मणीन्द्रसारनिर्माणैः शोभितं लक्षमन्दिरैः । शोभितं रत्नसोपानै रत्नस्तम्भविराजितम्
वह स्थान उत्तम रत्नों से बने लाखों महलों से सुसज्जित था, रत्नों की सीढ़ियाँ और चमकदार रत्नों के स्तंभ वहाँ शोभा बढ़ा रहे थे।
तद् दृष्ट्वा पुष्पदन्तोऽपि वरं द्वारं ददर्श सः । द्वारे नियुक्तं पुरुषं शूलहस्तं च सस्मितम्
यह सब देखकर पुष्पदंत ने वहाँ सुंदर द्वार देखा, जहाँ एक पुरुष त्रिशूल लिए, मुस्कराता हुआ खड़ा था।
तिष्ठन्तं पिङ्गलाक्षं च ताम्रवर्णं भयङ्करम् । कथयामास वृत्तान्तं जगाम तदनुज्ञया
वहाँ एक तांबे जैसे रंग का, पीली आँखों वाला, भयानक पुरुष खड़ा था। उसने घटनाओं का हाल बताया और उसकी अनुमति से आगे बढ़ गया।
अतिक्रम्य च तद्द्वारं जगामाभ्यन्तरं पुनः । न कोऽपि रक्षति श्रुत्वा दूतरूपं रणस्य च
उस द्वार को पार कर वह भीतर गया; जब सबको पता चला कि वह दूत है और युद्ध का समाचार लाया है, तो किसी ने भी उसे नहीं रोका।
गत्वा सोऽभ्यन्तरद्वारं द्वारपालमुवाच ह । रणस्य सर्ववृत्तान्तं विज्ञापयत माचिरम्
भीतर के द्वार पर पहुँचकर उसने द्वारपाल से कहा — 'युद्ध की सारी बातें जल्दी जाकर बताओ।'
स च तं कथयित्वा च दूतो गन्तुमुवाच ह । स गत्वा शङ्खचूडं तं ददर्श सुमनोहरम्
द्वारपाल ने सारी बातें बताकर दूत को आगे जाने को कहा। वह भीतर गया और अत्यंत मनोहर शंखचूड़ को देखा।
राजमण्डलमध्यस्थं स्वर्णसिंहासने स्थितम् । मणीन्द्ररचितं दिव्यं रत्नदण्डसमन्वितम्
राज्य के बीचोंबीच, सोने के सिंहासन पर विराजमान, जो रत्नों के स्वामी द्वारा बनाए गए दिव्य राजदंड से सुसज्जित था।
रत्नकृत्रिमपुष्पैश्च प्रशस्तैः शोभितं सदा । भृत्येन मस्तकन्यस्तं स्वर्णच्छत्रं मनोहरम्
हमेशा कीमती रत्नों से बने सुंदर कृत्रिम फूलों से सुसज्जित, और सेवक द्वारा सिर पर रखा गया आकर्षक सोने का छत्र।
सेवितं पार्षदगणै रुचिरैः श्वेतचामरैः । सुवेषं सुन्दरं रम्यं रत्नभूषणभूषितम्
सुंदर सफेद चंवर लिए हुए पार्षदों के समूह द्वारा सेवा की जाती हुई, सुंदर वस्त्रों में सजे, मनोहर और रत्नों के आभूषणों से अलंकृत।
माल्येन लेपनं सूक्ष्मं सुवस्त्रं दधतं मुने । दानवेन्द्रैः परिवृतं सुवेषैश्च त्रिकोटिभिः
सूक्ष्म लेप और सुंदर माला तथा उत्तम वस्त्र धारण किए हुए, हे मुनि, तीन करोड़ भली-भांति सजे दानवों के बीच घिरे हुए।
शतकोटिभिरन्यैश्च भ्रमद्भिरस्त्रपाणिभिः । एवंभूतञ्च तं दृष्ट्वा पुष्पदन्तः सविस्मयः
और सौ करोड़ अन्य, जो हाथों में अस्त्र लिए घूम रहे थे; उसे इस प्रकार देखकर पुष्पदंत आश्चर्यचकित हो गया।
उवाच स च वृत्तान्तं यदुक्तं शङ्करेण च । पुष्पदन्त उवाच राजेन्द्र शिवभृत्योऽहं पुष्पदन्ताभिधः प्रभो
उसने वही कथा कही जो शंकर ने कही थी; पुष्पदंत ने कहा— 'हे राजेन्द्र, मैं शिव का भक्त पुष्पदंत हूँ, प्रभु।'
यदुक्तं शङ्करेणैव तद् ब्रवीमि निशामय । राज्यं देहि च देवानामधिकारं च साम्प्रतम्
जो शंकर ने कहा था, वही मैं कहता हूँ, सुनो— इस समय देवताओं को राज्य और अधिकार दे दो।
देवाश्च शरणापन्ना देवेशं श्रीहरिं परम् । हरिर्दत्त्वास्य शूलं च तेन प्रस्थापितः शिवः
देवता, जो परमेश्वर श्रीहरि की शरण में गए थे, उनसे शूल पाकर, उसी से शिव को भेजा गया।
पुष्पभद्रानदीतीरे वटमूले त्रिलोचनः । विषयं देहि तेषां च युद्धं वा कुरु निश्चितम्
पुष्पभद्रा नदी के किनारे, वटवृक्ष के नीचे त्रिनेत्रधारी कहते हैं— 'उन्हें राज्य दो, या निश्चित रूप से युद्ध करो।'
गत्वा वक्ष्यामि किं शम्भुमथ तद्वद मामपि । दूतस्य वचनं श्रुत्वा शङ्खचूडः प्रहस्य च
'जाकर शंभु से कहो, या मुझे भी बता दो'; दूत की बात सुनकर शंखचूड़ हँस पड़ा।
प्रभातेऽहं गमिष्यामि त्वं च गच्छेत्युवाच ह । स गत्वोवाच तं तूर्णं वटमूलस्थमीश्वरम्
उसने कहा, 'मैं सुबह जाऊँगा, तुम जा सकते हो'; वह तुरंत जाकर वटवृक्ष के नीचे स्थित ईश्वर को बता आया।
शङ्खचूडस्य वचनं तदीयं तन्मुखोदितम् । एतस्मिन्नन्तरे स्कन्द आजगाम शिवान्तिकम्
उसने शंखचूड़ के मुख से कही गई बात शिव को सुनाई; इसी बीच स्कंद शिव के पास आ पहुँचे।
वीरभद्रश्च नन्दी च महाकालः सुभद्रकः । विशालाक्षश्च बाणश्च पिङ्गलाक्षो विकम्पनः
वीरभद्र, नंदी, महाकाल, सुभद्रक, विशालाक्ष, बाण, पिंगलाक्ष और विकम्पन।
विरूपो विकृतिश्चैव मणिभद्रश्च बाष्कलः । कपिलाख्यो दीर्घदंष्ट्रो विकटस्ताम्रलोचनः
विरूप, विकृति, मणिभद्र, बाष्कल, कपिल, दीर्घदंष्ट्र, विकट और ताम्रलोचन।
कालकण्ठो बलीभद्रः कालजिह्नः कुटीचरः । बलोन्मत्तो रणश्लाघी दुर्जयो दुर्गमस्तथा
कालकंठ, बलीभद्र, कालजिह्न, कुटीचर, बलोन्मत्त, रणश्लाघी, दुर्जय और दुर्गम।
अष्टौ च भैरवा रौद्रा रुद्राश्चैकादश स्मृताः । वसवोऽष्टौ वासवश्च आदित्या द्वादश स्मृताः
आठ भैरव, ग्यारह रुद्र, आठ वसु, वासव और बारह आदित्य प्रसिद्ध हैं।
हुताशनश्च चन्द्रश्च विश्वकर्माश्विनौ च तौ । कुबेरश्च यमश्चैव जयन्तो नलकूबरः
अग्नि, चंद्र, विश्वकर्मा, दोनों अश्विनीकुमार, कुबेर, यम, जयंत और नलकुबेर।
वायुश्च वरुणश्चैव बुधश्च मङ्गलस्तथा । धर्मश्च शनिरीशानः कामदेवश्च वीर्यवान्
वायु, वरुण, बुध, मंगल, धर्म, शनि, ईशान और पराक्रमी कामदेव।
उग्रदंष्ट्रा चोग्रदण्डा कोटरा कैटभी तथा । स्वयं चाष्टभुजा देवी भद्रकाली भयङ्करी
तीखे दाँतों और भयानक डंडे के साथ, गहरे गड्ढे जैसी आँखों वाली, कैटभ के समान, स्वयं आठ भुजाओं वाली देवी भद्रकाली, अत्यंत डरावनी रूप में प्रकट हुईं।
रत्नेन्द्रसारनिर्माणविमानोपरि संस्थिता । रक्तवस्त्रपरीधाना रक्तमाल्यानुलेपना
सबसे उत्तम रत्नों से बने दिव्य विमान पर खड़ी हुईं, वे लाल वस्त्र पहने थीं और लाल फूलों की मालाएँ तथा लाल चंदन से सजी थीं।
नृत्यन्ती च हसन्ती च गायन्ती सुस्वरं मुदा । अभयं ददाति भक्तेभ्योऽभया सा च भयं रिपुम्
वह नाचती, हँसती और मधुर स्वर में आनंद से गाती हैं; अपने भक्तों को निर्भयता देती हैं और शत्रुओं के लिए भय का कारण बनती हैं।
बिभ्रती विकटां जिह्वां सुलोलां योजनायताम् । शङ्खचक्रगदापद्मखड्गचर्मधनुःशरान्
वह विकराल, लहराती और बहुत लंबी जीभ दिखाती हैं, और अपने हाथों में शंख, चक्र, गदा, कमल, तलवार, ढाल, धनुष और बाण धारण करती हैं।
खर्परं वर्तुलाकारं गम्भीरं योजनायतम् । त्रिशूलं गगनस्पर्शि शक्तिं च योजनायताम्
वह गोल और गहरे, बहुत बड़े खोपड़ी-पात्र को, आकाश को छूने वाले त्रिशूल को और बहुत लंबी शक्ति को अपने हाथ में रखती हैं।
मुद्गरं मुसलं वज्रं खेटं फलकमुज्ज्वलम् । वैष्णवास्त्रं वारुणास्त्रं वाह्नेयं नागपाशकम्
वह मुगदर, मुसल, वज्र, चमकदार ढाल, वैष्णव अस्त्र, वारुण अस्त्र, अग्नि का अस्त्र और नागपाश भी धारण करती हैं।