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅಷ್ಟಾದಶಂ ವೈಶ್ವದೇವಮೂನವಿಂಶಂ ತು ಮಾತೃಕಮ್ । ವೈಷ್ಣವಂ ವಿಂಶತಿತಮಂ ವಸುದೈವತಮೀರಿತಮ್
ಹದಿನೆಂಟನೆಯದು ವೈಶ್ವದೇವ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯದು ಮಾತೃಕ; ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯದು ವೈಷ್ಣವ, ವಸುದೈವತ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಏಕವಿಂಶತಿಸಂಖ್ಯಾಕಂ ದ್ವಾವಿಂಶಂ ರುದ್ರದೈವತಮ್ । ತ್ರಯೋವಿಂಶಂ ಚ ಕೌಬೇರಮಾಶ್ವಿನಂ ತತ್ತ್ವಸಂಖ್ಯಕಮ್
ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯದು ಏಕವಿಂಶ, ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯದು ರುದ್ರದೈವತ; ಇಪ್ಪತ್ತಮೂರನೆಯದು ಕೌಬೇರ, ಅಶ್ವಿನ ತತ್ತ್ವಸಂಖ್ಯಕ.
ಚತುರ್ವಿಂಶತಿವರ್ಣಾನಾಂ ದೇವತಾನಾಂ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ । ಕಥಿತಃ ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಮಹಾಪಾಪೈಕಶೋಧನಃ । ಯದಾಕರ್ಣನಮಾತ್ರೇಣ ಸಾಙ್ಗಂ ಜಾಪ್ಯಫಲಂ ಮುನೇ
ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವು, ಮಹಾಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುವಂತಹವು. ಮುನಿಯೇ, ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿದರೆ ಜಪಮಾಡಿದ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಗಾಯತ್ರಿಶಕ್ತ್ಯಾದಿಪ್ರತಿಪಾದನಮ್ ಶ್ರೀನಾರಾಯಣ ಉವಾಚ ವರ್ಣಾನಾಂ ಶಕ್ತಯಃ ಕಾಶ್ಚ ತಾಃ ಶೃಣುಷ್ವ ಮಹಾಮುನೇ । ವಾಮದೇವೀ ಪ್ರಿಯಾ ಸತ್ಯಾ ವಿಶ್ವಾ ಭದ್ರವಿಲಾಸಿನೀ
ಶ್ರೀನಾರಾಯಣನು ಹೀಗೆಂದನು: ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಅಕ್ಷರಗಳ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಕೇಳು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಾಮದೇವಿ, ಪ್ರಿಯಾ, ಸತ್ಯಾ, ವಿಶ್ವಾ, ಭದ್ರವಿಲಾಸಿನಿ.
ಪ್ರಭಾವತೀ ಜಯಾ ಶಾನ್ತಾ ಕಾನ್ತಾ ದುರ್ಗಾ ಸರಸ್ವತೀ । ವಿದ್ರುಮಾ ಚ ವಿಶಾಲೇಶಾ ವ್ಯಾಪಿನೀ ವಿಮಲಾ ತಥಾ
ಪ್ರಭಾವತಿ, ಜಯಾ, ಶಾಂತಾ, ಕಾಂತಾ, ದುರ್ಗಾ, ಸರಸ್ವತಿ, ವಿದ್ರುಮಾ, ವಿಶಾಲೇಶಾ, ವ್ಯಾಪಿನಿ ಮತ್ತು ವಿಮಲಾ.
ತಮೋಽಪಹಾರಿಣೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ವಿಶ್ವಯೋನಿರ್ಜಯಾ ವಶಾ । ಪದ್ಮಾಲಯಾ ಪರಾ ಶೋಭಾ ಭದ್ರಾ ಚ ತ್ರಿಪದಾ ಸ್ಮೃತಾ
ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವವಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ, ವಿಶ್ವದ ಮೂಲವಾದವಳು, ಜಯಾ, ವಶಾ, ಪದ್ಮಾಲಯಾ, ಪರಾ, ಶೋಭಾ, ಭದ್ರಾ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪದಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದವಳು.
ಚತುರ್ವಿಂಶತಿವರ್ಣಾನಾಂ ಶಕ್ತಯಃ ಸಮುದಾಹೃತಾಃ । ಅತಃ ಪರಂ ವರ್ಣವರ್ಣಾನ್ವ್ಯಾಹರಾಮಿ ಯಥಾತಥಮ್
ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳ ಶಕ್ತಿಗಳು. ಈಗಿನಿಂದ ನಾನು ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಚಮ್ಪಕಾ ಅತಸೀಪುಷ್ಪಸನ್ನಿಭಂ ವಿದ್ರುಮಂ ತಥಾ । ಸ್ಫಟಿಕಾಕಾರಕಂ ಚೈವ ಪದ್ಮಪುಷ್ಪಸಮಪ್ರಭಮ್
ಚಂಪಕ ಹೂವಿನಂತೆಯೂ, ಅತಸಿ ಹೂವಿನಂತೆಯೂ, ವಿದ್ರುಮದಂತೆಯೂ, ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ, ಮತ್ತು ಪದ್ಮ ಹೂವಿನ ಪ್ರಕಾಶದಂತೆಯೂ.
ತರುಣಾದಿತ್ಯಸಙ್ಕಾಶಂ ಶಙ್ಖಕುನ್ದೇನ್ದುಸನ್ನಿಭಮ್ । ಪ್ರವಾಲಪದ್ಯಪತ್ರಾಭಂ ಪದ್ಮರಾಗಸಮಪ್ರಭಮ್
ಹಸಿರು ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ಶಂಖ, ಕುಂದ ಹೂ, ಚಂದ್ರನಂತೆಯೂ, ತೆನೆ ಎಲೆಗಳ ಬಣ್ಣದಂತೆಯೂ, ಪದ್ಮರಾಗ ರತ್ನದ ಪ್ರಕಾಶದಂತೆಯೂ.
ಇನ್ದ್ರನೀಲಮಣಿಪ್ರಖ್ಯಂ ಮೌಕ್ತಿಕಂ ಕುಙ್ಕುಮಪ್ರಭಮ್ । ಅಞ್ಜನಾಭಂ ಚ ರಕ್ತಂ ಚ ವೈದೂರ್ಯಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸನ್ನಿಭಮ್
ಇಂದ್ರನೀಲ ರತ್ನದ ಹೊಳಪಿನಂತೆಯೂ, ಮುತ್ತಿನಂತೆಯೂ, ಕುಂಕುಮದ ಬಣ್ಣದಂತೆಯೂ, ಅಂಜನದಂತೆ, ಕೆಂಪು, ವೈದುರ್ಯ, ಮತ್ತು ಜೇನುಬಣ್ಣದಂತೆಯೂ.
ಹಾರಿದ್ರಂ ಕುನ್ದದುಗ್ಧಾಭಂ ರವಿಕಾನ್ತಿಸಮಪ್ರಭಮ್ । ಶುಕಪುಚ್ಛನಿಭಂ ತದ್ವಚ್ಛತಪತ್ರನಿಭಂ ತಥಾ
ಹಳದಿ, ಕುಂದ ಹಾಲಿನ ಬಿಳುಪು, ಸೂರ್ಯನ ಹೊಳಪು, ಗಿಳಿಯ ಹಲ್ಲಿನಂತೆಯೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಶತಪತ್ರ ಎಲೆಯಂತೆಯೂ.
ಕೇತಕೀಪುಷ್ಪಸಂಕಾಶಂ ಮಲ್ಲಿಕಾಕುಸುಮಪ್ರಭಮ್ । ಕರವೀರಶ್ಚ ಇತ್ಯೇತೇ ಕ್ರಮೇಣ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ
ಕೇತಕಿ ಹೂವಿನಂತೆಯೂ, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವಿನ ಪ್ರಕಾಶದಂತೆಯೂ, ಕರವೀರ ಹೂವಿನಂತೆಯೂ—ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವರ್ಣಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಶ್ಚ ವರ್ಣಾನಾಂ ಮಹಾಪಾಪವಿಶೋಧನಾಃ । ಪೃಥಿವ್ಯಾಪಸ್ತಥಾ ತೇಜೋ ವಾಯುರಾಕಾಶ ಏವ ಚ
ಅಕ್ಷರಗಳ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇವು ಮಹಾಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಹಾಕುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ.
ಗನ್ಧೋ ರಸಶ್ಚ ರೂಪಂ ಚ ಶಬ್ದಃ ಸ್ಪರ್ಶಸ್ತಥೈವ ಚ । ಉಪಸ್ಥಂ ಪಾಯುಪಾದಂ ಚ ಪಾಣೀ ವಾಗಪಿ ಚ ಕ್ರಮಾತ್
ಗುಣ, ರುಚಿ, ರೂಪ, ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ; ಜನನಾಂಗ, ಗುದ, ಕಾಲುಗಳು, ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಮಾತು—ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ.