તસ્ય પુત્રસ્તથેક્ષ્વાકુઃ સૂર્યવંશવિવર્ધનઃ । નવાભવન્સુતાસ્તસ્ય મનોરિક્ષ્વાકુપૂર્વજાઃ
મનુના પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ, જે સૂર્યવંશને વધારનાર હતા; મનુના નવ પુત્રો હતા, જેમાં ઇક્ષ્વાકુ મોટા હતા.
તેષાં નામાનિ રાજેન્દ્ર શૃણુષ્વૈકમનાઃ પુનઃ । ઇક્ષ્વાકુરથ નાભાગો ધૃષ્ટઃ શર્યાતિરેવ ચ
હે રાજા, હવે મન એકાગ્ર કરીને એ પુત્રોના નામ ફરીથી સાંભળ: ઇક્ષ્વાકુ, પછી નાભાગ, ધૃષ્ટ અને શર્યાતિ;
નરિષ્યન્તસ્તથા પ્રાંશુર્નૃગો દિષ્ટશ્ચ સપ્તમઃ । કરૂષશ્ચ પૃષધ્રશ્ચ નવૈતે માનવાઃ સ્મૃતાઃ
નરિષ્યંત, પ્રાંશુ, નૃગ, સાતમો દિષ્ટ, કરૂષ અને પૃષધ્ર—આ નવને મનુના પુત્રો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઇક્ષ્વાકુસ્તુ મનોઃ પુત્રઃ પ્રથમઃ સમજાયત । તસ્ય પુત્રશતં ચાસીજ્જ્યેષ્ઠો વિકુક્ષિરાત્મવાન્
મનુના પ્રથમ પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ જન્મ્યા; તેમને સો પુત્રો હતા, જેમાં સૌથી મોટા વિકુક્ષિ ગુણવાન હતા.
નવાનાં વંશવિસ્તારં સંક્ષેપેણ નિશામય । શૂરાણાં મનુપુત્રાણાં મનોરન્તરજન્મનામ્
હવે મનુના નવ શૂરવીર પુત્રોના વંશનો સંક્ષિપ્ત વિસ્તારો સાંભળો, જે જુદા જુદા યુગોમાં જન્મ્યા હતા.
નાભાગસ્ય તુ પુત્રોઽભૂદમ્બરીષઃ પ્રતાપવાન્ । ધર્મજ્ઞઃ સત્યસન્ધશ્ચ પ્રજાપાલનતત્પરઃ
નાભાગનો પુત્ર અમ્બરીષ પ્રખ્યાત, ધર્મજ્ઞ, સત્યનિષ્ઠ અને પ્રજાની રક્ષા માટે તત્પર હતો.
ધૃષ્ટાત્તુ ધાર્ષ્ટકં ક્ષત્રં બ્રહ્મભૂતમજાયત । સંગ્રામકાતરં સમ્યગ્બ્રહ્મકર્મરતં તથા
ધૃષ્ટમાંથી ધાર્ષ્ટક ક્ષત્રિય વંશ જન્મ્યો, જે પછી બ્રાહ્મણ સ્વરૂપે થયો, યુદ્ધથી દૂર અને બ્રાહ્મણકર્મમાં તત્પર રહ્યો.
શર્યાતેસ્તનયશ્ચાભૂદાનર્તો નામ વિશ્રુતઃ । સુકન્યા ચ તથા પુત્રી રૂપલાવણ્યસંયુતા
શર્યાતિના પુત્ર અનર્ત નામે વિખ્યાત થયા; તેમની પુત્રી સુકન્યા રૂપ અને લાવણ્યથી યુક્ત હતી.
ચ્યવનાય સુતા દત્તા રાજ્ઞાપ્યન્ધાય સુન્દરી । મુનિઃ સુલોચનો જાતસ્તસ્યાઃ શીલગુણેન હ
રાજાએ સુંદર સુકન્યાને અંધ ચ્યવન મુનિને વિવાહમાં આપી; તેના સારા સ્વભાવથી સુલોચન નામે પુત્ર થયો.
વિહિતો રવિપુત્રાભ્યામશ્વિભ્યામિતિ નઃ શ્રુતમ્ । જનમેજય ઉવાચ સન્દેહોઽયં મહાન્ બ્રહ્મન્ કથાયાં કથિતસ્ત્વયા
અમને સાંભળ્યું છે કે અશ્વિનીકુમારો, જે સૂર્યપુત્રો છે, તેમણે ચ્યવનને દ્રષ્ટિ આપી હતી. જનમેજયે કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, તમે આ કથામાં એક મોટો સંશય ઉઠાવ્યો છે.
યદ્રાજા મુનયેઽન્ધાય દત્તા પુત્રી સુલોચના । કુરૂપા ગુણહીના વા નારી લક્ષણવર્જિતા
જ્યારે રાજાએ પોતાની દીકરી સુલોચનાને અંધ ઋષિને આપી, એ દીકરી ભલે સુંદર ન હોય, ગુણથી ખાલી હોય, કે સ્ત્રીમાં શુભ લક્ષણો ન હોય—
પુત્રી યદા ભવેદ્રાજા તદાન્ધાય પ્રયચ્છતિ । જ્ઞાત્વાન્ધં સુમુખીં કસ્માદ્દત્તવાન્નૃપસત્તમઃ
રાજાને દીકરી હોય ત્યારે એ અંધ માણસને આપી દે છે; પણ એ અંધ છે એ જાણીને પણ રાજાએ એના માટે સુંદર દીકરી કેમ આપી?
કારણં બ્રૂહિ મે બ્રહ્મન્નનુગ્રાહ્યોઽસ્મિ સર્વદા । સૂત ઉવાચ - ઇતિ રાજ્ઞો વચઃ શ્રુત્વા પરીક્ષિતસુતસ્ય વૈ
હે બ્રાહ્મણ, એનું કારણ મને કહો; હું હંમેશા તમારો ઉપકાર મેળવવા ઈચ્છું છું. સૂતાએ કહ્યું:— રાજાના આ શબ્દો સાંભળી, પરીક્ષિતના પુત્રે—
દ્વૈપાયનઃ પ્રસન્નાત્મા તમુવાચ હસન્નિવ । વ્યાસ ઉવાચ - વૈવસ્વતસુતઃ શ્રીમાઞ્છર્યાતિર્નામ પાર્થિવઃ
દ્વૈપાયન વ્યાસજી આનંદથી, હળવી સ્મિત સાથે બોલ્યા:— વૈવસ્વતના પુત્ર, શ્રીમંત અને પ્રસિદ્ધ રાજા શર્યાતિ હતા.
તસ્ય સ્ત્રીણાં સહસ્રાણિ ચત્વાર્યાસન્પરિગ્રહાઃ । રાજપુત્ર્યઃ સરૂપાશ્ચ સર્વલક્ષણસંયુતાઃ
એ રાજાને ચાર હજાર રાણીઓ હતી, જે સૌ રાજકન્યાઓ, સુંદર અને સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હતી.
પત્ન્યઃ પ્રેમયુતાઃ સર્વાઃ પ્રિયા રાજ્ઞઃ સુસમ્મતાઃ । એકા પુત્રી તુ તાસાં વૈ સુકન્યા નામ સુન્દરી
બધી રાણીઓ રાજાને ખૂબ પ્રેમ કરતી અને રાજાના મનગમતી હતી; એમાંથી એક દીકરી હતી, નામ સુકન્યા, જે ખૂબ જ સુંદર હતી.
પિતુઃ પ્રિયા ચ માતૄણાં સર્વાસાં ચારુહાસિની । નગરાન્નાતિદૂરેઽભૂત્સરો માનસસન્નિભમ્
સુકન્યા પિતાને અને બધી માતાઓને પ્રિય હતી, અને હંમેશા હસતી રહેતી હતી; શહેરથી થોડું દૂર એક સરોવર હતું, જે માનસ સરોવર જેવું લાગતું.
બદ્ધસોપાનમાર્ગં ચ સ્વચ્છપાનીયપૂરિતમ્ । હંસકારણ્ડવાકીર્ણં ચક્રવાકોપશોભિતમ્
એ સરોવરે ઊતરવા માટે પાયાં હતાં, એ શુદ્ધ પાણીથી ભરેલું હતું, તેમાં હંસ અને કરંડા પક્ષીઓ રમતા અને ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભતું હતું.
દાત્યૂહસારસાકીર્ણં સર્વપક્ષિગણાવૃતમ્ । પઞ્ચધાકમલોપેતં ચઞ્ચરીકસુસેવિતમ્
એમાં દાત્યૂહ અને સારસ જેવા પક્ષીઓ ભરપૂર હતા, દરેક જાતના પક્ષીઓ આસપાસ હતા, પાંચ પ્રકારના કમળથી શોભિત અને મધમાખીઓ ત્યાં મંડરતી.
પાર્શ્વતશ્ચ દ્રુમાકીર્ણં વેષ્ટિતં પાદપૈઃ શુભૈઃ । સાલૈસ્તમાલૈઃ સરલૈઃ પુન્નાગાશોકમણ્ડિતમ્
સરોવરનાં કાંઠે અનેક વૃક્ષો ઊગેલા હતા, શુભ વનસ્પતિઓથી ઘેરાયેલું હતું—સાલ, તમાલ, સરલ, પુન્નાગ અને અશોક વૃક્ષોથી શોભતું હતું.
વટાશ્વત્થકદમ્બૈશ્ચ કદલીખણ્ડરાજિતમ્ । જમ્બીરૈર્બીજપૂરૈશ્ચ ખર્જૂરૈઃ પનસૈસ્તથા
વટ, પિપળ, કદંબ અને કેળાના ઝાડોથી શોભિત હતું; ત્યાં જાંબુ, બીજપૂર, ખજુર અને પનસના ઝાડ પણ હતાં.
ક્રમુકૈર્નારિકેલૈશ્ચ કેતકૈઃ કાઞ્ચનદ્રુમૈઃ । યૂથિકાજાલકૈઃ શુભ્રૈઃ સંવૃતં મલ્લિકાગણૈઃ
કરમુ, નાળિયેર, કેતકી અને સુવર્ણ વૃક્ષો હતાં; શુદ્ધ જૂઈના ઝાંઝા અને મલ્લિકા ફૂલોના જૂથોથી ઘેરાયેલું હતું.
જમ્બ્વામ્રતિન્તિણીભિશ્ચ કરઞ્જકુટજાવૃતમ્ । પલાશનિમ્બખદિરબિલ્વામલકમણ્ડિતમ્
જાંબુ, આંબા, છોળી, કરંજ અને કુટજ વૃક્ષોથી ભરેલું હતું; અને પલાશ, નીમ, ખખરા, બિલ્વ અને આમળા વૃક્ષોથી શોભતું હતું.
બભૂવ કોકિલારાવઃ કેકાસ્વનવિરાજિતમ્ । તત્સમીપે શુભે દેશે પાદપાનાં ગણાવૃતે
ત્યાં કોયલ અને મોરના મીઠા અવાજ ગૂંજતા; એ સુંદર સ્થળે અનેક વૃક્ષો વચ્ચે શાંતિ છવાયેલી હતી.
ભાર્ગવશ્ચ્યવનઃ શાન્તસ્તાપસઃ સંસ્થિતો મુનિઃ । જ્ઞાત્વાસૌ વિજનં સ્થાનં તપસ્તેપે સમાહિતઃ
ત્યાં ભૃગુ વંશના શાંત અને તપસ્વી ચ્યવન ઋષિ વસતા; એ એકાંત સ્થળ જાણીને, એકાગ્રતાથી તપ કરતો હતો.
કૃત્વા દૃઢાસનં મૌનમાધાય જિતમારુતઃ । ઇન્દ્રિયાણિ ચ સંયમ્ય ત્યક્તાહારસ્તપોનિધિઃ
એણે મજબૂત આસન બેસાડ્યું, મૌન ધારણ કર્યું, શ્વાસ નિયંત્રિત કર્યો, ઇન્દ્રિયો વશમાં રાખી, ખોરાક છોડી, તપમાં લીન રહ્યો.
જલપાનાદિરહિતો ધ્યાયન્નાસ્તે પરામ્બિકામ્ । સવલ્મીકોઽભવદ્રાજલ્લઁતાભિઃ પરિવેષ્ટિતઃ
પાણી કે કંઈ પીધા વિના, એ પરમ માતાજીનું ધ્યાન કરતાં બેઠો રહ્યો; હે રાજા, એના શરીર પર લતાઓ વળી ગઈ.
કાલેન મહતા રાજન્ સમાકીર્ણઃ પિપીલિકૈઃ । તથા સ સંવૃતો ધીમાન્મૃત્પિણ્ડ ઇવ સર્વતઃ
સમય જતાં, હે રાજા, એની આસપાસ ચાંપલા ભરાઈ ગઈ; એ રીતે, એ વિદ્વાન ઋષિ આખા શરીરે માટી જેવા આવરણમાં ઢંકાઈ ગયો.
કદાચિત્સ મહીપાલઃ કામિનીગણસંવૃતઃ । આજગામ સરો રાજન્ વિહર્તુમિદમુત્તમમ્
એક વખત, રાજા, સ્ત્રીઓની ટોળીથી ઘેરાયેલો એક રાજા આનંદ માટે આ સુંદર સરોવરે આવ્યો.
શર્યાતિઃ સુન્દરીવૃન્દસંયુતઃ સલિલેઽમલે । ક્રીડાસક્તો મહીપાલો બભૂવ કમલાકરે
શર્યાતિ રાજા સુંદર સ્ત્રીઓની સંગાથે કમળોથી ભરેલા શુદ્ધ જળમાં રમવામાં તલ્લીન થયો.