તેષામુત્પત્તિરતુલા ચરિતં પરમાદ્ભુતમ્ । શ્રોતુકામોઽસ્મ્યહં બ્રહ્મન્ સૂર્યવંશસ્ય વિસ્તરમ્
'એ રાજાઓનો જન્મ અનન્ય છે, તેમના કાર્યો અદ્ભુત છે; હે બ્રાહ્મણ, હું સૂર્યવંશની વિગતવાર વાર્તા સાંભળવા ઈચ્છું છું.'
સમાખ્યાહિ મુનિશ્રેષ્ઠ સમાસવ્યાસપૂર્વકમ્ । ઇતિ પૃષ્ટો મયા રાજન્નારદઃ પરમાર્થવિત્
'હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, સંક્ષિપ્ત અને વિસ્તૃત રીતે મને કહો.' આમ મેં પૂછ્યું ત્યારે, હે રાજા, પરમાર્થને જાણનારા નારદે કહ્યું—
ઉવાચ પ્રહસન્પ્રીતઃ સમાભાષ્ય મુદાન્વયમ્ । નારદ ઉવાચ - શૃણુ સત્યવતીસૂનો રાજ્ઞાં વંશમનુત્તમમ્
નારદે આનંદથી હસતાં અને પ્રસન્નતાથી સંબોધન કરતાં કહ્યું: હે સત્યવતીપુત્ર, રાજાઓની શ્રેષ્ઠ વંશાવળી સાંભળ.
પાવનં કર્ણસુખદં ધર્મજ્ઞાનાદિભિર્યુતમ્ । બ્રહ્મા પૂર્વં જગત્કર્તા નાભિપઙ્કજસમ્ભવઃ
આ વંશ પવિત્ર છે, સાંભળવામાં મીઠો લાગે છે અને ધર્મ, જ્ઞાન વગેરે ગુણોથી યુક્ત છે. શરૂઆતમાં જગતના સર્જક બ્રહ્મા, જે નાભિમાંથી ઉગેલા કમળમાંથી જન્મેલા છે—
વિષ્ણોરિતિ પુરાણેષુ પ્રસિદ્ધઃ પરિકીર્તિતઃ । સર્વજ્ઞઃ સર્વકર્તાસૌ સ્વયમ્ભૂઃ સર્વશક્તિમાન્
પુરાણોમાં તેઓ વિષ્ણુ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; તેઓ સર્વજ્ઞ, સર્વકર્તા, સ્વયંભૂ અને સર્વશક્તિમાન તરીકે ઓળખાય છે.
તપસ્તપ્ત્વા સ વિશ્વાત્મા વર્ષાણામયુતં પુરા । સૃષ્ટિકામઃ શિવાં ધ્યાત્વા પ્રાપ્ય શક્તિમનુત્તમામ્
તે વિશ્વના આત્માએ પ્રાચીન સમયમાં દસ હજાર વર્ષ સુધી તપ કર્યું, સર્જન કરવાની ઇચ્છાથી શુભમયનું ધ્યાન કરીને અપ્રતિમ શક્તિ પ્રાપ્ત કરી.
પુત્રાનુત્પદયામાસ માનસાઞ્છુભલક્ષણાન્ । મરીચિઃ પ્રથિસ્તેષામભવત્સૃષ્ટિકર્મણિ
તેમણે મનથી શુભ લક્ષણવાળા પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા; જેમાં સર્જનના કાર્યમાં સૌપ્રથમ મરીચિ હતા.
તસ્ય પુત્રોઽતિવિખ્યાતઃ કશ્યપઃ સર્વસમ્મતઃ । ત્રયોદશૈવ તસ્યાસન્ભાર્યા દક્ષસુતાઃ કિલ
તેમના પુત્ર કશ્યપ બહુ પ્રસિદ્ધ અને સર્વેના માન્ય હતા; તેમને દક્ષની ત્રેળી દિકરીઓ પત્ની તરીકે મળી હતી.
દેવાઃ સર્વે સમુત્પન્ના દૈત્યા યક્ષાશ્ચ પન્નગાઃ । પશવઃ પક્ષિણશ્ચૈવ તસ્માત્સૃષ્ટિસ્તુ કાશ્યપી
તેમમાંથી બધા દેવતાઓ, દૈત્યો, યક્ષો, સાપો, પશુઓ અને પક્ષીઓ ઉત્પન્ન થયા; તેથી આ સર્જન કશ્યપનું કહેવાય છે.
દેવાનાં પ્રથિતઃ સૂર્યો વિવસ્વાન્નામ તસ્ય તુ । તસ્ય પુત્રઃ સ વિખ્યાતો વૈવસ્વતમનુર્નૃપઃ
દેવોમાં પ્રસિદ્ધ સૂર્યનું નામ વિવસ્વાન છે; તેમના પુત્ર પ્રખ્યાત વૈવસ્વત મનુ રાજા છે.
તસ્ય પુત્રસ્તથેક્ષ્વાકુઃ સૂર્યવંશવિવર્ધનઃ । નવાભવન્સુતાસ્તસ્ય મનોરિક્ષ્વાકુપૂર્વજાઃ
મનુના પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ, જે સૂર્યવંશને વધારનાર હતા; મનુના નવ પુત્રો હતા, જેમાં ઇક્ષ્વાકુ મોટા હતા.
તેષાં નામાનિ રાજેન્દ્ર શૃણુષ્વૈકમનાઃ પુનઃ । ઇક્ષ્વાકુરથ નાભાગો ધૃષ્ટઃ શર્યાતિરેવ ચ
હે રાજા, હવે મન એકાગ્ર કરીને એ પુત્રોના નામ ફરીથી સાંભળ: ઇક્ષ્વાકુ, પછી નાભાગ, ધૃષ્ટ અને શર્યાતિ;
નરિષ્યન્તસ્તથા પ્રાંશુર્નૃગો દિષ્ટશ્ચ સપ્તમઃ । કરૂષશ્ચ પૃષધ્રશ્ચ નવૈતે માનવાઃ સ્મૃતાઃ
નરિષ્યંત, પ્રાંશુ, નૃગ, સાતમો દિષ્ટ, કરૂષ અને પૃષધ્ર—આ નવને મનુના પુત્રો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઇક્ષ્વાકુસ્તુ મનોઃ પુત્રઃ પ્રથમઃ સમજાયત । તસ્ય પુત્રશતં ચાસીજ્જ્યેષ્ઠો વિકુક્ષિરાત્મવાન્
મનુના પ્રથમ પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ જન્મ્યા; તેમને સો પુત્રો હતા, જેમાં સૌથી મોટા વિકુક્ષિ ગુણવાન હતા.
નવાનાં વંશવિસ્તારં સંક્ષેપેણ નિશામય । શૂરાણાં મનુપુત્રાણાં મનોરન્તરજન્મનામ્
હવે મનુના નવ શૂરવીર પુત્રોના વંશનો સંક્ષિપ્ત વિસ્તારો સાંભળો, જે જુદા જુદા યુગોમાં જન્મ્યા હતા.
નાભાગસ્ય તુ પુત્રોઽભૂદમ્બરીષઃ પ્રતાપવાન્ । ધર્મજ્ઞઃ સત્યસન્ધશ્ચ પ્રજાપાલનતત્પરઃ
નાભાગનો પુત્ર અમ્બરીષ પ્રખ્યાત, ધર્મજ્ઞ, સત્યનિષ્ઠ અને પ્રજાની રક્ષા માટે તત્પર હતો.
ધૃષ્ટાત્તુ ધાર્ષ્ટકં ક્ષત્રં બ્રહ્મભૂતમજાયત । સંગ્રામકાતરં સમ્યગ્બ્રહ્મકર્મરતં તથા
ધૃષ્ટમાંથી ધાર્ષ્ટક ક્ષત્રિય વંશ જન્મ્યો, જે પછી બ્રાહ્મણ સ્વરૂપે થયો, યુદ્ધથી દૂર અને બ્રાહ્મણકર્મમાં તત્પર રહ્યો.
શર્યાતેસ્તનયશ્ચાભૂદાનર્તો નામ વિશ્રુતઃ । સુકન્યા ચ તથા પુત્રી રૂપલાવણ્યસંયુતા
શર્યાતિના પુત્ર અનર્ત નામે વિખ્યાત થયા; તેમની પુત્રી સુકન્યા રૂપ અને લાવણ્યથી યુક્ત હતી.
ચ્યવનાય સુતા દત્તા રાજ્ઞાપ્યન્ધાય સુન્દરી । મુનિઃ સુલોચનો જાતસ્તસ્યાઃ શીલગુણેન હ
રાજાએ સુંદર સુકન્યાને અંધ ચ્યવન મુનિને વિવાહમાં આપી; તેના સારા સ્વભાવથી સુલોચન નામે પુત્ર થયો.
વિહિતો રવિપુત્રાભ્યામશ્વિભ્યામિતિ નઃ શ્રુતમ્ । જનમેજય ઉવાચ સન્દેહોઽયં મહાન્ બ્રહ્મન્ કથાયાં કથિતસ્ત્વયા
અમને સાંભળ્યું છે કે અશ્વિનીકુમારો, જે સૂર્યપુત્રો છે, તેમણે ચ્યવનને દ્રષ્ટિ આપી હતી. જનમેજયે કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, તમે આ કથામાં એક મોટો સંશય ઉઠાવ્યો છે.
યદ્રાજા મુનયેઽન્ધાય દત્તા પુત્રી સુલોચના । કુરૂપા ગુણહીના વા નારી લક્ષણવર્જિતા
જ્યારે રાજાએ પોતાની દીકરી સુલોચનાને અંધ ઋષિને આપી, એ દીકરી ભલે સુંદર ન હોય, ગુણથી ખાલી હોય, કે સ્ત્રીમાં શુભ લક્ષણો ન હોય—
પુત્રી યદા ભવેદ્રાજા તદાન્ધાય પ્રયચ્છતિ । જ્ઞાત્વાન્ધં સુમુખીં કસ્માદ્દત્તવાન્નૃપસત્તમઃ
રાજાને દીકરી હોય ત્યારે એ અંધ માણસને આપી દે છે; પણ એ અંધ છે એ જાણીને પણ રાજાએ એના માટે સુંદર દીકરી કેમ આપી?
કારણં બ્રૂહિ મે બ્રહ્મન્નનુગ્રાહ્યોઽસ્મિ સર્વદા । સૂત ઉવાચ - ઇતિ રાજ્ઞો વચઃ શ્રુત્વા પરીક્ષિતસુતસ્ય વૈ
હે બ્રાહ્મણ, એનું કારણ મને કહો; હું હંમેશા તમારો ઉપકાર મેળવવા ઈચ્છું છું. સૂતાએ કહ્યું:— રાજાના આ શબ્દો સાંભળી, પરીક્ષિતના પુત્રે—
દ્વૈપાયનઃ પ્રસન્નાત્મા તમુવાચ હસન્નિવ । વ્યાસ ઉવાચ - વૈવસ્વતસુતઃ શ્રીમાઞ્છર્યાતિર્નામ પાર્થિવઃ
દ્વૈપાયન વ્યાસજી આનંદથી, હળવી સ્મિત સાથે બોલ્યા:— વૈવસ્વતના પુત્ર, શ્રીમંત અને પ્રસિદ્ધ રાજા શર્યાતિ હતા.
તસ્ય સ્ત્રીણાં સહસ્રાણિ ચત્વાર્યાસન્પરિગ્રહાઃ । રાજપુત્ર્યઃ સરૂપાશ્ચ સર્વલક્ષણસંયુતાઃ
એ રાજાને ચાર હજાર રાણીઓ હતી, જે સૌ રાજકન્યાઓ, સુંદર અને સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હતી.
પત્ન્યઃ પ્રેમયુતાઃ સર્વાઃ પ્રિયા રાજ્ઞઃ સુસમ્મતાઃ । એકા પુત્રી તુ તાસાં વૈ સુકન્યા નામ સુન્દરી
બધી રાણીઓ રાજાને ખૂબ પ્રેમ કરતી અને રાજાના મનગમતી હતી; એમાંથી એક દીકરી હતી, નામ સુકન્યા, જે ખૂબ જ સુંદર હતી.
પિતુઃ પ્રિયા ચ માતૄણાં સર્વાસાં ચારુહાસિની । નગરાન્નાતિદૂરેઽભૂત્સરો માનસસન્નિભમ્
સુકન્યા પિતાને અને બધી માતાઓને પ્રિય હતી, અને હંમેશા હસતી રહેતી હતી; શહેરથી થોડું દૂર એક સરોવર હતું, જે માનસ સરોવર જેવું લાગતું.
બદ્ધસોપાનમાર્ગં ચ સ્વચ્છપાનીયપૂરિતમ્ । હંસકારણ્ડવાકીર્ણં ચક્રવાકોપશોભિતમ્
એ સરોવરે ઊતરવા માટે પાયાં હતાં, એ શુદ્ધ પાણીથી ભરેલું હતું, તેમાં હંસ અને કરંડા પક્ષીઓ રમતા અને ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભતું હતું.
દાત્યૂહસારસાકીર્ણં સર્વપક્ષિગણાવૃતમ્ । પઞ્ચધાકમલોપેતં ચઞ્ચરીકસુસેવિતમ્
એમાં દાત્યૂહ અને સારસ જેવા પક્ષીઓ ભરપૂર હતા, દરેક જાતના પક્ષીઓ આસપાસ હતા, પાંચ પ્રકારના કમળથી શોભિત અને મધમાખીઓ ત્યાં મંડરતી.
પાર્શ્વતશ્ચ દ્રુમાકીર્ણં વેષ્ટિતં પાદપૈઃ શુભૈઃ । સાલૈસ્તમાલૈઃ સરલૈઃ પુન્નાગાશોકમણ્ડિતમ્
સરોવરનાં કાંઠે અનેક વૃક્ષો ઊગેલા હતા, શુભ વનસ્પતિઓથી ઘેરાયેલું હતું—સાલ, તમાલ, સરલ, પુન્નાગ અને અશોક વૃક્ષોથી શોભતું હતું.