દેવીભાગવતપુરાણમ્

દશ ધર્માય સોમાય સપ્તવિંશતિ ભૂપતે । દ્વે ચૈવ ભૃગવે પ્રાદાચ્ચતસ્રોઽરિષ્ટનેમિને

દશ ધર્મને, સત્તાવીસ સોમને, બે ભૃગુને અને ચાર અરીષ્ટનેમિને આપી, હે રાજા.

દ્વે ચૈવાઙ્‌ગિરસે કન્યે તથૈવાઙ્‌ગિરસે પુનઃ । તાસાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ દેવાશ્ચ દાનવાસ્તથા

દ્વે દીકરીઓ અંંગિરસને આપી, અને ફરીથી બે દીકરીઓ પણ અંંગિરસને આપી; એમના વંશમાંથી પુત્રો, પૌત્રો, દેવો અને દાનવો ઉત્પન્ન થયા.

જાતા બલસમાયુક્તાઃ પરસ્પરવિરોધકાઃ । રાગદ્વેષાન્વિતાઃ સર્વે પરસ્પરવિરોધિનઃ । સર્વે મોહાવૃતાઃ શૂરા હ્યભવન્નતિમાયિનઃ

એ બધા બળથી ભરપૂર, એકબીજાના વિરોધી, રાગદ્વેષથી ભરેલા, ભ્રમમાં પડેલા, એકબીજાના દુશ્મન અને ખૂબ ગર્વીલા અને શૂરવીર થયા.

શર્યાતિરાજવર્ણનમ્ મમાખ્યાહિ મહાભાગ રાજ્ઞાં વંશં સુવિસ્તરમ્ । સૂર્યાન્વયપ્રસૂતાનાં ધર્મજ્ઞાનાં વિશેષતઃ

શર્યાતિ રાજાનું વર્ણન: 'હે મહાભાગ્યશાળી, મને રાજાઓના વંશની વિગતવાર વાર્તા કહો, ખાસ કરીને સૂર્યવંશમાં જન્મેલા અને ધર્મને જાણનારા રાજાઓની.'

શૃણુ ભારત વક્ષ્યામિ રવિવંશસ્ય વિસ્તરમ્ । યથા શ્રુતં મયા પૂર્વં નારદાદ્‌ઋષિસત્તમાત્

'હે ભારત, સાંભળો, હું તમને સૂર્યવંશની વિગતવાર કથા કહું છું, જે હું પહેલાં મુનિ નારદ પાસેથી સાંભળી છે.'

એકદા નારદH શ્રીમાન્સરસ્વત્યાસ્તટે શુભે । આજગામાશ્રમે પુણ્યે વિચરન્સ્વેચ્છયા મુનિઃ

એક વખત મહાન નારદજી, પોતાની ઈચ્છાથી ફરતા, પવિત્ર સરસ્વતીના તટે આવેલા પવિત્ર આશ્રમમાં ગયા.

પ્રણમ્ય શિરસા પાદૌ તસ્યાગ્રે સંસ્થિતસ્તદા । તતસ્તસ્યાસનં દત્ત્વા કૃત્વાર્હણમથાદરાત્

માથું ઝુકાવીને તેમના ચરણોમાં વંદન કર્યું અને આગળ ઊભા રહ્યા; પછી તેમને આસન આપી, યથાયોગ્ય આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું.

વિધિવત્પૂજયિત્વા તં ઉક્તવાન્વચનં ત્વિદમ્ । પાવિતોઽહં મુનિશ્રેષ્ઠ પૂજ્યસ્યાગમનેન વૈ

વિધિ પ્રમાણે પૂજા કરીને કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, આપના પધારવાથી હું પવિત્ર થયો છું.'

કથાં કથય સર્વજ્ઞ રાજ્ઞાં ચરિતસંયુતામ્ । રાજાનો યે સમાખ્યાતાઃ સપ્તમેઽસ્મિન્મનોઃ કુલે

'હે સર્વજ્ઞ, રાજાઓની કથા કહો, જે તેમના કાર્યોથી ભરપૂર છે, અને જે સાતમા મનુના વંશમાં વર્ણવાયા છે.'

તેષામુત્પત્તિરતુલા ચરિતં પરમાદ્‌ભુતમ્ । શ્રોતુકામોઽસ્મ્યહં બ્રહ્મન્ સૂર્યવંશસ્ય વિસ્તરમ્

'એ રાજાઓનો જન્મ અનન્ય છે, તેમના કાર્યો અદ્ભુત છે; હે બ્રાહ્મણ, હું સૂર્યવંશની વિગતવાર વાર્તા સાંભળવા ઈચ્છું છું.'

સમાખ્યાહિ મુનિશ્રેષ્ઠ સમાસવ્યાસપૂર્વકમ્ । ઇતિ પૃષ્ટો મયા રાજન્નારદઃ પરમાર્થવિત્

'હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, સંક્ષિપ્ત અને વિસ્તૃત રીતે મને કહો.' આમ મેં પૂછ્યું ત્યારે, હે રાજા, પરમાર્થને જાણનારા નારદે કહ્યું—

ઉવાચ પ્રહસન્પ્રીતઃ સમાભાષ્ય મુદાન્વયમ્ । નારદ ઉવાચ - શૃણુ સત્યવતીસૂનો રાજ્ઞાં વંશમનુત્તમમ્

નારદે આનંદથી હસતાં અને પ્રસન્નતાથી સંબોધન કરતાં કહ્યું: હે સત્યવતીપુત્ર, રાજાઓની શ્રેષ્ઠ વંશાવળી સાંભળ.

પાવનં કર્ણસુખદં ધર્મજ્ઞાનાદિભિર્યુતમ્ । બ્રહ્મા પૂર્વં જગત્કર્તા નાભિપઙ્કજસમ્ભવઃ

આ વંશ પવિત્ર છે, સાંભળવામાં મીઠો લાગે છે અને ધર્મ, જ્ઞાન વગેરે ગુણોથી યુક્ત છે. શરૂઆતમાં જગતના સર્જક બ્રહ્મા, જે નાભિમાંથી ઉગેલા કમળમાંથી જન્મેલા છે—

વિષ્ણોરિતિ પુરાણેષુ પ્રસિદ્ધઃ પરિકીર્તિતઃ । સર્વજ્ઞઃ સર્વકર્તાસૌ સ્વયમ્ભૂઃ સર્વશક્તિમાન્

પુરાણોમાં તેઓ વિષ્ણુ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; તેઓ સર્વજ્ઞ, સર્વકર્તા, સ્વયંભૂ અને સર્વશક્તિમાન તરીકે ઓળખાય છે.

તપસ્તપ્ત્વા સ વિશ્વાત્મા વર્ષાણામયુતં પુરા । સૃષ્ટિકામઃ શિવાં ધ્યાત્વા પ્રાપ્ય શક્તિમનુત્તમામ્

તે વિશ્વના આત્માએ પ્રાચીન સમયમાં દસ હજાર વર્ષ સુધી તપ કર્યું, સર્જન કરવાની ઇચ્છાથી શુભમયનું ધ્યાન કરીને અપ્રતિમ શક્તિ પ્રાપ્ત કરી.

પુત્રાનુત્પદયામાસ માનસાઞ્છુભલક્ષણાન્ । મરીચિઃ પ્રથિસ્તેષામભવત્સૃષ્ટિકર્મણિ

તેમણે મનથી શુભ લક્ષણવાળા પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા; જેમાં સર્જનના કાર્યમાં સૌપ્રથમ મરીચિ હતા.

તસ્ય પુત્રોઽતિવિખ્યાતઃ કશ્યપઃ સર્વસમ્મતઃ । ત્રયોદશૈવ તસ્યાસન્ભાર્યા દક્ષસુતાઃ કિલ

તેમના પુત્ર કશ્યપ બહુ પ્રસિદ્ધ અને સર્વેના માન્ય હતા; તેમને દક્ષની ત્રેળી દિકરીઓ પત્ની તરીકે મળી હતી.

દેવાઃ સર્વે સમુત્પન્ના દૈત્યા યક્ષાશ્ચ પન્નગાઃ । પશવઃ પક્ષિણશ્ચૈવ તસ્માત્સૃષ્ટિસ્તુ કાશ્યપી

તેમમાંથી બધા દેવતાઓ, દૈત્યો, યક્ષો, સાપો, પશુઓ અને પક્ષીઓ ઉત્પન્ન થયા; તેથી આ સર્જન કશ્યપનું કહેવાય છે.

દેવાનાં પ્રથિતઃ સૂર્યો વિવસ્વાન્નામ તસ્ય તુ । તસ્ય પુત્રઃ સ વિખ્યાતો વૈવસ્વતમનુર્નૃપઃ

દેવોમાં પ્રસિદ્ધ સૂર્યનું નામ વિવસ્વાન છે; તેમના પુત્ર પ્રખ્યાત વૈવસ્વત મનુ રાજા છે.

તસ્ય પુત્રસ્તથેક્ષ્વાકુઃ સૂર્યવંશવિવર્ધનઃ । નવાભવન્સુતાસ્તસ્ય મનોરિક્ષ્વાકુપૂર્વજાઃ

મનુના પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ, જે સૂર્યવંશને વધારનાર હતા; મનુના નવ પુત્રો હતા, જેમાં ઇક્ષ્વાકુ મોટા હતા.

તેષાં નામાનિ રાજેન્દ્ર શૃણુષ્વૈકમનાઃ પુનઃ । ઇક્ષ્વાકુરથ નાભાગો ધૃષ્ટઃ શર્યાતિરેવ ચ

હે રાજા, હવે મન એકાગ્ર કરીને એ પુત્રોના નામ ફરીથી સાંભળ: ઇક્ષ્વાકુ, પછી નાભાગ, ધૃષ્ટ અને શર્યાતિ;

નરિષ્યન્તસ્તથા પ્રાંશુર્નૃગો દિષ્ટશ્ચ સપ્તમઃ । કરૂષશ્ચ પૃષધ્રશ્ચ નવૈતે માનવાઃ સ્મૃતાઃ

નરિષ્યંત, પ્રાંશુ, નૃગ, સાતમો દિષ્ટ, કરૂષ અને પૃષધ્ર—આ નવને મનુના પુત્રો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ઇક્ષ્વાકુસ્તુ મનોઃ પુત્રઃ પ્રથમઃ સમજાયત । તસ્ય પુત્રશતં ચાસીજ્જ્યેષ્ઠો વિકુક્ષિરાત્મવાન્

મનુના પ્રથમ પુત્ર ઇક્ષ્વાકુ જન્મ્યા; તેમને સો પુત્રો હતા, જેમાં સૌથી મોટા વિકુક્ષિ ગુણવાન હતા.

નવાનાં વંશવિસ્તારં સંક્ષેપેણ નિશામય । શૂરાણાં મનુપુત્રાણાં મનોરન્તરજન્મનામ્

હવે મનુના નવ શૂરવીર પુત્રોના વંશનો સંક્ષિપ્ત વિસ્તારો સાંભળો, જે જુદા જુદા યુગોમાં જન્મ્યા હતા.

નાભાગસ્ય તુ પુત્રોઽભૂદમ્બરીષઃ પ્રતાપવાન્ । ધર્મજ્ઞઃ સત્યસન્ધશ્ચ પ્રજાપાલનતત્પરઃ

નાભાગનો પુત્ર અમ્બરીષ પ્રખ્યાત, ધર્મજ્ઞ, સત્યનિષ્ઠ અને પ્રજાની રક્ષા માટે તત્પર હતો.

ધૃષ્ટાત્તુ ધાર્ષ્ટકં ક્ષત્રં બ્રહ્મભૂતમજાયત । સંગ્રામકાતરં સમ્યગ્બ્રહ્મકર્મરતં તથા

ધૃષ્ટમાંથી ધાર્ષ્ટક ક્ષત્રિય વંશ જન્મ્યો, જે પછી બ્રાહ્મણ સ્વરૂપે થયો, યુદ્ધથી દૂર અને બ્રાહ્મણકર્મમાં તત્પર રહ્યો.

શર્યાતેસ્તનયશ્ચાભૂદાનર્તો નામ વિશ્રુતઃ । સુકન્યા ચ તથા પુત્રી રૂપલાવણ્યસંયુતા

શર્યાતિના પુત્ર અનર્ત નામે વિખ્યાત થયા; તેમની પુત્રી સુકન્યા રૂપ અને લાવણ્યથી યુક્ત હતી.

ચ્યવનાય સુતા દત્તા રાજ્ઞાપ્યન્ધાય સુન્દરી । મુનિઃ સુલોચનો જાતસ્તસ્યાઃ શીલગુણેન હ

રાજાએ સુંદર સુકન્યાને અંધ ચ્યવન મુનિને વિવાહમાં આપી; તેના સારા સ્વભાવથી સુલોચન નામે પુત્ર થયો.

વિહિતો રવિપુત્રાભ્યામશ્વિભ્યામિતિ નઃ શ્રુતમ્ । જનમેજય ઉવાચ સન્દેહોઽયં મહાન્ બ્રહ્મન્ કથાયાં કથિતસ્ત્વયા

અમને સાંભળ્યું છે કે અશ્વિનીકુમારો, જે સૂર્યપુત્રો છે, તેમણે ચ્યવનને દ્રષ્ટિ આપી હતી. જનમેજયે કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, તમે આ કથામાં એક મોટો સંશય ઉઠાવ્યો છે.