ರಾಜಾ ತಸ್ಮೈ ದದೌ ತಾಂ ಚ ರತ್ನಭೂಷಣಭೂಷಿತಾಮ್ । ಸೋಽಪಿ ಸಾರ್ಧಂ ಕೌತುಕೇನ ತಾಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಗೃಹಂ ಯಯೌ
ರಾಜನು ಆಕೆಯನ್ನು ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಅವನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಮನೆಗೆ ಹೋದನು.
ಸ ಚ ಸಂವತ್ಸರೇಽತೀತೇ ಸತ್ಯವಾನ್ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಃ । ಜಗಾಮ ಫಲಕಾಷ್ಠಾರ್ಥಂ ಪ್ರಹರ್ಷಂ ಪಿತುರಾಜ್ಞಯಾ
ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಸತ್ಯವಂತನು ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಹರ್ಷದಿಂದ ಇಂಧನಕ್ಕಾಗಿ ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಹೋದನು.
ಜಗಾಮ ಸಾಧ್ವೀ ತತ್ಪಶ್ಚಾತ್ಸಾವಿತ್ರೀ ದೈವಯೋಗತಃ । ನಿಪತ್ಯ ವೃಕ್ಷಾದ್ದೈವೇನ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತತ್ಯಾಜ ಸತ್ಯವಾನ್
ಆ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಾದ ಸಾವಿತ್ರಿ ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹೋದಳು. ದೈವದ ನಿಯಮದಿಂದ ಸತ್ಯವಂತನು ಮರದಿಂದ ಬಿದ್ದು ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟನು.
ಯಮಸ್ತಂ ಪುರುಷಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬದ್ಧ್ವಾಙ್ಗುಷ್ಠಸಮಂ ಮುನೇ । ಗೃಹೀತ್ವಾ ಗಮನಂ ಚಕ್ರೇ ತತ್ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಯಯೌ ಸತೀ
ಯಮನು ಆ ಮಾನವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನ ಅಂಗುಷ್ಠದಷ್ಟು ಆತ್ಮವನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹೊರಟನು. ಆ ಸತಿ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹೋದಳು.
ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಂ ಸುದತೀಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯಮಃ ಸಂಯಮನೀಪತಿಃ । ಉವಾಚ ಮಧುರಂ ಸಾಧ್ವೀಂ ಸಾಧೂನಾಂ ಪ್ರವರೋ ಮಹಾನ್
ಅನಂತರ ಆ ಸುಂದರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಸಂಯಮನಾಧಿಯಾದ ಯಮನು ಆ ಸದ್ವ್ರತೆಯಾದ ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಧರ್ಮರಾಜ ಉವಾಚ ಅಹೋ ಕ್ವ ಯಾಸಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಮಾನುಷೀಂ ತನುಮ್ । ಯದಿ ಯಾಸ್ಯಸಿ ಕಾನ್ತೇನ ಸಾರ್ಧಂ ದೇಹಂ ತದಾ ತ್ಯಜ
ಧರ್ಮರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: ಸಾವಿತ್ರಿ, ನೀನು ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ? ಪ್ರಿಯ ಪತಿಯೊಡನೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದರೆ, ಈ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗು.
ಗನ್ತುಂ ಮರ್ತ್ಯೋ ನ ಶಕ್ನೋತಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪಾಞ್ಚಭೌತಿಕಮ್ । ದೇಹಂ ಚ ಮಮ ಲೋಕಂ ಚ ನಶ್ವರಂ ನಶ್ವರಃ ಸದಾ
ಐದು ಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮನುಷ್ಯನು ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಲೋಕವೂ, ಈ ದೇಹವೂ ಸದಾ ನಾಶವಾಗುವವು.
ಭರ್ತುಸ್ತೇ ಪೂರ್ಣಕಾಲೋ ವೈ ಬಭೂವ ಭಾರತೇ ಸತಿ । ಸ್ವಕರ್ಮಫಲಭೋಗಾರ್ಥಂ ಸತ್ಯವಾನ್ ಯಾತಿ ಮದ್ಗೃಹಮ್
ಭಾರತಿಯೆ, ನಿನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾದ ಕಾಲವು ಬಂದಿದೆ. ತನ್ನ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಸತ್ಯವಂತನು ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಕರ್ಮಣಾ ಜಾಯತೇ ಜನ್ತುಃ ಕರ್ಮಣೈವ ಪ್ರಲೀಯತೇ । ಸುಖಂ ದುಃಖಂ ಭಯಂ ಶೋಕಃ ಕರ್ಮಣೈವ ಪ್ರಣೀಯತೇ
ಪ್ರಾಣಿಯು ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಖ, ದುಃಖ, ಭಯ, ಶೋಕ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತವೆ.
ಕರ್ಮಣೇನ್ದ್ರೋ ಭವೇಜ್ಜೀವೋ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಃ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ । ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ಹರೇರ್ದಾಸೋ ಜನ್ಮಾದಿರಹಿತೋ ಭವೇತ್
ಕರ್ಮದಿಂದ ಜೀವನು ಇಂದ್ರನಾಗಬಹುದು, ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗನಾಗಬಹುದು, ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಹರಿಯ ದಾಸನಾಗಬಹುದು, ಅಥವಾ ಜನ್ಮವಿಲ್ಲದವನಾಗಬಹುದು.
ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಮಮರತ್ವಂ ಲಭೇದ್ ಧ್ರುವಮ್ । ಲಭೇತ್ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ವಿಷ್ಣೋಃ ಸಾಲೋಕ್ಯಾದಿಚತುಷ್ಟಯಮ್
ತನುಮಾನದ ಕೆಲಸದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಮರತ್ವವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಸಮೀಪತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಸುರತ್ವಂ ಚ ಮನುತ್ವಂ ಚ ರಾಜೇನ್ದ್ರತ್ವಂ ಲಭೇನ್ನರಃ । ಕರ್ಮಣಾ ಚ ಶಿವತ್ವಂ ಚ ಗಣೇಶತ್ವಂ ತಥೈವ ಚ
ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ಕೆಲಸದಿಂದ ದೇವತೆ, ಮಾನವ ಅಥವಾ ರಾಜನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೆಲಸದಿಂದ ಶಿವನಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಗಣೇಶನಾಗಬಹುದು.
ಕರ್ಮಣಾ ಚ ಮುನೀನ್ದ್ರತ್ವಂ ತಪಸ್ವಿತ್ವಂ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ । ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವಂ ವೈಶ್ಯತ್ವಂ ಚ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ
ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ಮಹರ್ಷಿ ಅಥವಾ ತಪಸ್ವಿಯಾಗಬಹುದು. ತನ್ನ ಕೆಲಸದಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಅಥವಾ ವೈಶ್ಯನಾಗಬಹುದು.
ಕರ್ಮಣೈವ ಚ ಮ್ಲೇಚ್ಛತ್ವಂ ಲಭತೇ ನಾತ್ರ ಸಂಶಯಃ । ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ಜಙ್ಗಮತ್ವಂ ಶೈಲತ್ವಂ ಚ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ
ಕೆಲಸದ ಬಲದಿಂದ ಮ್ಲೇಚ್ಛನಾಗಬಹುದು—ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ. ತನ್ನ ಕೆಲಸದಿಂದ ಚರಾಚರ ಜೀವಿಯಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಪರ್ವತವಾಗಬಹುದು.
ಕರ್ಮಣಾ ರಾಕ್ಷಸತ್ವಂ ಚ ಕಿನ್ನರತ್ವಂ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ । ಕರ್ಮಣೈವಾಧಿಪತ್ಯಂ ಚ ವೃಕ್ಷತ್ವಂ ಚ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ
ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ರಾಕ್ಷಸನಾಗಬಹುದು, ತನ್ನ ಕೆಲಸದಿಂದ ಕಿನ್ನರನಾಗಬಹುದು. ಕೆಲಸದಿಂದಲೇ ಅಧಿಪತಿಯೂ ಆಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಮರವಾಗಬಹುದು.
ಕರ್ಮಣೈವ ಪಶುತ್ವಂ ಚ ವನಜೀವೀ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ । ಕರ್ಮಣಾ ಕ್ಷುದ್ರಜನ್ತುತ್ವಂ ಕೃಮಿತ್ವಂ ಚ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ
ಕೆಲಸದ ಬಲದಿಂದ ಪಶುವಾಗಬಹುದು, ತನ್ನ ಕೆಲಸದಿಂದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನಾಗಬಹುದು. ಕೆಲಸದಿಂದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ತನ್ನ ಕೆಲಸದಿಂದ ಹುಳುವಾಗಬಹುದು.
ದೈತೇಯತ್ವಂ ದಾನವತ್ವಮಸುರತ್ವಂ ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ । ಇತ್ಯೇತದುಕ್ತ್ವಾ ಸಾವಿತ್ರೀಂ ವಿರರಾಮ ಸ ವೈ ಯಮಃ
ತನ್ನ ಕೆಲಸದಿಂದ ದೈತ್ಯ, ದಾನವ ಅಥವಾ ಅಸುರನಾಗಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಯಮನು ಸಾವಿತ್ರಿಗೆ ಮಾತನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು.
ಇತಿ ಶ್ರೀಮದ್ದೇವೀಭಾಗವತೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇಽಷ್ಟಾದಶಸಾಹಸ್ರ್ಯಾಂ ಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನವಮಸ್ಕನ್ಧೇ ಸಾವಿತ್ರ್ಯುಪಾಖ್ಯಾನೇ ಯಮಸಾವಿತ್ರೀಸಂವಾದವರ್ಣನಂ ನಾಮ ಸಪ್ತವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ
ಹೀಗೆ ಎಂಟು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಶ್ರೀಮದ್ದೇವೀಭಾಗವತ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಸ್ಕಂಧದ ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಯಮ-ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಸಂವಾದವರ್ಣನೆ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.
ಸಾವಿತ್ರ್ಯುಪಾಖ್ಯಾನೇ ಯಮಸಾವಿತ್ರೀಸಂವಾದವರ್ಣನಮ್ ಶ್ರೀನಾರಾಯಣ ಉವಾಚ ಯಮಸ್ಯ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಸಾವಿತ್ರೀ ಚ ಪತಿವ್ರತಾ । ತುಷ್ಟಾವ ಪರಯಾ ಭಕ್ತ್ಯಾ ತಮುವಾಚ ಮನಸ್ವಿನೀ
ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಸಂವಾದವರ್ಣನೆ: ಶ್ರೀನಾರಾಯಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು—ಯಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪತಿವ್ರತೆ ಸಾವಿತ್ರಿ, ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
ಸಾವಿತ್ರ್ಯುವಾಚ ಕಿಂ ಕರ್ಮ ತದ್ಭವೇತ್ಕೇನ ಕೋ ವಾ ತದ್ಧೇತುರೇವ ಚ । ಕೋ ವಾ ದೇಹೀ ಚ ದೇಹಃ ಕಃ ಕೋ ವಾತ್ರ ಕರ್ಮಕಾರಕಃ
ಸಾವಿತ್ರಿ ಹೇಳಿದಳು: ಯಾವುದು ಕೆಲಸ? ಅದನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? ಅದರ ಕಾರಣವೇನು? ದೇಹವು ಯಾವದು, ದೇಹಿಯಾರು? ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು?
ಕಿಂ ವಾ ಜ್ಞಾನಂ ಚ ಬುದ್ಧಿಃ ಕಾ ಕೋ ವಾ ಪ್ರಾಣಃ ಶರೀರಿಣಾಮ್ । ಕಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಕಿಂ ತೇಷಾಂ ಲಕ್ಷಣಂ ದೇವತಾಶ್ಚ ಕಾಃ
ಯಾವುದು ಜ್ಞಾನ, ಯಾವುದು ಬುದ್ಧಿ? ಪ್ರಾಣನು ಯಾರಲ್ಲಿ ಇದೆ? ಯಾವವು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು? ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣವೇನು, ಅವುಗಳಿಗೆ ದೇವತೆಗಳೆಂದರೆ ಯಾರು?
ಭೋಕ್ತಾ ಭೋಜಯಿತಾ ಕೋ ವಾ ಕೋ ವಾ ಭೋಗಶ್ಚ ನಿಷ್ಕೃತಿಃ । ಕೋ ಜೀವಃ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಕಸ್ತನ್ಮೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮರ್ಹಸಿ
ಯಾರು ಭೋಗಿಸುವವರು, ಯಾರು ಭೋಗ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ? ಭೋಗವೇನು, ಮುಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಏನು? ಜೀವನು ಯಾರು, ಪರಮಾತ್ಮನು ಯಾರು? ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು.
ಧರ್ಮ ಉವಾಚ ವೇದಪ್ರಣಿಹಿತೋ ಧರ್ಮಃ ಕರ್ಮ ಯನ್ಮಙ್ಗಲಂ ಪರಮ್ । ಅವೈದಿಕಂ ತು ಯತ್ಕರ್ಮ ತದೇವಾಶುಭಮೇವ ಚ
ಧರ್ಮನು ಹೇಳಿದನು: ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದೇ ಧರ್ಮ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಕೆಲಸ. ವೇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕೆಲಸ ಯಾವದು, ಅದು ಶುಭವಲ್ಲ.
ಅಹೈತುಕೀ ದೇವಸೇವಾ ಸಂಕಲ್ಪರಹಿತಾ ಸತೀ । ಕರ್ಮನಿರ್ಮೂಲರೂಪಾ ಚ ಸಾ ಏವ ಪರಭಕ್ತಿದಾ
ಯಾವುದೇ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಸಂಕಲ್ಪವಿಲ್ಲದೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ಕೆಲಸದ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು, ಅದೇ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಕೋ ವಾ ಕರ್ಮಫಲಂ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಕೋ ವಾ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ಏವ ಚ । ಬ್ರಹ್ಮಭಕ್ತೋ ಯೋ ನರಶ್ಚ ಸ ಚ ಮುಕ್ತಃ ಶ್ರುತಃ ಶ್ರುತೌ
ಯಾರು ಕೆಲಸದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಅದರಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತಾರೆ? ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿರುವವನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುಜರಾವ್ಯಾಧಿಶೋಕಭೀತಿವಿವರ್ಜಿತಃ । ಭಕ್ತಿಶ್ಚ ದ್ವಿವಿಧಾ ಸಾಧ್ವಿ ಶ್ರುತ್ಯುಕ್ತಾ ಸರ್ವಸಮ್ಮತಾ
ಅವನಿಗೆ ಹುಟ್ಟು, ಸಾವು, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ರೋಗ, ದುಃಖ, ಭಯ ಇಲ್ಲ. ಸತ್ಪಾತ್ರೆಯೇ, ಭಕ್ತಿ ಎರಡು ವಿಧ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ.
ನಿರ್ವಾಣಪದದಾತ್ರೀ ಚ ಹರಿರೂಪಪ್ರದಾ ನೃಣಾಮ್ । ಹರಿರೂಪಸ್ವರೂಪಾಂ ಚ ಭಕ್ತಿಂ ವಾಞ್ಛನ್ತಿ ವೈಷ್ಣವಾಃ
ಅದು ಮುಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಹರಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಮಾನವರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಹರಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವೈಷ್ಣವರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
ಅನ್ಯೇ ನಿರ್ವಾಣಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಯೋಗಿನೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ತಮಾಃ । ಕರ್ಮಣೋ ಬೀಜರೂಪಶ್ಚ ಸತತಂ ತತ್ಫಲಪ್ರದಃ
ಇತರರು, ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲಸದ ಬೀಜರೂಪ ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಕರ್ಮರೂಪಶ್ಚ ಭಗವಾನ್ಪರಾತ್ಮಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪರಾ । ಸೋಽಪಿ ತದ್ಧೇತುರೂಪಶ್ಚ ದೇಹೋ ನಶ್ವರ ಏವ ಚ
ಭಗವಂತನು ಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದು, ಪರಮಾತ್ಮನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನೇ ಪರಮ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಕಾರಣನೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ದೇಹವು ನಾಶವಾಗುವದು.
ಪೃಥಿವೀ ವಾಯುರಾಕಾಶೋ ಜಲಂ ತೇಜಸ್ತಥೈವ ಚ । ಏತಾನಿ ಸೂತ್ರರೂಪಾಣಿ ಸೃಷ್ಟಿರೂಪವಿಧೌ ಸತಃ
ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ, ಆಕಾಶ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ—ಈ ಐದುಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಗಳಂತೆ ಇರುತ್ತವೆ.