ವೀರಾಸನಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಕ್ರಮಾದಾಸನಪಞ್ಚಕಮ್ । ಊರ್ವೋರುಪರಿ ವಿನ್ಯಸ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ಪಾದತಲೇ ಶುಭೇ
ವೀರಾಸನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಈ ಐದು ಆಸನಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ. ಕಾಲಿನ ತಳಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇಡುವುದು—
ಅಙ್ಗುಷ್ಠೌ ಚ ನಿಬಧ್ನೀಯಾದ್ಧಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವ್ಯುತ್ಕ್ರಮಾತ್ತತಃ । ಪದ್ಮಾಸನಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಯೋಗಿನಾಂ ಹೃದಯಙ್ಗಮಮ್
ಮೆಟ್ಟಿನ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಂದುಮುಖವಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವುದು, ಇದನ್ನು ಪದ್ಮಾಸನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾದದು.
ಜಾನೂರ್ವೋರನ್ತರೇ ಸಮ್ಯಕ್ಕೃತ್ವಾ ಪಾದತಲೇ ಶುಭೇ । ಋಜುಕಾಯೋ ವಿಶೇದ್ಯೋಗೀ ಸ್ವಸ್ತಿಕಂ ತತ್ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ
ಮೂಳೆ ಮತ್ತು ತೊಡೆಯ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲಿನ ತಳಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ದೇಹವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು; ಇದನ್ನು ಸ್ವಸ್ತಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸೀವನ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ನ್ಯಸ್ಯ ಗುಲ್ಫಯುಗ್ಮಂ ಸುನಿಶ್ಚಿತಮ್ । ವೃಷಣಾಧಃ ಪಾದಪಾರ್ಷ್ಣೀ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಭ್ಯಾಂ ಪರಿಬನ್ಧಯೇತ್
ಕಾಲಿನ ಎರಡು ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಸೀಮೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ವೃಷಣದ ಕೆಳಗೆ ಹೆಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಎರಡೂ ಹೆಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂಧಿಸಬೇಕು.
ಭದ್ರಾಸನಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಯೋಗಿಭಿಃ ಪರಿಪೂಜಿತಮ್ । ಉರ್ವೋಃ ಪಾದೌ ಕ್ರಮಾನ್ನ್ಯಸ್ಯ ಜಾನ್ವೋಃ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಮುಖಾಙ್ಗುಲೀ
ಇದನ್ನು ಭದ್ರಾಸನವೆಂದು ಯೋಗಿಗಳು ಗೌರವದಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ಬೆರಳುಗಳು ಮೂಳೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಇರಬೇಕು—
ಕರೌ ವಿದಧ್ಯಾದಾಖ್ಯಾತಂ ವಜ್ರಾಸನಮನುತ್ತಮಮ್ । ಏಕಂ ಪಾದಮಧಃ ಕೃತ್ವಾ ವಿನ್ಯಸ್ಯೋರುಂ ತಥೋತ್ತರೇ
ಕೈಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ ಇಡುವುದು, ಇದನ್ನು ವಜ್ರಾಸನವೆಂದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಸನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕಾಲನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಇಟ್ಟು, ತೊಡೆಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಇಡುವುದು—
ಋಜುಕಾಯೋ ವಿಶೇದ್ಯೋಗೀ ವೀರಾಸನಮಿತೀರಿತಮ್ । ಇಡಯಾಽಽಕರ್ಷಯೇದ್ವಾಯುಂ ಬಾಹ್ಯಂ ಷೋಡಶಮಾತ್ರಯಾ
ದೇಹವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಇದನ್ನು ವೀರಾಸನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಎಡ ನಾಡಿಯಿಂದ ಉಸಿರನ್ನು ಎಳೆಯುವುದು, ಹದಿನಾರು ಎಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಹೊರಗೆ—
ಧಾರಯೇತ್ಪೂರಿತಂ ಯೋಗೀ ಚತುಃಷಷ್ಟ್ಯಾ ತು ಮಾತ್ರಯಾ । ಸುಷುಮ್ನಾಮಧ್ಯಗಂ ಸಮ್ಯಗ್ದ್ವಾತ್ರಿಂಶನ್ಮಾತ್ರಯಾ ಶನೈಃ
ಯೋಗಿ ಉಸಿರನ್ನು ಒಳಗೆ ಹಾಕಿ, ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಎಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಹಿಡಿದು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಧ್ಯ ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಎಣಿಕೆಯಷ್ಟು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಬೇಕು—
ನಾಡ್ಯಾ ಪಿಙ್ಗಲಯಾ ಚೈವ ರೇಚಯೇದ್ಯೋಗವಿತ್ತಮಃ । ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಮಿಮಂ ಪ್ರಾಹೂರ್ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಾಃ
ಅನುಭವಿಯಾದ ಯೋಗಿ ಬಲ ನಾಡಿಯಿಂದ ಉಸಿರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಬೇಕು; ಈ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಭೂಯೋ ಭೂಯಃ ಕ್ರಮಾತ್ತಸ್ಯ ಬಾಹ್ಯಮೇವಂ ಸಮಾಚರೇತ್ । ಮಾತ್ರಾವೃದ್ಧಿಃ ಕ್ರಮೇಣೈವ ಸಮ್ಯಗ್ದ್ವಾದಶ ಷೋಡಶ
ಹೆಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಈ ರೀತಿ ಹೊರ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಎಣಿಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹನ್ನೆರಡು, ಹದಿನಾರು ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು.
ಜಪಧ್ಯಾನಾದಿಭಿಃ ಸಾರ್ಧಂ ಸಗರ್ಭಂ ತಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ । ತದಪೇತಂ ವಿಗರ್ಭಂ ಚ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಂ ಪರೇ ವಿದುಃ
ಜಪ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಇತರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಾಗರ್ಭ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅವು ಇಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರರು ವಿಗರ್ಭ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ರಮಾದಭ್ಯಸ್ಯತಃ ಪುಂಸೋ ದೇಹೇ ಸ್ವೇದೋದ್ಗಮೋಽಧಮಃ । ಮಧ್ಯಮಃ ಕಮ್ಪಸಂಯುಕ್ತೋ ಭೂಮಿತ್ಯಾಗಃ ಪರೋ ಮತಃ
ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬೆವರು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕಡಿಮೆ ಫಲ; ಮಧ್ಯಮ ಫಲದಲ್ಲಿ ಕಂಪನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಉತ್ತಮಸ್ಯ ಗುಣಾವಾಪ್ತಿರ್ಯಾವಚ್ಛೀಲನಮಿಷ್ಯತೇ । ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ವಿಚರತಾಂ ವಿಷಯೇಷು ನಿರರ್ಗಲಮ್
ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫಲದಲ್ಲಿ ಗುಣಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿದಷ್ಟೂ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಸುತ್ತಾಡುವಾಗ—
ಬಲಾದಾಹರಣಂ ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೋಽಭಿಧೀಯತೇ । ಅಙ್ಗುಷ್ಠಗುಲ್ಫಜಾನೂರುಮೂಲಾಧೋಲಿಙ್ಗನಾಭಿಷು
ಅವುಗಳಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವುದು ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂಗುಷ್ಠ, ಮೂಳೆ, ತೊಡೆ, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕೆಳಭಾಗ—
ಹೃದ್ಗ್ರೀವಾಕಣ್ಠದೇಶೇಷು ಲಮ್ಬಿಕಾಯಾಂ ತತೋ ನಸಿ । ಭ್ರೂಮಧ್ಯೇ ಮಸ್ತಕೇ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ದ್ವಾದಶಾನ್ತೇ ಯಥಾವಿಧಿ
ಹೃದಯ, ಕಂಠ, ಗಂಟಲು, ಲಂಬಿಕಾ, ನಂತರ ಮೂಗು, ಭ್ರೂಮಧ್ಯ, ತಲೆ, ಶಿರಸ್ಸು, ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ವಿಧಿಯಂತೆ—
ಧಾರಣಂ ಪ್ರಾಣಮರುತೋ ಧಾರಣೇತಿ ನಿಗದ್ಯತೇ । ಸಮಾಹಿತೇನ ಮನಸಾ ಚೈತನ್ಯಾನ್ತರವರ್ತಿನಾ
ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಉಸಿರನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುವುದು ಧಾರಣೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಒಳಗಿನ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬೇಕು—
ಆತ್ಮನ್ಯಭೀಷ್ಟದೇವಾನಾಂ ಧ್ಯಾನಂ ಧ್ಯಾನಮಿಹೋಚ್ಯತೇ । ಸಮತ್ವಭಾವನಾ ನಿತ್ಯಂ ಜೀವಾತ್ಮಪರಮಾತ್ಮನೋಃ
ಇಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನವೆಂದರೆ, ತಾನು ಆರಾಧಿಸುವ ದೇವರನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಜೀವಾತ್ಮ ಹಾಗೂ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮಭಾವನೆ ಹೊಂದುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಸಮಾಧಿಮಾಹುರ್ಮುನಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಮಷ್ಟಾಙ್ಗಲಕ್ಷಣಮ್ । ಇದಾನೀಂ ಕಥಯೇ ತೇಽಹಂ ಮನ್ತ್ರಯೋಗಮನುತ್ತಮಮ್
ಮುನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದರ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳು ಇದ್ದವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ನಾನು ನಿನಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಮಂತ್ರಯೋಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ವಿಶ್ವಂ ಶರೀರಮಿತ್ಯುಕ್ತಂ ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕಂ ನಗ । ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯಾಗ್ನಿತೇಜೋಭಿರ್ಜೀವಬ್ರಹ್ಮೈಕ್ಯರೂಪಕಮ್
ಈ ಜಗತ್ತು ಎಂಬುದು ದೇಹವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅದು ಐದು ಮೂಲಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಇದು ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಏಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ತಿಸ್ರಃ ಕೋಟ್ಯಸ್ತದರ್ಧೇನ ಶರೀರೇ ನಾಡಯೋ ಮತಾಃ । ತಾಸು ಮುಖ್ಯಾ ದಶ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತಾಭ್ಯಸ್ತಿಸ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ
ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕೋಟಿ ನಾಡಿಗಳು ಇದ್ದವೆಂದು, ಅವುಗಳ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.
ಪ್ರಧಾನಾ ಮೇರುದಣ್ಡೇಽತ್ರ ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯಾಗ್ರರೂಪಿಣೀ । ಇಡಾ ವಾಮೇ ಸ್ಥಿತಾ ನಾಡೀ ಶುಭ್ರಾ ತು ಚನ್ದ್ರರೂಪಿಣೀ
ಮುಖ್ಯವಾದ ನಾಡಿಗಳು ಮೆರುದಂಡದಲ್ಲಿ ಇವೆ, ಅವು ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇಡಾ ನಾಡಿ ಶುಭ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಚಂದ್ರನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಶಕ್ತಿರೂಪಾ ತು ಸಾ ನಾಡೀ ಸಾಕ್ಷಾದಮೃತವಿಗ್ರಹಾ । ದಕ್ಷಿಣೇ ಯಾ ಪಿಙ್ಗಲಾಖ್ಯಾ ಪುಂರೂಪಾ ಸೂರ್ಯವಿಗ್ರಹಾ
ಆ ನಾಡಿಯು ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಮೃತದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪಿಂಗಲಾ ನಾಡಿಯು ಪುರುಷಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಸೂರ್ಯನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಸರ್ವತೇಜೋಮಯೀ ಸಾ ತು ಸುಷುಮ್ನಾ ವಹ್ನಿರೂಪಿಣೀ । ತಸ್ಯಾ ಮಧ್ಯೇ ವಿಚಿತ್ರಾಖ್ಯೇ ಇಚ್ಛಾಜ್ಞಾನಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಮ್
ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು ಸುಷುಮ್ನಾ, ಅದು ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರ ಎಂಬ ನಾಡಿಯಿದ್ದು, ಅದು ಇಚ್ಛೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಮಧ್ಯೇ ಸ್ವಯಂಭೂಲಿಙ್ಗಂ ತು ಕೋಟಿಸೂರ್ಯಸಮಪ್ರಭಮ್ । ತದೂರ್ಧ್ವಂ ಮಾಯಾಬೀಜಂ ತು ಹರಾತ್ಮಾಬಿನ್ದುನಾದಕಮ್
ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗವಿದ್ದು, ಅದು ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರ ಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾಯಾಬೀಜ, ಹರನ ಆತ್ಮ, ಬಿಂದು ಮತ್ತು ನಾದ ಇವೆ.
ತದೂರ್ಧ್ವಂ ತು ಶಿಖಾಕಾರಾ ಕುಣ್ಡಲೀ ರಕ್ತವಿಗ್ರಹಾ । ದೇವ್ಯಾತ್ಮಿಕಾ ತು ಸಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಮದಭಿನ್ನಾ ನಗಾಧಿಪ
ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿಖೆಯಂತೆ ಕುಂಡಲಿನಿ ಇದ್ದಾಳೆ, ಆಕೆ ಕೆಂಪು ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆ ದೇವಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಪರ್ವತಾಧಿಪತೇ, ನನ್ನಿಂದ ಭಿನ್ನಳಲ್ಲ.
ತದ್ಬಾಹ್ಯೇ ಹೇಮರೂಪಾಭಂ ವಾದಿಸಾನ್ತಚತುರ್ದಲಮ್ । ದ್ರುತಹೇಮಸಮಪ್ರಖ್ಯಂ ಪದ್ಮಂ ತತ್ರ ವಿಚಿನ್ತಯೇತ್
ಅದರ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವಾದಿಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ನಾಲ್ಕು ದಳಗಳಿರುವ ಒಂದು ಪದ್ಮವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಹರಿದುಹೋಗುವ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪದ್ಮವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.
ತದೂರ್ಧ್ವಂ ತ್ವನಲಪ್ರಖ್ಯಂ ಷಡ್ದಲಂ ಹೀರಕಪ್ರಭಮ್ । ಬಾದಿಲಾನ್ತಷಡ್ವರ್ಣೇನ ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನಮನುತ್ತಮಮ್
ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ವಜ್ರದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಆರು ದಳಗಳಿರುವ ಪದ್ಮವಿದೆ. 'ಬ' ರಿಂದ 'ಲ' ವರೆಗೆ ಆರು ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನವಾಗಿದೆ.
ಮೂಲಮಾಧಾರಷಟ್ಕೋಣಂ ಮೂಲಾಧಾರಂ ತತೋ ವಿದುಃ । ಸ್ವಶಬ್ದೇನ ಪರಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನಂ ತತೋ ವಿದುಃ
ಮೂಲವಾದುದು ಆರು ಕೋಣೆಯಾದ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಪರಮ ಲಿಂಗವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ನಂತರ ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು.
ತದೂರ್ಧ್ವಂ ನಾಭಿದೇಶೇ ತು ಮಣಿಪೂರಂ ಮಹಾಪ್ರಭಮ್ । ಮೇಘಾಭಂ ವಿದ್ಯುದಾಭಂ ಚ ಬಹುತೇಜೋಮಯಂ ತತಃ
ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಾಭಿಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಬಹಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮಣಿಪೂರವಿದೆ. ಅದು ಮೇಘ ಮತ್ತು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ತುಂಬಾ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಮಣಿವದ್ಭಿನ್ನಂ ತತ್ಪದ್ಮಂ ಮಣಿಪದ್ಮಂ ತಥೋಚ್ಯತೇ । ದಶಭಿಶ್ಚ ದಲೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಡಾದಿಫಾನ್ತಾಕ್ಷರಾನ್ವಿತಮ್
ಆ ಪದ್ಮವು ಮಣಿಯಂತೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಮಣಿಪದ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಹತ್ತು ದಳಗಳಿದ್ದು, 'ಡ' ರಿಂದ 'ಫ' ವರೆಗೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.