वसनं भूषणं माल्यं गन्धमाचमनीयकम् । मनोहरं सुतल्पं च देयान्येतानि षोडश
वस्त्र, आभूषण, माला, सुगंध, आचमनी जल और मनभावन कोमल शय्या—ये सब षोडशोपचार में अर्पित किए जाते हैं।
दारुसारविकारं च हेमादिनिर्मितं च वा । देवाधारं पुण्यदं च मया तुभ्यं निवेदितम्
चंदन या सोने आदि से बना पात्र, जो पुण्य देने वाला और देवी के आसन के रूप में है, वह मैंने आपको अर्पित किया है।
तीर्थोदकं च पाद्यं च पुण्यदं प्रीतिदं महत् । पूजाङ्गभूतं शुद्धं च मया तुभ्यं निवेदितम्
तीर्थ का पवित्र जल और पाद्य, जो पुण्य और प्रसन्नता देने वाला, पूजा का आवश्यक और शुद्ध है, वह मैंने आपको अर्पित किया है।
पवित्ररूपमर्घ्यं च दूर्वापुष्पदलान्वितम् । पुण्यदं शङ्खतोयाक्तं मया तुभ्यं निवेदितम्
पवित्र अर्घ्य जल, जिसमें दूर्वा और पुष्पदल हैं, पुण्य देने वाला, शंख के जल से युक्त, वह मैंने आपको अर्पित किया है।
सुगन्धं गन्धतोयं च स्नेहं सौगन्धकारकम् । मया निवेदितं भक्त्या स्नानीयं प्रतिगृह्यताम्
सुगंधित जल और सुगंध देने वाला तेल, मैंने भक्ति से आपको स्नान के लिए अर्पित किया है, कृपया इसे स्वीकार करें।
गन्धद्रव्योद्भवं पुण्यं प्रीतिदं दिव्यगन्धदम् । मया निवेदितं भक्त्या गन्धतोयं तवाम्बिके
सुगंधित द्रव्यों से उत्पन्न, पुण्य और प्रसन्नता देने वाला, दिव्य सुगंध से युक्त जल, हे अम्बिके, मैंने भक्ति से आपको यह गंध जल अर्पित किया है।
सर्वमङ्गलरूपं च सर्वं च मङ्गलप्रदम् । पुण्यदं च सुधूपं तं गृहाण परमेश्वरि
सर्व मंगलमयी और सबको मंगल देने वाली, पुण्यदायिनी उत्तम धूप, हे परमेश्वरी, कृपया इसे स्वीकार करें।
सुगन्धयुक्तं सुखदं मया तुभ्यं निवेदितम् । जगतां दर्शनार्थाय प्रदीपं दीप्तिकारकम्
सुगंधित और सुखदायक दीप, जिसे मैंने आपको अर्पित किया है; यह समस्त जगत के दर्शन के लिए प्रकाश देने वाला है।
अन्धकारध्वंसबीजं मया तुभ्यं निवेदितम् । तुष्टिदं पुष्टिदं चैव प्रीतिदं क्षुद्विनाशनम्
अंधकार को दूर करने वाला दीप, जिसे मैंने आपको अर्पित किया है; यह संतोष, पुष्टता, प्रसन्नता देता है और भूख को मिटाता है।
पुण्यदं स्वादुरूपं च नैवेद्यं प्रतिगृह्यताम् । ताम्बूलप्रवरं रम्यं कर्पूरादिसुवासितम्
पुण्यदायक और मधुर नैवेद्य, कृपया इसे स्वीकार करें; उत्तम तांबूल, सुंदर और कपूर आदि से सुगंधित।
तुष्टिदं पुष्टिदं चैव मया तुभ्यं निवेदितम् । सुशीतलं वारि शीतं पिपासानाशकारणम्
संतोष और पुष्टता देने वाला, मैंने आपको अर्पित किया है; शुद्ध, शीतल जल, जो ठंडा है और प्यास बुझाने वाला है।
जगतां जीवनरूपं च जीवनं प्रतिगृह्यताम् । देहशोभास्वरूपं च सभाशोभाविवर्धनम्
समस्त जगत के लिए जीवन स्वरूप, यह जीवनदायी अर्पण कृपया स्वीकार करें; शरीर की शोभा बढ़ाने वाला और सभा की शोभा में वृद्धि करने वाला।
कार्पासजं च कृमिजं वसनं प्रतिगृह्यताम् । काञ्चनादिविनिर्माणं श्रीकरं श्रीयुतं सदा
कपास या रेशम से बना वस्त्र, कृपया इसे स्वीकार करें; सोने आदि से सदा निर्मित, श्री देने वाला और शोभा से युक्त।
सुखदं पुण्यदं रत्नभूषणं प्रतिगृह्यताम् । नानावृक्षसमुद्भूतं नानारूपसमन्वितम्
सुखदायक, पुण्यदायक, रत्नजड़ित आभूषण, कृपया इसे स्वीकार करें; विभिन्न वृक्षों से उत्पन्न, अनेक रूपों से युक्त।
फलस्वरूपं फलदं फलं च प्रतिगृह्यताम् । सर्वमङ्गलरूपं च सर्वमङ्गलमङ्गलम्
फल, फल देने वाला और स्वयं फल — ये सभी स्वीकार किए जाएँ; जो सब प्रकार की शुभता का स्वरूप है, वह सबसे श्रेष्ठ मंगलमय है।
नानापुष्पविनिर्माणं बहुशोभासमन्वितम् । प्रीतिदं पुण्यदं चैव माल्यं च प्रतिगृह्यताम्
अनेक फूलों से बनी, अत्यंत सुंदरता से युक्त, प्रसन्नता और पुण्य देने वाली यह माला भी स्वीकार की जाए।
पुण्यदं च सुगन्धाढ्यं गन्धं च देवि गृह्यताम् । सिन्दूरं च वरं रम्यं भालशोभाविवर्धनम्
हे देवी, यह सुगंधित और पुण्य देने वाला गंध तथा यह उत्तम, सुंदर सिन्दूर, जो माथे की शोभा बढ़ाता है — कृपया इन्हें भी स्वीकार करें।
भूषणानां च प्रवरं सिन्दूरं प्रतिगृह्यताम् । विशुद्धं ग्रन्थिसंयुक्तं पुण्यसूत्रविनिर्मितम्
आभूषणों में श्रेष्ठ, शुद्ध, गांठों से युक्त और पुण्यसूत्र से बना यह सिन्दूर भी स्वीकार किया जाए।
पवित्रं वेदमन्त्रेण यज्ञसूत्रं च गृह्यताम् । द्रव्याण्येतानि मूलेन दत्त्वा स्तोत्रं पठेत्सुधीः
वैदिक मंत्रों से पवित्र किया गया यह यज्ञसूत्र भी स्वीकार किया जाए; इन सभी सामग्रियों को पूर्ण रूप से अर्पित कर, ज्ञानीजन स्तोत्र का पाठ करें।
ततो विप्राय भक्त्या च व्रती दद्याच्च दक्षिणाम् । सावित्रीति चतुर्थ्यन्तं वह्निजायान्तमेव च
इसके बाद व्रती व्यक्ति श्रद्धा से ब्राह्मण को दक्षिणा दे, और सावित्री मंत्र को चतुर्थी विभक्ति तक तथा 'अग्निजाया' शब्द तक पढ़े।
लक्ष्मीमायाकामपूर्वं मन्त्रमष्टाक्षरं विदुः । माध्यन्दिनोक्तं स्तोत्रं च सर्वकामफलप्रदम्
लक्ष्मी, माया और काम से संबंधित आठ अक्षरों वाला मंत्र और मध्यान्ह में कहे जाने वाला स्तोत्र, जो सभी इच्छाओं का फल देने वाला है, ज्ञात है।
विप्रजीवनरूपं च निबोध कथयामि ते । कृष्णेन दत्तां सावित्रीं गोलोके ब्रह्मणे पुरा
अब मैं तुम्हें ब्राह्मणों के जीवन-निर्वाह की कथा सुनाता हूँ: पहले गोलोक में कृष्ण ने ब्रह्मा को सावित्री दी थी।
नायाति सा तेन सार्धं ब्रह्मलोके च नारद । ब्रह्मा कृष्णाज्ञया भक्त्या तुष्टाव वेदमातरम्
हे नारद, वह उनके साथ ब्रह्मलोक नहीं गई; तब कृष्ण की आज्ञा से ब्रह्मा ने वेदमाता की भक्ति से आराधना की।
तदा सा परितुष्टा च ब्रह्माणं चकमे पतिम् । ब्रह्मोवाव सच्चिदानन्दरूपे त्वं मूलप्रकृतिरूपिणि
तब वे प्रसन्न होकर ब्रह्मा को पति रूप में स्वीकार कर लीं। ब्रह्मा बोले: 'तुम सत्-चित्-आनन्द स्वरूपा, मूल प्रकृति की मूर्तिमान हो।'
हिरण्यगर्भरूपे त्वं प्रसन्ना भव सुन्दरि । तेजःस्वरूपे परमे परमानन्दरूपिणि
तुम हिरण्यगर्भ रूपा हो, प्रसन्न होओ, हे सुंदरि! तुम तेजस्वी, परम और परम आनन्द स्वरूपा हो।
द्विजातीनां जातिरूपे प्रसन्ना भव सुन्दरि । नित्ये नित्यप्रिये देवि नित्यानन्दस्वरूपिणि
तुम द्विजों की उत्पत्ति का कारण हो, प्रसन्न होओ, हे सुंदरि! हे नित्य, नित्यप्रिय, हे देवी, नित्य आनन्द स्वरूपा हो।
सर्वमङ्गलरूपे च प्रसन्ना भव सुन्दरि । सर्वस्वरूपे विप्राणां मन्त्रसारे परात्परे
तुम सब प्रकार की शुभता की मूर्ति हो, प्रसन्न होओ, हे सुंदरि! तुम सबका स्वरूप, ब्राह्मणों के लिए मंत्रों में श्रेष्ठ और परम हो।
सुखदे मोक्षदे देवि प्रसन्ना भव सुन्दरि । विप्रपापेध्मदाहाय ज्वलदग्निशिखोपमे
हे सुख और मोक्ष देने वाली देवी, प्रसन्न होओ, हे सुंदरि! ब्राह्मणों के पापों को जलाने वाली प्रज्वलित अग्निशिखा के समान हो।
बह्मतेजःप्रदे देवि प्रसन्ना भव सुन्दरि । कायेन मनसा वाचा यत्पापं कुरुते नरः
हे देवी, महान तेज देने वाली, प्रसन्न होओ, हे सुंदरि! मनुष्य शरीर, मन या वाणी से जो भी पाप करता है,
तत्त्वत्स्मरणमात्रेण भस्मीभूतं भविष्यति । इत्युक्त्वा जगतां धाता तस्थौ तत्रैव संसदि
सिर्फ तुम्हारा स्मरण करने मात्र से वह भस्म हो जाता है। ऐसा कहकर जगत के स्रष्टा वहीं सभा में स्थिर हो गए।