गोलोकस्य क्षणार्धेन चैकं मन्वन्तरं भवेत् । पृथिव्यां जगतां धातरित्येव वचनं ध्रुवम्
गोलोक का आधा क्षण पृथ्वी के एक मन्वंतर के बराबर होता है; हे जगत के धारक, यह बात निश्चित है।
इत्येवं शङ्खचूडश्च पुनस्तत्रैव यास्यति । महाबलिष्ठो योगेशः सर्वमायाविशारदः
इसी प्रकार शंखचूड़ फिर वहीं लौटेगा, वह अत्यंत बलशाली, योग का स्वामी और सभी मायाओं में निपुण है।
मम शूलं गृहीत्वा च शीघ्रं गच्छत भारतम् । शिवः करोतु संहारं मम शूलेन रक्षसः
मेरा त्रिशूल लेकर जल्दी भारत जाओ; शिव मेरे त्रिशूल से उस राक्षस का संहार करें।
ममैव कवचं कण्ठे सर्वमङ्गलकारकम् । बिभर्ति दानवः शश्वत्संसारे विजयी ततः
वह दानव हमेशा मेरे शुभ कवच को गले में पहनता है; इसी कारण वह संसार में सदा विजयी रहता है।
तस्मिन् ब्रह्मन् स्थिते चैव न कोऽपि हिंसितुं क्षमः । तद्याचनां करिष्यामि विप्ररूपोऽहमेव च
हे ब्रह्मन्, जब तक वह कवच पहने है, कोई भी उसे हानि नहीं पहुँचा सकता; मैं स्वयं ब्राह्मण का रूप लेकर उससे याचना करूंगा।
सतीत्वहानिस्तत्पत्न्या यत्र काले भविष्यति । तत्रैव काले तन्मृत्युरिति दत्तो वरस्त्वया
जिस समय उसकी पत्नी का सतीत्व नष्ट होगा, उसी समय उसकी मृत्यु भी हो जाएगी, क्योंकि यह वरदान तुमने दिया है।
तत्पत्न्याश्चोदरे वीर्यमर्पयिष्यामि निश्चितम् । तत्क्षणे चैव तन्मृत्युर्भविष्यति न संशयः
मैं निश्चित रूप से अपनी शक्ति उसकी पत्नी के गर्भ में स्थापित करूंगा; उसी क्षण उसकी मृत्यु निश्चित है, इसमें कोई संदेह नहीं।
पश्चात्सा देहमुत्सज्य भविष्यति मम प्रिया । इत्युक्त्वा जगतां नाथो ददौ शूलं हराय च
बाद में वह अपना शरीर छोड़कर मेरी प्रिय बन जाएगी; ऐसा कहकर जगत के स्वामी ने हर को त्रिशूल दे दिया।
शूलं दत्त्वा ययौ शीघ्रं हरिरभ्यन्तरे मुदा । भारतं च ययुर्देवा ब्रह्यरुद्रपुरोगमाः
त्रिशूल देकर हरि प्रसन्नता के साथ तुरंत भीतर चले गए। ब्रह्मा, रुद्र और अन्य देवता भी भरत क्षेत्र की ओर चले गए।
शङ्खचूडेन सह देवानां सङ्ग्रामोद्योगवर्णनम् श्रीनारायण उवाच ब्रह्मा शिवं संनियोज्य संहारे दानवस्य च । जगाम स्वालयं तूर्णं यथास्थानं सुरोत्तमाः
श्री नारायण बोले — ब्रह्मा ने दैत्य के संहार के लिए शिव को नियुक्त किया और फिर वे अपने धाम को शीघ्र चले गए। श्रेष्ठ देवता भी अपने-अपने स्थानों पर लौट गए।
चन्द्रभागानदीतीरे वटमूले मनोहरे । तत्र तस्थौ महादेवो देवविस्तारहेतवे
चंद्रभागा नदी के सुंदर तट पर, एक वटवृक्ष के नीचे, महादेव देवताओं के कार्य के लिए वहां ठहरे।
दूतं कृत्वा चित्ररथं गन्धर्वेश्वरमीप्सितम् । शीघ्रं प्रस्थापयामास शङ्खचूडान्तिकं मुदा
गंधर्वों के राजा चित्ररथ को दूत बनाकर, उन्होंने हर्षपूर्वक उसे शंखचूड़ के पास शीघ्र भेजा।
सर्वेश्वराज्ञया शीघ्रं ययौ तन्नगरं परम् । महेन्द्रनगरोत्कृष्टं कुबेरभवनाधिकम्
सर्वेश्वर की आज्ञा से वह तुरंत उस श्रेष्ठ नगर में गया, जो इंद्रपुरी और कुबेर के भवन से भी बढ़कर था।
पञ्चयोजनविस्तीर्णं दैर्घ्ये तद् द्विगुणं भवेत् । स्फटिकाकारमणिभिर्निर्मितं यानवेष्टितम्
वह नगर पाँच योजन चौड़ा और लंबाई में दुगना था, क्रिस्टल जैसे रत्नों से बना हुआ था, और चारों ओर रथों से घिरा था।
सप्तभिः परिखाभिश्च दुर्गमाभिः समन्वितम् । ज्वलदग्निनिभैः शश्वत्कल्पितं रत्नकोटिभिः
वह नगर सात गहरी खाइयों से घिरा था, जिन्हें पार करना कठिन था, और उनमें सदैव अग्नि के समान चमकते असंख्य रत्न जड़े थे।
युक्तं च वीथीशतकैर्मणिवेदिविचित्रितैः । परितो वणिजां सौधैर्नानावस्तुविराजितैः
वह नगर सैकड़ों गलियों से सुसज्जित था, जिनमें रत्नों की वेदिकाएँ जड़ी थीं, और चारों ओर व्यापारियों के महलों से घिरा था, जहाँ तरह-तरह की वस्तुएँ शोभा देती थीं।
सिन्दूराकारमणिभिर्निर्मितैश्च विचित्रितैः । भूषितं भूषितैर्दिव्यैराश्रमैः शतकोटिभिः
वह नगर सिंदूर रंग के सुंदर रत्नों से सजा था, और वहाँ असंख्य दिव्य आश्रम भी शोभा पा रहे थे।
गत्वा ददर्श तन्मध्ये शङ्खचूडालयं परम् । अतीव वलयाकारं यथा पूर्णेन्दुमण्डलम्
अंदर जाकर उसने बीचों-बीच शंखचूड़ का भव्य निवास देखा, जो पूर्णिमा के चाँद की तरह गोल था।
ज्वलदग्निशिखाक्ताभिः परिखाभिश्चतसृभिः । तद्दुर्गमं च शत्रूणामन्येषां सुगमं सुखम्
वह स्थान चार खाइयों से घिरा था, जिनमें अग्नि की ज्वालाएँ लहराती थीं। शत्रुओं के लिए वहाँ पहुँचना कठिन था, लेकिन दूसरों के लिए वह स्थान सहज और सुखद था।
अत्युच्चैर्गगनस्पर्शिमणिशृङ्गविराजितम् । राजितं द्वादशद्वारैर्द्वारपालसमन्वितम्
वह भवन बहुत ऊँचा था, उसके रत्नों के शिखर आकाश को छूते थे। वहाँ बारह द्वार थे, जिन पर द्वारपाल तैनात थे।
मणीन्द्रसारनिर्माणैः शोभितं लक्षमन्दिरैः । शोभितं रत्नसोपानै रत्नस्तम्भविराजितम्
वह स्थान उत्तम रत्नों से बने लाखों महलों से सुसज्जित था, रत्नों की सीढ़ियाँ और चमकदार रत्नों के स्तंभ वहाँ शोभा बढ़ा रहे थे।
तद् दृष्ट्वा पुष्पदन्तोऽपि वरं द्वारं ददर्श सः । द्वारे नियुक्तं पुरुषं शूलहस्तं च सस्मितम्
यह सब देखकर पुष्पदंत ने वहाँ सुंदर द्वार देखा, जहाँ एक पुरुष त्रिशूल लिए, मुस्कराता हुआ खड़ा था।
तिष्ठन्तं पिङ्गलाक्षं च ताम्रवर्णं भयङ्करम् । कथयामास वृत्तान्तं जगाम तदनुज्ञया
वहाँ एक तांबे जैसे रंग का, पीली आँखों वाला, भयानक पुरुष खड़ा था। उसने घटनाओं का हाल बताया और उसकी अनुमति से आगे बढ़ गया।
अतिक्रम्य च तद्द्वारं जगामाभ्यन्तरं पुनः । न कोऽपि रक्षति श्रुत्वा दूतरूपं रणस्य च
उस द्वार को पार कर वह भीतर गया; जब सबको पता चला कि वह दूत है और युद्ध का समाचार लाया है, तो किसी ने भी उसे नहीं रोका।
गत्वा सोऽभ्यन्तरद्वारं द्वारपालमुवाच ह । रणस्य सर्ववृत्तान्तं विज्ञापयत माचिरम्
भीतर के द्वार पर पहुँचकर उसने द्वारपाल से कहा — 'युद्ध की सारी बातें जल्दी जाकर बताओ।'
स च तं कथयित्वा च दूतो गन्तुमुवाच ह । स गत्वा शङ्खचूडं तं ददर्श सुमनोहरम्
द्वारपाल ने सारी बातें बताकर दूत को आगे जाने को कहा। वह भीतर गया और अत्यंत मनोहर शंखचूड़ को देखा।
राजमण्डलमध्यस्थं स्वर्णसिंहासने स्थितम् । मणीन्द्ररचितं दिव्यं रत्नदण्डसमन्वितम्
राज्य के बीचोंबीच, सोने के सिंहासन पर विराजमान, जो रत्नों के स्वामी द्वारा बनाए गए दिव्य राजदंड से सुसज्जित था।
रत्नकृत्रिमपुष्पैश्च प्रशस्तैः शोभितं सदा । भृत्येन मस्तकन्यस्तं स्वर्णच्छत्रं मनोहरम्
हमेशा कीमती रत्नों से बने सुंदर कृत्रिम फूलों से सुसज्जित, और सेवक द्वारा सिर पर रखा गया आकर्षक सोने का छत्र।
सेवितं पार्षदगणै रुचिरैः श्वेतचामरैः । सुवेषं सुन्दरं रम्यं रत्नभूषणभूषितम्
सुंदर सफेद चंवर लिए हुए पार्षदों के समूह द्वारा सेवा की जाती हुई, सुंदर वस्त्रों में सजे, मनोहर और रत्नों के आभूषणों से अलंकृत।
माल्येन लेपनं सूक्ष्मं सुवस्त्रं दधतं मुने । दानवेन्द्रैः परिवृतं सुवेषैश्च त्रिकोटिभिः
सूक्ष्म लेप और सुंदर माला तथा उत्तम वस्त्र धारण किए हुए, हे मुनि, तीन करोड़ भली-भांति सजे दानवों के बीच घिरे हुए।