ಧುನ್ಧುರ್ನಾಮಾ ಹತೋ ದೈತ್ಯಸ್ತೇನಾಸೌ ಪೃಥಿವೀತಲೇ । ಧುನ್ಧುಮಾರೇತಿ ವಿಖ್ಯಾತಂ ನಾಮ ಪ್ರಾಪಾತಿವಿಶ್ರುತಮ್
ಕುವಲಯಾಶ್ವನು ಧುಂಧು ಎಂಬ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಂದನು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನು ಧುಂಧುಮಾರ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದನು.
ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಯ ದೃಢಾಶ್ವಸ್ತು ಪಾಲಯಾಮಾಸ ಮೇದಿನೀಮ್ । ದೃಢಾಶ್ವಸ್ಯ ಸುತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಹರ್ಯಶ್ವ ಇತಿ ಕೀರ್ತಿತಃ
ಅವನ ಮಗನಾದ ದೃಢಾಶ್ವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಿದನು. ದೃಢಾಶ್ವನಿಗೆ ಹರ್ಯಶ್ವ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು.
ನಿಕುಮ್ಭಸ್ತತ್ಸುತಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಬಭೂವ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ । ಬರ್ಹಣಾಶ್ವೋ ನಿಕುಮ್ಭಸ್ಯ ಕುಶಾಶ್ವಸ್ತಸ್ಯ ವೈ ಸುತಃ
ಹರ್ಯಶ್ವನ ಮಗನಾಗಿ ನಿಕುಂಭ ಎಂಬ ರಾಜನು ಜನಿಸಿದ್ದನು. ನಿಕುಂಭನಿಗೆ ಬರ್ಹಣಾಶ್ವ ಎಂಬ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು, ಅವನಿಗೆ ಕುಶಾಶ್ವ ಎಂಬ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು.
ಪ್ರಸೇನಜಿತ್ಕೃಶಾಶ್ವಸ್ಯ ಬಲವಾನ್ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮಃ । ತಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ಮಹಾಭಾಗೋ ಯೌವನಾಶ್ವೇತಿ ವಿಶ್ರುತಃ
ಕೃಷಾಶ್ವನ ಮಗನಾದ ಪ್ರಸೇನಜಿತ್ ಬಲಶಾಲಿಯೂ ಸತ್ಯವಿಕ್ರಮನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ಯೌವನಾಶ್ವ ಎಂಬ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು.
ಯೌವನಾಶ್ವಸುತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ಮಾನ್ಧಾತೇತಿ ಮಹೀಪತಿಃ । ಅಷ್ಟೋತ್ತರಸಹಸ್ರಂ ತು ಪ್ರಾಸಾದಾ ಯೇನ ನಿರ್ಮಿತಾಃ
ಯೌವನಾಶ್ವನ ಮಗನಾದ ಮಾಂಧಾತೃ ರಾಜನು ಬಹಳ ಕೀರ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಸಾವಿರ ಎಂಟು ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದನು.
ಭಗವತ್ಯಾಸ್ತು ತುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ಮಹಾತೀರ್ಥೇಷು ಮಾನದ । ಮಾತೃಗರ್ಭೇ ನ ಜಾತೋಽಸಾವುತ್ಪನ್ನೋ ಜನಕೋದರೇ
ಮಹಾತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಅವನು ಆ ಅರಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಅವನು ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಿಂದ ಅಲ್ಲ, ತಂದೆಯ ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ್ದನು.
ನಿಃಸಾರಿತಸ್ತತಃ ಪುತ್ರಃ ಕುಕ್ಷಿಂ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಪಿತುಃ ಪುನಃ । ರಾಜೋವಾಚ - ನ ಶ್ರುತಂ ನ ಚ ದೃಷ್ಟಂ ವಾ ಭವತಾ ತದುದಾಹೃತಮ್
ಮಗನು ತಂದೆಯ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಹೊರಬಂದನು. ಆಗ ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಹೇಳಿದಂಥದ್ದು ನಾನು ಕೇಳಿಲ್ಲ, ನೋಡಿಲ್ಲ.'
ಅಸಂಭಾವ್ಯಂ ಮಹಾಭಾಗ ತಸ್ಯ ಜನ್ಮ ಯಥೋದಿತಮ್ । ವಿಸ್ತರೇಣ ವದಸ್ವಾದ್ಯ ಮಾನ್ಧಾತುರ್ಜನ್ಮಕಾರಣಮ್
'ಮಹಾಭಾಗ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಆ ಜನ್ಮ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಮಾಂಧಾತೃನ ಜನ್ಮದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು.'
ರಾಜೋದರೇ ಯಥೋತ್ಪನ್ನಃ ಪುತ್ರಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಃ । ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ - ಯೌವನಾಶ್ವೋಽನಪತ್ಯೋಽಭೂದ್ರಾಜಾ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕಃ
ರಾಜನ ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳೂ ಸುಂದರವಾದ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: 'ಯೌವನಾಶ್ವನು ಅತ್ಯಂತ ಧಾರ್ಮಿಕನಾದರೂ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದವನು.'
ಭಾರ್ಯಾಣಾಂ ಚ ಶತಂ ತಸ್ಯ ಬಭೂವ ನೃಪತೇರ್ನೃಪ । ರಾಜಾ ಚಿನ್ತಾಪರಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ನಿತ್ಯಶಃ
ಆ ರಾಜನಿಗೆ ನೂರು ಹೆಂಡತಿಯರು ಇದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವನು ಸದಾ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದನು.
ಅಪತ್ಯಾರ್ಥೇ ಯೌವನಾಶ್ವೋ ದುಃಖಿತಸ್ತು ವನಂ ಗತಃ । ಋಷೀಣಾಮಾಶ್ರಮೇ ಪುಣ್ಯೇ ನಿರ್ವಿಣ್ಣಃ ಸ ಚ ಪಾರ್ಥಿವಃ
ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ದುಃಖಪಟ್ಟು ಯೌವನಾಶ್ವನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಆ ರಾಜನು ಋಷಿಗಳ ಪವಿತ್ರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಉಳಿದನು.
ಮುಮೋಚ ದುಃಖಿತಃ ಶ್ವಾಸಾಂಸ್ತಾಪಸಾನಾಂ ಚ ಪಶ್ಯತಾಮ್ । ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ದುಃಖಿತಂ ವಿಪ್ರಾ ಬಭೂವುಶ್ಚ ಕೃಪಾಲವಃ
ದುಃಖದಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಉಸಿರೆಳೆದನು, ತಪಸ್ವಿಗಳು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಅವನ ದುಃಖವನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದರು.
ತಮೂಚುರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ರಾಜನ್ಕಸ್ಮಾಚ್ಛೋಚಸಿ ಪಾರ್ಥಿವ । ಕಿಂ ತೇ ದುಃಖಂ ಮಹಾರಾಜ ಬ್ರೂಹಿ ಸತ್ಯಂ ಮನೋಗತಮ್
ಆ ರಾಜನೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕೇಳಿದರು: "ನೀನು ಏಕೆ ದುಃಖದಿಂದಿರುವೆ? ಮಹಾರಾಜ, ನಿನಗೆ ಯಾವ ದುಃಖವಾಗಿದೆ? ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ನಮಗೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳು."
ಪ್ರತೀಕಾರಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮೋ ದುಃಖಸ್ಯ ತವ ಸರ್ವಥಾ । ಯೌವನಾಶ್ವ ಉವಾಚ - ರಾಜ್ಯಂ ಧನಂ ಸದಶ್ವಾಶ್ಚ ವರ್ತನ್ತೇ ಮುನಯೋ ಮಮ
"ನಿನ್ನ ದುಃಖಕ್ಕೆ ನಾವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತೇವೆ," ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಯುವನಾಶ್ವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: "ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ನನಗೆ ರಾಜ್ಯವಿದೆ, ಧನವಿದೆ, ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳಿವೆ."
ಭಾರ್ಯಾಣಾಂ ಚ ಶತಂ ಶುದ್ಧಂ ವರ್ತತೇ ವಿಶದಪ್ರಭಮ್ । ನಾರಾತಿಸ್ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಕೋಽಪ್ಯಸ್ತಿ ಬಲವಾನ್ಮಮ
"ನನಗೆ ನೂರು ಶುದ್ಧವಾದ, ಸುಂದರವಾದ ಹೆಂಡಿರಿದ್ದಾರೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನಿಗಿಂತ ಬಲಿಷ್ಠನಾದ ಶತ್ರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ."
ಆಜ್ಞಾಕರಾಸ್ತು ಸಾಮನ್ತಾ ವರ್ತನ್ತೇ ಮನ್ತ್ರಿಣಸ್ತಥಾ । ಏಕಂ ಸನ್ತಾನಜಂ ದುಃಖಂ ನಾನ್ಯತ್ಪಶ್ಯಾಮಿ ತಾಪಸಾಃ
"ನನ್ನ ಸುವರ್ಣರು ಮತ್ತು ಸಚಿವರು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಪಸ್ವಿಗಳೇ, ನನಗೆ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ದುಃಖವೊಂದೇ ಇದೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ದುಃಖ ನನಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ."
ಅಪುತ್ರಸ್ಯ ಗತಿರ್ನಾಸ್ತಿ ಸ್ವರ್ಗೋ ನೈವ ಚ ನೈವ ಚ । ತಸ್ಮಾಚ್ಛೋಚಾಮಿ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾಃ ಸನ್ತಾನಾರ್ಥಂ ಭೃಶಂ ತತಃ
"ಮಗನಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಯಾವ ಗತಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಸ್ವರ್ಗವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ನನಗೆ ಸಂತಾನದ ಕೊರತೆಗೆ ತುಂಬಾ ದುಃಖವಾಗಿದೆ."
ವೇದಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥತತ್ತ್ವಜ್ಞಾಸ್ತಾಪಸಾಶ್ಚ ಕೃತಶ್ರಮಾಃ । ಇಷ್ಟಿಂ ಸನ್ತಾನಕಾಮಸ್ಯ ಯುಕ್ತಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ದಿಶನ್ತು ಮೇ
"ವೇದಗಳೂ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೂ ಅರಿತಿರುವ ತಪಸ್ವಿಗಳೇ, ನೀವು ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸುವವನಿಗೆ ಯಾವ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಹೇಳಿ."
ಕುರ್ವನ್ತು ಮಮ ಕಾರ್ಯಂ ವೈ ಕೃಪಾ ಚೇದಸ್ತಿ ತಾಪಸಾಃ । ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ - ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ವಚನಂ ರಾಜ್ಞಃ ಕೃಪಯಾ ಪೂರ್ಣಮಾನಸಾಃ
"ನಿಮಗೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದಯೆಯಿದ್ದರೆ, ತಪಸ್ವಿಗಳೇ, ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನನಗಾಗಿ ಮಾಡಿ," ಎಂದನು. ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: "ರಾಜನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವರ ಹೃದಯಗಳು ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದವು."
ಕಾರಯಾಮಾಸುರವ್ಯಗ್ರಾಸ್ತಸ್ಯೇಷ್ಟಿಮಿನ್ದ್ರದೇವತಾಮ್ । ಕಲಶಃ ಸ್ಥಾಪಿತಸ್ತತ್ರ ಜಲಪೂರ್ಣಸ್ತು ವಾಡವೈಃ
ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ಕಲಶವನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಇರಿಸಿದರು.
ಮನ್ತ್ರಿತೋ ವೇದಮನ್ತ್ರೈಶ್ಚ ಪುತ್ರಾರ್ಥಂ ತಸ್ಯ ಭೂಪತೇಃ । ರಾಜಾ ತದ್ಯಜ್ಞಸದನಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ತೃಷಿತೋ ನಿಶಿ
ಆ ಕಲಶವನ್ನು ವೇದಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರು. ರಾತ್ರಿ, ರಾಜನು ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ವಿಪ್ರಾನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಶಯಾನಾನ್ಸ ಪಪೌ ಮನ್ತ್ರಜಲಂ ಸ್ವಯಮ್ । ಭಾರ್ಯಾರ್ಥಂ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ವಿಪ್ರೈರ್ಮನ್ತ್ರಿತಂ ವಿಧಿನೋದ್ಧೃತಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನು ತಾನೇ ಆ ಮಂತ್ರಜಲವನ್ನು ಕುಡಿಯುವನು, ಅದು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿದದು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತೆಗೆದಿದ್ದರು.
ಪೀತಂ ರಾಜ್ಞಾ ತೃಷಾರ್ತೇನ ತದಜ್ಞಾನಾನ್ನೃಪೋತ್ತಮ । ವ್ಯುದಕಂ ಕಲಶಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತದಾ ವಿಪ್ರಾ ವಿಶಙ್ಕಿತಾಃ
ತಿಳಿಯದೆ, ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ರಾಜನು ಆ ಜಲವನ್ನು ಕುಡಿಯುವನು. ನಂತರ, ಖಾಲಿಯಾದ ಕಲಶವನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಆತಂಕಗೊಂಡರು.
ಪಪ್ರಚ್ಛುಸ್ತೇ ನೃಪಂ ಕೇನ ಪೀತಂ ಜಲಮಿತಿ ದ್ವಿಜಾಃ । ರಾಜ್ಞಾ ಪೀತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತೇ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ದೈವಬಲಂ ಮಹತ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರಾಜನನ್ನು ಕೇಳಿದರು: "ಯಾರು ಈ ಜಲವನ್ನು ಕುಡಿಯಿದರು?" ರಾಜನು ಕುಡಿದಿದ್ದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವರು ಅದನ್ನು ದೈವಬಲವೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡರು.
ಇಷ್ಟಿಂ ಸಮಾಪಯಾಮಾಸುರ್ಗತಾಸ್ತೇ ಮುನಯೋ ಗೃಹಾನ್ । ಗರ್ಭಂ ದಧಾರ ನೃಪತಿಸ್ತತೋ ಮನ್ತ್ರಬಲಾದಥ
ಅವರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ತಪಸ್ವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಮಂತ್ರಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ರಾಜನು ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.
ತತಃ ಕಾಲೇ ಸ ಉತ್ಪನ್ನಃ ಕುಕ್ಷಿಂ ಭಿತ್ತ್ವಾಽಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಮ್ । ಪುತ್ರಂ ನಿಷ್ಕಾಸಮಾಯಾಸುರ್ಮನ್ತ್ರಿಣಸ್ತಸ್ಯ ಭೂಪತೇಃ
ಸಮಯ ಬಂದಾಗ, ರಾಜನ ಬಲಭಾಗವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದನು. ಆ ಮಗನನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಚಿವರು ಯತ್ನಿಸಿದರು.
ದೇವಾನಾಂ ಕೃಪಯಾ ತತ್ರ ನ ಮಮಾರ ಮಹೀಪತಿಃ । ಕಂ ಧಾಸ್ಯತಿ ಕುಮಾರೋಽಯಂ ಮನ್ತ್ರಿಣಶ್ಚುಕ್ರುಶುರ್ಭೃಶಮ್
ದೇವತೆಗಳ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ರಾಜನು ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಚಿವರು ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಗಿದರು: "ಈ ಮಗನನ್ನು ಯಾರು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ?"
ತದೇನ್ದ್ರೋ ದೇಶಿನೀಂ ಪ್ರಾದಾನ್ಮಾಂ ಧಾತೇತ್ಯವದದ್ವಚಃ । ಸೋಽಭವದ್ಬಲವಾನ್ ರಾಜಾ ಮಾನ್ಧಾತಾ ಪೃಥಿವೀಪತಿಃ । ತದುತ್ಪತ್ತಿಸ್ತು ಭೂಪಾಲ ಕಥಿತಾ ತವ ವಿಸ್ತರಾತ್
ಆಗ ಇಂದ್ರನು ಅವನಿಗೆ 'ನಾನು ಪೋಷಿಸುವೆ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟನು. ಅವನು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಜ ಮಾಂಧಾತಾ ಎಂಬುವನು ಆಯಿತು. ರಾಜನೇ, ಅವನ ಹುಟ್ಟುವ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.
ಸತ್ಯವ್ರತಾಖ್ಯಾನವರ್ಣನಮ್ ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ಮಾಂಧಾತಾ ಪೃಥಿವೀಂ ಸರ್ವಾಮಜಯನ್ನೃಪತೀಶ್ವರಃ
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಮಾಂಧಾತಾ ಎಂಬ ರಾಜನು ಭೂಮಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಗೆದ್ದನು.
ದಸ್ಯವೋಽಸ್ಯ ಭಯತ್ರಸ್ತಾ ಯಯುರ್ಗಿರಿಗುಹಾಸು ಚ
ಅವನ ಶತ್ರುಗಳು ಭಯದಿಂದ ಬೆದರಿಕೊಂಡು ಪರ್ವತಗಳ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು.