સમ્પૂર્ણે દશમે માસિ પુત્રો જાતસ્તતો મમ । શુભેઽહ્નિ ગ્રહનક્ષત્રલગ્નતારાબલાન્વિતે
દસમા મહિને, શુભ દિવસે અને શુભ નક્ષત્ર-તારાઓ સાથે, મારા ઘરે પુત્રનો જન્મ થયો.
બભૂવ નૃપતેર્ગેહે પુત્રજન્મમહોત્સવઃ । રાજા પરમસન્તુષ્ટો બભૂવ સુતજન્મતઃ
રાજાના ઘરમાં પુત્રના જન્મનો મહોત્સવ થયો; પુત્રના જન્મથી રાજા ખૂબ જ પ્રસન્ન થયો.
સૂતકાન્તે સુતં વીક્ષ્ય રાજા મુદમવાપ હ । અહં ભૂમિપતેશ્ચાસં પ્રિયા ભાર્યા પરન્તપ
સૂતક પૂરે પછી, રાજાએ પોતાના પુત્રને જોઈને આનંદ અનુભવ્યો; અને હે પરંતપ, હું ભૂમિપતિની પ્રિય પત્ની બની.
તતો વર્ષદ્વયાન્તે વૈ પુનર્ગર્ભો મયા ધૃતઃ । દ્વિતીયસ્તુ સુતો જાતઃ સર્વલક્ષણસંયુતઃ
પછી બે વર્ષ પછી, હું ફરી ગર્ભવતી થઈ; અને મને સર્વલક્ષણોથી યુક્ત બીજો પુત્ર થયો.
સુધન્વેતિ સુતસ્યાથ નામ ચક્રે નૃપસ્તદા । વીરવર્મેતિ જ્યેષ્ઠસ્ય બ્રાહ્મણૈઃ પ્રેરિતસ્ત્વયમ્
પછી બ્રાહ્મણોના કહેવા પર રાજાએ પોતાના નાના પુત્રનું નામ સુધન્વન અને મોટા પુત્રનું નામ વીરવર્મન રાખ્યું.
એવં દ્વાદશ પુત્રાશ્ચ પ્રસૂતા ભૂપસમ્મતાઃ । મોહિતોઽહં તદા તેષાં પ્રીત્યા પાલનલાલને
આ રીતે બાર પુત્રો જન્મ્યા, જે રાજાને બહુ પ્રિય હતા. એ સમયે હું એમના પર પ્રેમથી મોહાઈને, એમની સંભાળ અને લાડમાં લીન થઈ ગઈ.
પુનરષ્ટ સુતાઃ કાલે કાલે જાતાઃ સ્વરૂપિણઃ । ગાર્હસ્થ્યં મે તતઃ પૂર્ણં સમ્પન્નં સુખસાધનમ્
પછી સમય જતાં આઠ વધુ પુત્રો જન્મ્યા, દરેક પોતાની રીતે ગુણવાન. આમ, મારું ઘરેલું જીવન પૂર્ણ અને સુખના સાધનોથી ભરપૂર થયું.
તેષાં દારક્રિયાઃ કાલે કૃતા રાજ્ઞા યથોચિતાઃ । સ્નુષાભિશ્ચ તથા પુત્રૈઃ પરિવારો મહાનભૂત્
સમય આવતાં રાજાએ એમના લગ્ન યોગ્ય રીતે કરાવ્યા. પુત્રવધૂઓ અને પુત્રો સાથે કુટુંબ ઘણું મોટું થઈ ગયું.
તતઃ પૌત્રાદિસમ્ભૂતાસ્તેઽપિ ક્રીડારસાન્વિતાઃ । આસન્નાનારસોપેતા મોહવૃદ્ધિકરા ભૃશમ્
પછી પૌત્રો અને અન્ય સંતાન પણ જન્મ્યા, જે રમતમાં આનંદ માણતા અને હંમેશા નજીક રહેતા, એમણે મારો મોહ અને આસક્તિ વધારે કરી.
કદાચિત્સુખમૈશ્વર્યં કદાચિદ્દુઃખમદ્ભુતમ્ । પુત્રેષુ રોગજનિતં દેહસન્તાપકારકમ્
ક્યારેક સુખ અને વૈભવ મળ્યું, તો ક્યારેક આશ્ચર્યજનક દુઃખ પણ આવ્યું—પુત્રોને રોગ થતાં મને પણ શરીરે દુઃખ થયું.
પરસ્પરં કદાચિત્તુ વિરોધોઽભૂત્સુદારુણઃ । પુત્રાણાં વા વધૂનાં ચ તેન સન્તાપસમ્ભવઃ
ક્યારેક પુત્રો કે પુત્રવધૂઓ વચ્ચે ભારે ઝઘડા થયા, જેના કારણે ઘરમાં ઘણું દુઃખ થયું.
સુખદુઃખાત્મકે ઘોરે મિથ્યાચારકરે ભૃશમ્ । સઙ્કલ્પજનિતે ક્ષુદ્રે મગ્નોઽહં મુનિસત્તમ
હું સુખ-દુઃખથી ભરેલા, ખોટા વર્તન અને નાનાં-મોટાં ઈચ્છાઓથી ઊપજેલા ભયાનક ચક્રમાં આખી રીતે ફસાઈ ગઈ, હે મહાન મુનિ.
વિસ્મૃતં પૂર્વવિજ્ઞાનં શાસ્ત્રજ્ઞાનં તથા ગતમ્ । યોષાભાવે વિલીનોઽહં ગૃહકાર્યેષુ સર્વથા
મારું પહેલાનું જ્ઞાન અને શાસ્ત્રવિદ્યા બધું ભૂલાઈ ગયું; સમજણ ન રહી, અને હું ઘરકામમાં આખી રીતે લીન થઈ ગઈ.
અહઙ્કારસ્તુ સઞ્જાતો ભૃશં મોહવિવર્ધકઃ । એતે મે બલિનઃ પુત્રાઃ સ્નુષાઃ સુકુલસમ્ભવાઃ
મારે અંદર ઘમંડ ઊગ્યો, જે મોહને વધારેતો ગયો—'આ મારા પુત્રો બળવાન છે, પુત્રવધૂઓ સારા કુટુંબની છે' એમ માનવા લાગી.
એતે પુત્રાઃ સુસન્નદ્ધાઃ ક્રીડન્તિ મમ વેશ્મસુ । ધન્યાહં ખલુ નારીણાં સંસારેઽસ્મિન્નહો ભૃશમ્
આ પુત્રો સજ્જ થઇને મારા ઘરમાં રમે છે; ખરેખર, આ સંસારમાં હું સ્ત્રીઓમાં સૌથી વધુ ધન્ય છું.
નારદોઽહં ભગવતા વઞ્ચિતો માયયા કિલ । ન કદાચિન્મયાપ્યેવં ચિન્તિતં મનસા કિલ
હું નારદ, ભગવાનની માયાથી ઠગાઈ ગઈ; આવાં વિચારો ક્યારેય મારા મનમાં આવ્યા નહોતા.
રાજપત્ની શુભાચારા બહુપુત્રા પતિવ્રતા । ધન્યાહં કિલ સંસારે કૃષ્ણૈવં મોહિતસ્ત્વહમ્
રાજપત્ની તરીકે સારા આચરણવાળી, બહુ પુત્રો અને પતિપ્રેમથી ભરપૂર રહી, હું આ સંસારમાં પોતાને ધન્ય માનતી હતી—એ રીતે, હે કૃષ્ણ, હું મોહમાં પડી ગઈ.
અથ કશ્ચિન્નૃપઃ કામં દૂરદેશાધિપો મહાન્ । અરાતિભાવમાપન્નઃ પતિના સહ માનદ
પછી કોઈ એક મહાન રાજા, જે દૂર દેશનો શાસક હતો, મારા પતિ સાથે દુશ્મની રાખી બેઠો, હે માનનીય.
કૃત્વા સૈન્યસમાયોગં રથૈશ્ચ વારણૈર્યુતમ્ । આજગામ કાન્યકુબ્જે પુરે યુદ્ધમચિન્તયત્
એ રાજાએ પોતાની સેના, રથ અને હાથીઓ સાથે ભેગી કરી, કાન્યકુબ્જ શહેરમાં આવી યુદ્ધ કરવા વિચાર્યું.
વેષ્ટિતં નગરં તેન રાજ્ઞા સૈન્યયુતેન ચ । મમ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ નિર્ગતા નગરાત્તદા
એ રાજાએ પોતાની સેના સાથે શહેરને ઘેરી લીધું; ત્યારે મારા પુત્રો અને પૌત્રો શહેરમાંથી બહાર ગયા.
સંગ્રામસ્તુમુલસ્તત્ર કૃતસ્તૈસ્તેન પુત્રકૈઃ । હતા રણે સુતાઃ સર્વે વૈરિણા કાલયોગતઃ
એ પુત્રોએ ત્યાં ભયાનક યુદ્ધ કર્યું; દુશ્મનના હાથથી બધા મારા પુત્રો યુદ્ધમાં મરી ગયા, એ પણ સમય પ્રમાણે.
રાજા ભગ્નસ્તુ સંગ્રામાદાગતઃ સ્વગૃહં પુનઃ । શ્રુતં મયા મૃતાઃ પુત્રાઃ સંગ્રામે ભૃશદારુણે
રાજા યુદ્ધમાં હારીને પાછો ઘેર આવ્યો; મને ખબર પડી કે મારા પુત્રો એ ભયાનક યુદ્ધમાં મરી ગયા.
સ હત્વા મે સુતાન્પૌત્રાન્ગતો રાજા બલાન્વિતઃ । ક્રન્દમાના હ્યહં તત્ર ગતા સમરમણ્ડલે
મારા દીકરાઓ અને પૌત્રોને મારીને, તે રાજા પોતાની શક્તિ સાથે આવ્યો; હું રડતી રડતી ત્યાં યુદ્ધના મેદાનમાં પહોંચી.
દૃષ્ટ્વા તાન્પતિતાન્પુત્રાન્પૌત્રાંશ્ચદુઃખપીડિતા । વિલલાપાહમાયુષ્મઞ્છોકસાગરસંપ્લવે
મારા દીકરા અને પૌત્રો પડી ગયા છે એ જોઈને, દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, હે દીર્ઘાયુ, હું દુઃખના દરિયામાં ગરકાવ થઈને રડવા લાગી.
હા પુત્રાઃ ક્વ ગતા મેઽદ્ય હા હતાસ્મિ દુરાત્મના । દૈવેનાતિબલિષ્ઠેન દુર્વારેણાતિપાપિના
હાય મારા દીકરાઓ, આજે તમે ક્યાં ગયા? હાય, હું તો દુષ્ટના હાથો મારાઈ ગઈ—આ અપરમિત, અપરાધી અને અપરાજય કિસ્મતથી.
એતસ્મિન્નન્તરે તત્ર ભગવાન્મધુસૂદનઃ । કૃત્વા રૂપં દ્વિજસ્યાગાદ્વૃદ્ધઃ પરમશોભનઃ
એ જ સમયે ત્યાં ભગવાન મધુસૂદન, બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને, ખૂબ જ તેજસ્વી વૃદ્ધ રૂપે પ્રગટ થયા.
સુવાસા વેદવિત્કામં મત્સમીપં સમાગતઃ । મામુવાચાતિદીનાં સ ક્રન્દમાનાં રણાજિરે
સુંદર વસ્ત્ર પહેરીને, વેદજ્ઞાની અને મનથી તૈયાર થઈ, તે વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ મારી પાસે આવ્યો, ત્યારે હું યુદ્ધના મેદાનમાં ખૂબ જ દુઃખી અને રડતી હતી.
બ્રાહ્મણ ઉવાચ કિં વિષીદસિ તન્વઙ્ગિ ભ્રમોઽયં પ્રકટીકૃતઃ । મોહેન કોકિલાલાપે પતિપુત્રગૃહાત્મકે
બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'તનુવાળી, તું કેમ આટલી દુઃખી છે? આ ભ્રમ તો સ્પષ્ટ થયો છે—પતિ, દીકરા અને ઘર પ્રત્યેના મોહથી આવતી મીઠી વાણીમાં.'
કા ત્વં કસ્યાઃ સુતાઃ કેઽમી ચિન્તયાત્મગતિં પરામ્ । ઉત્તિષ્ઠ રોદનં ત્યક્ત્વા સ્વસ્થા ભવ સુલોચને
'તું કોણ છે? કોની દીકરી છે? આ કોણ છે? તું તારી સાચી સ્થિતિ પર વિચાર કર. રડવાનું છોડ અને, સુંદર આંખવાળી, મનથી સ્થિર થા.'
સ્નાનં ચ તિલદાનં ચ પુત્રાણાં કુરુ કામિનિ । પરલોકગતાનાં ચ મર્યાદારક્ષણાય વૈ
'હે સુન્દરી, તારા પુત્રો માટે સ્નાન અને તિલનું દાન કર, કારણ કે પરલોક ગયેલા માટે એ વિધિ રાખવી જરૂરી છે.'